Spellingtoets: slim voorbereiden

Klaar voor je spellingtoets

1 / 40
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 40 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Klaar voor je spellingtoets

De les opent breed: leerlingen herkennen het onderwerp direct als toetsvoorbereiding. Houd de focus op toepassen van regels die in de methodebeelden terugkomen.

Lesdoel

Ik kan afkortingen, samenstellingen, tussenletters, leestekens, koppeltekens en trema’s correct gebruiken bij spellingopgaven.

Deze slide heeft geen instructies

Welk spellingonderwerp vind jij het lastigst?

Gebruik de uitkomsten om kort te peilen waar de klas extra op wil letten: afkortingen, samenstellingen, tussenletters, leestekens, koppelteken of trema.

Afkortingen

  • Afkortingen schrijf je niet allemaal op dezelfde manier

  • Soms gebruik je hoofdletters

  • Soms punten

  • Soms kleine letters zonder punten

Leg uit dat leerlingen vooral moeten herkennen tot welke soort een afkorting hoort. Dat helpt sneller dan losse woorden uit het hoofd leren.

Afkortingen met hoofdletters

  • Namen van bedrijven, organisaties en landen

  • Voorbeelden: VW, SP, NL, ANWB, SBS, VN

  • Schrijf deze dus met hoofdletters

Deze slide heeft geen instructies

Afkortingen met punten

  • Gebruik punten bij afkortingen waarvan je de woorden volledig uitspreekt

  • Voorbeelden: a.u.b., bijv., e.d., i.c.m., t.w.v., z.o.z.

  • De punten horen bij de juiste spelling

Benadruk dat leerlingen vaak geneigd zijn punten weg te laten. Hier is de regel belangrijker dan snelheid.

Afkortingen zonder punten

  • Veel andere afkortingen schrijf je met kleine letters

  • Meestal zonder punten

  • Voorbeelden: vmbo, bh, ov, pin, sms

Deze slide heeft geen instructies

Welke afkorting schrijf je met punten?

A

vmbo

B

ANWB

C

bijv.

D

pin

Toetst het verschil tussen hoofdletters, punten en kleine letters zonder punten.

Afkortingen invullen

Bij namen van organisaties gebruik je vaak hoofdletters. Afkortingen zoals bijv. schrijf je met punten. Veel andere afkortingen, zoals sms, schrijf je met kleine letters zonder punten.

hoofdletters
bijv.
sms
komma's
ANWB
aaneen
vmbo

De drie juiste woorden komen letterlijk uit het behandelde blok over afkortingen.

Aan elkaar of los?

  • Een nieuw woord van twee woorden heet een samenstelling

  • Samenstellingen schrijf je in het Nederlands aan elkaar

  • Voorbeelden: motorrace, racefiets, verrekijker

Koppel dit aan uitspraak: één woord met één hoofdklemtoon voelt vaak als één geheel.

Wanneer schrijf je los?

Hoor je twee klemtonen? Dan schrijf je de woorden meestal niet aan elkaar.


informatiebijeenkomst = samenstelling

informatieve bijeenkomst = los

Laat het verschil hardop horen: informatiebijeenkomst tegenover informatieve bijeenkomst.

Vaak aan elkaar

  • Samenstellingen van twee of meer woorden: houtwormkever

  • Woorden met er, hier, daar, waar + voorzetsel: hiervoor, eronderdoor

  • Getallen met honderd en duizend: zeshonderd, vijftienduizend

Deze slide heeft geen instructies

Nog meer woorden aan elkaar

  • Veel samengestelde werkwoorden: inhalen, voordoen, windsurfen

  • Veel samengestelde bijvoeglijke naamwoorden: opbouwend, sneldrogend, lichtgewond

  • Bij twijfel: kijk in een woordenboek

Deze slide heeft geen instructies

Welke schrijfwijze is juist?

A

informatie bijeenkomst

B

informatie-bijeenkomst

C

informatiebijeenkomst

D

informatiebijeen komst

Samenstelling schrijf je aan elkaar. De afleider 'informatie bijeenkomst' past bij leerlingen die twee losse woorden blijven zien.

Aan elkaar of los

Een nieuw woord van twee woorden heet een samenstelling. Zo'n woord schrijf je meestal aan elkaar, zoals racefiets. Hoor je twee klemtonen, dan schrijf je het meestal los, zoals informatieve bijeenkomst.

samenstelling
aan elkaar
los
afkorting
met punten
trema
hoofdletters

Controleert de kernregel en het contrast tussen samenstelling en losse woordgroep.

Tussenletters

  • In een samenstelling komt soms een tussenletter

  • Vaak is dat -en- of -s-

  • Die tussenletter helpt om het woord goed te vormen

Maak duidelijk dat tussenletters niet willekeurig zijn: ze volgen vaste patronen.

Wanneer gebruik je -en-?

  • Als het eerste woord een zelfstandig naamwoord is met alleen een meervoud op -en

  • Voorbeeld: druif → druiven → druivensap

  • Ook bij iets waarvan er maar één is: zonnescherm

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer géén -en-?

  • Niet als het eerste woord een meervoud op -s heeft

  • Voorbeeld: montages → montagekamer

  • Ook niet bij woorden met meervoud op -en én -s: geboortekaartje

Dit is een veelgemaakte fout. Benadruk dat leerlingen naar het meervoud van het eerste woord kijken.

Wanneer gebruik je -s-?

  • Gebruik -s- als je die s-klank hoort

  • Voorbeelden: geluksdag, verrassingsfeest

  • Vervang soms het tweede woord om het beter te horen

Gebruik het voorbeeld eindejaarsshow / eindejaarsvuurwerk mondeling om de hoorbare s-klank te laten zien.

Wanneer gebruik je een tussen-s-?

A

Bij meervoud op -en

B

Als je s hoort

C

Bij elk nieuw woord

D

Bij meervoud op -s

Laat leerlingen het verschil zien tussen de -en--regel en de hoorbare s-klank.

Tussenletters invullen

In een samenstelling komt soms een tussenletter. Je gebruikt vaak -en- als het eerste woord alleen een meervoud op -en heeft. Gebruik -s- als je die klank hoort, zoals in geluksdag.

tussenletter
-en-
-s-
koppelteken
trema
-d-
komma

De plaats van de drie begrippen ligt vast door de betekenis in de zinnen.

Leestekens maken tekst duidelijk

  • Leestekens maken een tekst beter leesbaar

  • Belangrijk voor de toets zijn: punt, komma, dubbele punt, aanhalingstekens

  • De juiste keuze laat zien hoe een zin in elkaar zit

Houd de focus op spelling en zinsbouw, niet op uitgebreide grammaticale theorie.

Punt en komma

  • Na een zelfstandige mededelende zin komt een punt

  • Een komma gebruik je vaak tussen zinsdelen in een langere zin

  • Ook in een opsomming: soep, broodjes, melk en fruit

Noem erbij dat er meestal géén komma voor 'en' of 'of' staat in een gewone opsomming.

Wanneer gebruik je een komma?

  • Tussen twee persoonsvormen: Als je gesport hebt, moet je douchen

  • Voor woorden als maar, omdat, want, terwijl

  • Voor en na extra informatie in een zin

Deze slide heeft geen instructies

Dubbele punt en citaat

  • Gebruik een dubbele punt voor een aangekondigde opsomming

  • Ook voor de directe rede of een citaat

  • Bijvoorbeeld: Nathan zei: 'Ik had dat niet verwacht.'

Je kunt mondeling nog noemen dat een dubbele punt soms ook een verklaring inleidt.

Aanhalingstekens

  • Gebruik aanhalingstekens bij de directe rede

  • Niet bij de indirecte rede

  • Ook als je het woord zelf bedoelt: Het woord 'onmiddellijk' is lastig.

Benadruk het verschil tussen letterlijk citeren en iemand iets in eigen woorden laten zeggen.

Waar hoort een komma?

A

Als je klaar bent moet je inleveren.

B

Als je klaar bent, moet je inleveren.

C

Als, je klaar bent moet je inleveren.

D

Als je klaar, bent moet je inleveren.

Toetst de regel: komma tussen twee persoonsvormen in dit soort zinnen.

Leestekens kiezen

Na een mededelende zin komt een punt. Een komma gebruik je vaak in een langere zin of in een opsomming. Voor een citaat gebruik je vaak een dubbele punt en daarna aanhalingstekens.

punt
komma
dubbele punt
trema
koppelteken
vraagteken
hoofdletter

Bundelt de drie belangrijkste leestekens uit dit blok.

Wanneer gebruik je aanhalingstekens?

Bespreek dat aanhalingstekens bij de directe rede horen en niet bij de indirecte rede. Laat leerlingen eventueel zelf een voorbeeld noemen.

Koppelteken en trema

  • Soms staan klinkers lastig naast elkaar

  • Dan gebruik je een koppelteken of een trema

  • De keuze hangt af van het soort woord

Hier zit vaak verwarring: beide helpen bij uitspraak, maar niet in dezelfde situatie.

Wanneer gebruik je een koppelteken?

  • In samenstellingen met botsende klinkers: diploma-uitreiking, corona-angst

  • Bij letters, cijfers en afkortingen: tv-zender, X-as, 4-jarig

  • Bij gelijkwaardige delen: minister-president

Deze slide heeft geen instructies

Nog meer koppelteken

  • Bij aardrijkskundige namen: Noord-Ierland, Zuid-Beveland

  • Bij voorvoegsels als ex-, oud-, niet-, leerling-

  • Voorbeelden: ex-leerling, oud-voetballer, niet-bewoner

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer gebruik je een trema?

  • Bij woorden die geen samenstelling zijn

  • Het trema laat zien dat klinkers bij verschillende lettergrepen horen

  • Voorbeelden: geüpload, beëindigen, echoën

Vat de hoofdregel mondeling samen: samenstelling = vaak koppelteken, geen samenstelling = trema.

Welk woord krijgt een trema?

A

tv-zender

B

Noord-Ierland

C

minister-president

D

geüpload

Toetst het onderscheid: samenstelling of afkorting/naam krijgt vaak een koppelteken, geen samenstelling met klinkers in aparte lettergrepen krijgt een trema.

Koppelteken of trema

Bij een samenstelling met botsende klinkers gebruik je een koppelteken, zoals diploma-uitreiking. Bij letters, cijfers en afkortingen kan ook een koppelteken staan, zoals tv-zender. In een woord dat geen samenstelling is, gebruik je soms een trema, zoals geüpload.

koppelteken
koppelteken
trema
komma
punt
tussenletter
aanhalingstekens

Hier mogen twee keer dezelfde correcte term ingevuld worden, maar door de zinsbetekenis is elke plek nog steeds duidelijk.

Wat heb jij vandaag beter geleerd?

Laat leerlingen kort terugkijken op de les. Mogelijke antwoorden: regels over afkortingen, samenstellingen, tussenletters, leestekens, koppelteken of trema.

Wat hielp jou het meest bij begrijpen?

Gebruik dit als snelle evaluatie van de uitleg en voorbeelden. Antwoorden kunnen gaan over voorbeelden, ezelsbruggetjes, hardop horen van klemtoon of samen oefenen.

Welk onderdeel wil je nog extra oefenen?

Laat leerlingen benoemen waar nog onzekerheid zit, zodat je gericht kunt herhalen voor de toets.

Begrippenlijst

afkorting - verkorte schrijfwijze van een woord of woordgroep

samenstelling - nieuw woord dat uit twee of meer woorden is opgebouwd

tussenletter - extra letter in een samenstelling, zoals -en- of -s-

leesteken - teken dat een zin duidelijker en leesbaarder maakt

directe rede - iemands woorden letterlijk weergegeven

indirecte rede - iemands woorden in andere woorden weergegeven

koppelteken - liggend streepje in bepaalde woorden of samenstellingen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

trema - twee puntjes die laten zien dat klinkers apart uitgesproken worden

botsende klinkers - klinkers naast elkaar die voor verwarring in de uitspraak kunnen zorgen

opsomming - rij van woorden of woordgroepen achter elkaar

persoonsvorm - werkwoordsvorm die verandert bij tijd of onderwerp

hoofdletters - grote letters aan het begin of in afkortingen

woordenboek - hulpmiddel om schrijfwijze te controleren

Deze slide heeft geen instructies