Cultuurverschillen in de zorg
Cultuurverschillen in de zorg
Open met het idee dat verschillen niet alleen gaan over nationaliteit of religie, maar ook over leeftijd, opvoeding, ervaringen en gewoonten. Koppel meteen aan de beroepspraktijk van Verzorgende IG: zorgvragers, familieleden en collega's kijken niet altijd hetzelfde naar situaties.
Lesdoel
Ik kan cultuurverschillen en mijn eigen referentiekader herkennen en uitleggen wat dit betekent voor mijn handelen als Verzorgende IG-er.
Deze slide heeft geen instructies
Welke verschillen kun je in de zorg tegenkomen?
Gebruik de woordenwolk als start: laat studenten zien dat verschillen breder zijn dan afkomst, bijvoorbeeld leeftijd, geloof, opvoeding, communicatie, gewoonten, familie of werkstijl.
Cultuur zie je niet altijd direct
In de zorg kom je mensen tegen met verschillende achtergronden, leeftijden en gewoonten.
Wat voor jou normaal is, hoeft voor een ander niet normaal te zijn.
Daarom is het belangrijk dat je niet te snel invult wat iemand bedoelt, nodig heeft of gepast vindt.
Benadruk dat cultuur breder is dan afkomst. Ook afdelingscultuur, gezinscultuur en generatieverschillen spelen mee in de zorgrelatie en samenwerking.
Waarom dit belangrijk is in de zorg
contact met zorgvragers en familie
samenwerken met collega's
omgaan met wensen rond zorg en dagelijks leven
misverstanden voorkomen
professioneel blijven bij verschillen
Maak het concreet met herkenbare situaties: eten, lichamelijke verzorging, aanspreekvormen, bezoek, privacy, geloof, dagritme of familiebetrokkenheid.
Wat is een referentiekader?
Je referentiekader is de 'bril' waardoor jij naar situaties kijkt.
Die bril wordt gevormd door wat je hebt geleerd en meegemaakt. Daardoor geef jij betekenis aan gedrag, woorden en beelden.
Twee mensen kunnen dus precies hetzelfde zien, maar er anders over denken.
''het geheel van persoonlijke of algemene uitgangspunten—zoals je opvoeding, normen, waarden, kennis en levenservaring—vanuit waar je naar de wereld kijkt, informatie beoordeelt en communiceert''.
Gebruik het woord 'bril' consequent. Dit sluit aan bij de latere vergelijking van perspectieven.
Wat vormt jouw bril?
opvoeding
cultuur
geloof of levensovertuiging
leeftijd en generatie
opleiding en werkervaring
persoonlijke ervaringen
Laat merken dat geen enkel referentiekader neutraal is. Ook de student zelf kijkt nooit volledig objectief.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1. Waarneming
Wat zie ik op de afbeelding? Beschrijf alleen de feiten.
2. Gedachten en oordeel
Wat vind ik hiervan? Wat is mijn eerste gedachte?
3. Gevoel
Welk gevoel roept dit bij mij op? Waarom?
4. Normen en waarden
Wat vind ik hierin normaal, goed, fout of belangrijk?
5. Mijn referentiekader
Waar komt mijn mening vandaan? Denk aan opvoeding, cultuur, geloof, leeftijd of ervaringen.
Deze slide heeft geen instructies
Van zien naar begrijpen
Waarneming → eerste gedachte → gevoel → oordeel
Dieper kijken → normen en waarden → referentiekader
Als je alleen op de buitenkant reageert, trek je snel conclusies. Het ui-model helpt om een stap verder te kijken.
Dit is een kernslide. Leg het verschil uit tussen wat iemand waarneemt en wat iemand ervan maakt. Hier ontstaat vaak verwarring in de praktijk.
Niet alleen afkomst telt
Cultuurverschillen ontstaan niet alleen tussen mensen uit verschillende landen.
Ook leeftijd, gezin, buurt, geloof, opleiding en werkervaring kunnen zorgen voor een andere kijk op zorg, respect, zelfstandigheid of samenwerken.
Daarom kun je ook met een collega of zorgvrager uit jouw eigen omgeving verschillen ervaren.
Verbind dit aan de zorgpraktijk: een jonge student en een oudere zorgvrager kunnen al sterk verschillen in verwachtingen, tempo en communicatie.
Waarneming is niet hetzelfde als oordeel
Waarneming: wat feitelijk zichtbaar is
Oordeel: wat jij ervan vindt
Achtergrond: waarom jij dat vindt
Professioneel handelen begint met dit verschil herkennen.
Geef mondeling voorbeelden: 'Ik zie dat familie met zes mensen op bezoek komt' is waarneming; 'dat is storend' is oordeel.
Je eerste reactie is niet neutraal
Je eerste reactie komt vaak snel en automatisch.
Dat is menselijk, maar in de zorg moet je daarna wel onderzoeken waar die reactie vandaan komt. Pas dan kun je zorgvuldig en respectvol handelen.
Normaliseer dat iedereen automatische reacties heeft. Het leerdoel is niet 'geen oordeel hebben', maar bewust worden en professioneel handelen.
Welke uitspraak is een waarneming?
Dat is onbeleefd
Ik voel irritatie
Er staan zes bezoekers
Ze zijn te druk
Sluit aan op het onderscheid tussen feitelijk zien en direct oordelen. Bespreek waarom de andere opties oordeel of gevoel zijn.
Waarom is waarneming iets anders dan oordeel?
Goede antwoorden noemen dat waarneming feitelijk en zichtbaar is, oordeel een mening of waardering is, en dat professioneel handelen begint met dit onderscheid.
Jullie brillen vergelijken
Wanneer twee mensen hun reacties naast elkaar leggen, worden verschillen zichtbaar.
Niet om te bepalen wie gelijk heeft, maar om te ontdekken hoe referentiekaders werken.
Zo leer je dat meerdere perspectieven naast elkaar kunnen bestaan.
Deze slide bereidt de tweetalbespreking inhoudelijk voor zonder er een activiteit van te maken.
Drie manieren van vergelijken
Begrijpen - Je kunt snappen waarom iemand anders denkt zoals die denkt, zonder het eens te hoeven zijn.
Begrip is iets anders dan instemmen.
Wat valt op?
Verschillen - Waar denken mensen anders over?
Verklaren - Welke ervaringen, normen en waarden spelen mee?
Wat levert dat op?
Benadruk vooral die laatste zin. Dat helpt studenten professioneel te blijven bij meningsverschillen.
Wat vind jij het lastigst bij verschillen bespreken?
Niet oordelen
Doorvragen
Luisteren
Rustig blijven
Deze slide heeft geen instructies
Vertaling naar de zorg
In de zorg werk je met mensen die andere ideeën kunnen hebben over bijvoorbeeld eten, privacy, afhankelijkheid, familie, lichamelijke verzorging of respect.
Als jij alleen vanuit je eigen bril kijkt, kun je de ander verkeerd begrijpen.
Laat zien dat cultuurverschillen heel praktisch worden in dagelijkse zorgmomenten.
Bij zorgvragers
niet invullen wat iemand wil
doorvragen naar gewoonten en wensen
rekening houden met betekenis van zorg
respect tonen zonder aannames
Voorbeelden voor mondelinge toelichting: wel of geen hulp bij wassen, voorkeur voor man/vrouw in zorg, rol van familie bij beslissingen.
Bij collega's
verschillen in communicatie
andere opvattingen over samenwerken
ander tempo of andere prioriteiten
behoefte aan uitleg en afstemming
professioneel omgaan met verschil
Noem dat ook opleidingsniveau, leeftijd en werkervaring invloed hebben op samenwerking binnen een team.
Passende beroepshouding
Een passende beroepshouding is:
nieuwsgierig in plaats van snel oordelen
doorvragen in plaats van aannemen
respectvol communiceren
je eigen grens en professionele taak bewaken
Verbind dit aan de opdrachtuitkomst: laat studenten uiteindelijk een concrete beroepshouding of handeling kunnen benoemen.
Welke beroepshouding past het best?
Snel invullen
Nieuwsgierig doorvragen
Eigen norm volgen
Verschil vermijden
Toets de vertaling naar zorgpraktijk: niet aannemen, maar verkennen wat iemand bedoelt of wenst.
Maak de zin compleet
In de zorg is het belangrijk om niet te aannemen wat een zorgvrager wil. Je kunt beter doorvragen naar wensen en gewoonten. Zo werk je respectvol en houd je rekening met een ander referentiekader.
Deze woorden sluiten aan op de laatste slides over beroepshouding en zorgsituaties.
Wat heb jij vandaag geleerd over je eigen bril?
Laat studenten één inzicht benoemen uit de les of uit het vergelijken van brillen.
Begrippenlijst
cultuur - Gewoonten, normen, waarden en betekenissen die mensen met elkaar delen.
referentiekader - De bril waardoor jij kijkt, gevormd door jouw achtergrond en ervaringen.
waarneming - Wat je feitelijk ziet of hoort, zonder mening.
oordeel - Wat jij van iets vindt.
normen en waarden - Ideeën over wat goed, normaal of belangrijk is.
perspectief - De manier waarop iemand naar een situatie kijkt.
Deze slide heeft geen instructies