Examen gesprekken oefenen
Examen gesprekken oefenen
Deze les is gericht op mondelinge taalvaardigheid: een maatschappelijk probleem benoemen, perspectieven vergelijken, een eigen visie formuleren en kort een oplossing pitchen.
Lesdoel
Ik kan over een maatschappelijk probleem een beargumenteerde mening geven, verschillende perspectieven benoemen en een haalbare oplossing kort presenteren.
Deze slide heeft geen instructies
Welke maatschappelijke discussies kom jij vaak tegen?
Gebruik de woorden als opstap naar de les. Laat leerlingen kort benoemen welke onderwerpen uit de woordwolk geschikt zijn voor een examengesprek en waarom.
Maatschappelijk probleem
Een maatschappelijk probleem is een kwestie die veel mensen raakt en waarover verschillende meningen bestaan.
Denk aan onderwerpen uit school, gezondheid, technologie, milieu of gedrag.
Koppel dit aan de gegeven opties: smartphones op school, sociale media, vliegvakanties, AI bij schoolopdrachten en belasting op ongezond eten.
Eerst het probleem helder maken
Noem in het begin kort:
wat het probleem is
wie ermee te maken hebben
waarom het onderwerp gevoelig of belangrijk is
Zo begrijpt je gesprekspartner direct waar de discussie over gaat.
Laat leerlingen niet meteen in hun mening schieten. Eerst het probleem afbakenen, daarna pas standpunten.
Van onderwerp naar probleemzin
Een goede startzin is concreet en neutraal.
Voorbeeld: Steeds meer jongeren gebruiken hun smartphone op school, en dat kan invloed hebben op concentratie, leren en sociaal contact.
Zo benoem je het probleem zonder meteen partij te kiezen.
Gebruik dit als modelzin. Wijs op neutrale woorden: niet meteen 'slecht' of 'belachelijk', maar feitelijk openen.
Wat hoort bij een maatschappelijk probleem?
Alleen jouw mening
Iets dat veel mensen raakt
Een privéruzie
Een grappig onderwerp
Sluit aan op slides 3-5: het gaat om een kwestie die veel mensen raakt en waarover verschillende meningen bestaan.
Maak de probleemuitleg compleet
Aan het begin van een examengesprek noem je kort wat het probleem is, wie ermee te maken hebben en waarom het belangrijk is. Een goede startzin is concreet en neutraal, zodat je nog niet meteen partij kiest.
De drie kernwoorden komen rechtstreeks uit het eerste blok: probleem, belangrijk en neutraal.
Perspectieven benoemen
Bij een goed gesprek laat je zien dat een probleem vanuit meerdere kanten bekeken kan worden.
Noem minimaal vier verschillende perspectieven. Denk aan mensen die direct geraakt worden, regels moeten maken of met gevolgen te maken hebben.
Maak duidelijk dat 'perspectief' niet hetzelfde is als 'mening'. Het gaat om de positie van waaruit iemand kijkt.
Voorbeelden van perspectieven
leerling
ouder
docent
consument
reiziger
Organisaties en experts
schoolleiding
overheid
bedrijf
hulpverlener
milieuorganisatie
Mensen dichtbij het probleem
Koppel de voorbeelden aan de vijf keuzetopics uit de opdracht, zodat leerlingen zien hoe perspectieven per onderwerp kunnen wisselen.
Wat laat een perspectief vooral zien?
Alleen een conclusie
Een losse oplossing
Een feit zonder belang
Een rol of belang
Controleer of leerlingen perspectief niet verwarren met mening. Een perspectief gaat over de positie van waaruit iemand kijkt.
Wat zegt een perspectief?
Een perspectief laat zien:
welk belang iemand heeft
welke zorgen iemand heeft
welke oplossing iemand logisch vindt
Benadruk dat leerlingen bij elk perspectief verder moeten gaan dan één los standpunt. Het gaat om belang, zorg en mogelijke keuze.
Je eigen visie geven
Na de verschillende perspectieven komt jouw standpunt.
Vertel duidelijk wat jij vindt en geef daar redenen voor. Een sterke visie is persoonlijk, maar ook logisch opgebouwd.
Laat leerlingen niet alleen zeggen 'ik ben voor' of 'ik ben tegen'. Ze moeten uitleggen waarom.
Een mening onderbouwen
Gebruik een eenvoudige opbouw:
standpunt: wat vind je?
reden: waarom vind je dat?
voorbeeld of gevolg: waar zie je dat aan?
Zo klinkt je bijdrage overtuigender.
Deze structuur helpt vooral B1-leerlingen om houvast te houden tijdens het spreken.
Formuleringen voor je visie
Handige zinnen:
Ik vind dat ...
Volgens mij is dit een probleem, omdat ...
Aan de ene kant ..., maar aan de andere kant ...
Daarom ben ik voor/tegen ...
Stimuleer leerlingen om verbindingswoorden te gebruiken. Dat maakt hun taal formeler en geschikter voor een examengesprek.
Welke opbouw maakt een mening het sterkst?
Standpunt - reden - voorbeeld
Voorbeeld - grap - conclusie
Mening - herhaling - mening
Standpunt - aanval - slot
Sluit aan op slide 10: standpunt, reden, voorbeeld of gevolg.
Van mening naar oplossing
Bij een examengesprek blijft het niet bij kritiek.
Je laat ook zien dat je kunt meedenken over een oplossing die past bij het probleem en de betrokken groepen.
Maak de overgang duidelijk: na analyse en mening volgt een voorstel.
Een haalbare oplossing
Een goede oplossing is:
duidelijk en concreet
uitvoerbaar in de praktijk
passend bij het probleem
rekening houdend met voor- en nadelen
Benadruk dat een extreem of vaag idee minder sterk is dan een realistisch voorstel.
Wat is er nodig?
Noem bij je idee ook wat nodig is om het uit te voeren:
regels of afspraken
geld of middelen
samenwerking
controle of begeleiding
Laat leerlingen hun oplossing niet los presenteren van de uitvoering. Juist dat maakt een voorstel geloofwaardig.
Een pitch van 30 seconden
Een korte pitch bevat drie delen:
het probleem in één zin
jouw oplossing in één of twee zinnen
waarom dit volgens jou werkt
Houd je taal eenvoudig, duidelijk en doelgericht.
Eventueel mondeling voordoen met één van de onderwerpen, bijvoorbeeld AI of smartphones.
Maak de pitch compleet
Een korte pitch begint met het probleem in één zin. Daarna noem je jouw oplossing in één of twee zinnen. Tot slot leg je uit waarom dit werkt volgens jou.
Deze invulling volgt precies de driedelige pitchstructuur van slide 15.
Wat vind jij het lastigst aan de pitch van 30 seconden?
Kort blijven
Duidelijk starten
Oplossing kiezen
Uitleggen waarom
Deze slide heeft geen instructies
Reageren op anderen
In een goed gesprek luister je actief en sluit je aan op wat een ander zegt.
Je reactie laat zien dat je het idee hebt begrepen en dat je er inhoudelijk iets mee doet.
Benadruk dat reageren meer is dan herhalen of alleen 'ja' zeggen.
Manieren om te reageren
Je kunt reageren door:
het eens of oneens te zijn
een idee aan te vullen
een nadeel te benoemen
een alternatief te geven
aan te sluiten op een perspectief
Koppel dit aan examenvaardigheid: doorbouwen op andermans bijdrage verhoogt de kwaliteit van het gesprek.
Nette gesprekszinnen
Handige formuleringen:
Ik begrijp je punt, maar ...
Daar ben ik het deels mee eens, omdat ...
Aanvullend daarop denk ik dat ...
Een mogelijk nadeel is ...
Let op register: beleefd, duidelijk en niet te informeel.
Overzicht van de gespreksopbouw
Maatschappelijk probleem → perspectieven → eigen visie → oplossing → reactie op anderen
Deze volgorde helpt je om rustig, logisch en overtuigend te spreken tijdens het examengesprek.
Dit is de samenvattende structuur van de hele les en sluit direct aan op de opgegeven opdracht.
Wat uit deze les helpt jou het meest bij een examengesprek?
Laat leerlingen kort terugkijken op hun leerproces. Mogelijke thema’s: structuur van het gesprek, perspectieven, mening onderbouwen, pitchen of reageren.
Noem één ding dat je uit deze les wilt onthouden.
Gebruik de woordwolk als gezamenlijke afsluiting. Vraag eventueel door op veelgenoemde woorden zoals perspectief, standpunt, pitch of reageren.
Welk onderdeel vond jij nog het moeilijkst?
Deze vraag is bedoeld als metacognitieve afsluiting. Laat leerlingen benoemen waar ze nog mee willen oefenen voor het echte examengesprek.
Begrippenlijst
maatschappelijk probleem - een probleem dat speelt in de samenleving en veel mensen raakt
perspectief - de manier waarop iemand vanuit zijn rol of belang naar een onderwerp kijkt
visie - jouw eigen kijk of mening op een onderwerp
standpunt - de positie die je inneemt in een discussie
onderbouwen - uitleggen waarom je iets vindt met redenen of voorbeelden
oplossing - een idee om een probleem kleiner te maken of aan te pakken
pitch - een korte, duidelijke presentatie van een idee
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
reageren - inhoudelijk ingaan op wat iemand anders zegt
argument - een reden waarom je iets vindt
voordeel - een positief gevolg van een idee of keuze
nadeel - een negatief gevolg van een idee of keuze
haalbaar - uitvoerbaar en realistisch in de praktijk
formeel - netjes en passend bij een examen- of schoolsituatie
Deze slide heeft geen instructies
Oefenen
Welk voorbeeld willen we gebruiken?
Deze slide heeft geen instructies
Optie 1
Smartphones op school verbieden?
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijk probleem Steeds meer jongeren zitten op hun telefoon, wat invloed kan hebben op concentratie, leren en sociaal contact.
Mogelijke perspectieven
Leerling: telefoon geeft vrijheid en contact met vrienden.
Docent: minder afleiding tijdens de les.
Ouder: wil kind kunnen bereiken.
Schoolleiding: zoekt balans tussen leren en welzijn.
Deze slide heeft geen instructies
Optie 2
Optie 2: Sociale media vanaf 16 jaar?
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijk probleem Jongeren ervaren druk door sociale media, zoals vergelijken met anderen, pestgedrag en verslaving.
Mogelijke perspectieven
Jongeren
Ouders
Bedrijven zoals TikTok en Instagram
Psychologen of hulpverleners
Discussievragen
Beschermt een leeftijdsgrens jongeren?
Is handhaving mogelijk?
Wegen de voordelen op tegen de nadelen?
Deze slide heeft geen instructies
Optie 3
Moet vliegvakantie duurder worden vanwege klimaatverandering?
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijk probleem Vliegen zorgt voor uitstoot, maar reizen is voor veel mensen belangrijk.
Mogelijke perspectieven
Reiziger
Milieuorganisatie
Luchtvaartmaatschappij
Ondernemer/toeristische sector
Discussievragen
Is het eerlijk dat vliegen duurder wordt?
Wie moet de kosten betalen?
Wat zijn alternatieven?
Deze slide heeft geen instructies
Optie 4
Mag kunstmatige intelligentie (AI) gebruikt worden voor schoolopdrachten?
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijk probleem AI kan helpen bij leren, maar maakt fraude ook makkelijker.
Mogelijke perspectieven
Student
Docent
Werkgever
Ontwikkelaar van AI
Discussievragen
Wat is slim gebruik en wat is fraude?
Verbetert AI het onderwijs?
Hoe moeten scholen omgaan met AI?
Deze slide heeft geen instructies
Optie 5
Moet de overheid ongezond eten zwaarder belasten?
Deze slide heeft geen instructies
Maatschappelijk probleem Overgewicht en ongezonde voeding vormen een groeiend gezondheidsprobleem.
Mogelijke perspectieven
Consument
Overheid
Voedingsindustrie
Zorgverlener
Discussievragen
Werkt een suikertaks?
Beperkt dit de vrijheid van burgers?
Wie is verantwoordelijk voor een gezonde leefstijl?
Deze slide heeft geen instructies