Persoonlijkheid en identiteit
Persoonlijkheid en identiteit
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
Persoonlijkheid en identiteit
Open met het gedichtje van De Génestet als prikkel: kan iemand eigenlijk 'niemand' zijn? Dat zet meteen de spanning neer tussen uniek zijn en gevormd worden door anderen.
Deze les
Kennismaking docent
Klasregels
Programma delen
Tekst klassikaal bestuderen
Opdrachten maken
Deze slide heeft geen instructies
Lesprogramma
Twee thema's: Identiteit en Ethiek
5 beoordelingen: Identiteit 2, ethiek 2 en logboekcijfer
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Ik kan uitleggen wat persoonlijkheid en identiteit met elkaar te maken hebben.
Ik kan uitleggen hoe erfelijkheid, omgeving, eigen keuzes en verantwoordelijkheid invloed hebben op wie je bent.
Deze slide heeft geen instructies
Identiteit als kern
Identiteit is dat wat wezenlijk is voor een persoon.
Het maakt jou tot de unieke persoon die je bent.
Tegelijk geeft identiteit samenhang aan je leven door de tijd heen.
Licht toe dat identiteit dus niet alleen over verschil met anderen gaat, maar ook over continuïteit: hoe blijf je 'dezelfde' terwijl je verandert?
Individu: een ondeelbare eenheid
Een persoon wordt ook wel een individu genoemd.
Dat woord komt van het Latijnse individuum: ondeelbaar.
Een individu is dus een eenheid: iemand die niet zomaar op te splitsen is in losse delen.
Leg uit dat dit begrip in levensbeschouwing helpt om na te denken over de mens als zelfstandig persoon, niet alleen als onderdeel van een groep.
De mens is ook sociaal
De tekst benadrukt tegelijk dat de mens van nature een sociaal wezen is.
Mensen leven met andere individuen samen in een gemeenschap.
Tussen die individuen bestaan altijd vormen van betrokkenheid.
Deze slide heeft geen instructies
Individu en gemeenschap
De verhouding tussen individu en gemeenschap roept een spanning op:
Staat de gemeenschap in dienst van het individu?
Of staat het collectieve belang voorop?
Hoe afhankelijk is een mens van anderen voor welzijn en ontplooiing?
Benadruk dat dit geen simpele tegenstelling is. In veel opvattingen hebben individu en gemeenschap elkaar juist nodig.
Persoonlijke ontplooiing met anderen
De tekst suggereert dat je jezelf niet helemaal los van anderen ontwikkelt.
Gezin, school, vrienden en cultuur beïnvloeden hoe jij als persoon groeit.
Hier ligt een mooie overgang naar nature en nurture: leerlingen zien nu al dat persoonlijkheid zowel iets eigens als iets relationeels heeft.
Waarom heb je anderen nodig voor je ontplooiing?
Bespreek antwoorden als: anderen zijn nodig voor opvoeding, welzijn, taal, normen, vriendschap en ontplooiing. Ook kritische nuanceringen zijn goed, zolang leerlingen de relatie tussen individu en gemeenschap benoemen.
Hoe word je wie je bent?
Volgens de tekst spelen daarbij twee soorten factoren een rol:
biologische afkomst
sociale omgeving
De klassieke vraag is: welke van die twee weegt het zwaarst?
Deze slide heeft geen instructies
Nature en nurture
Nurture
Nature
opvoeding en verzorging
cultuur en onderwijs
aangeleerde eigenschappen
erfelijke factoren
aangeboren eigenschappen
genetische bepaaldheid
Gebruik consequent de Engelse termen omdat die ook in handboeken vaak zo voorkomen.
Aangeboren en aangeleerd
Niet alles in je persoonlijkheid is aangeboren, en ook niet alles is aangeleerd.
De tekst laat zien dat persoonlijkheidsvorming ontstaat in het samenspel van beide.
Voorkom hier een biologisch of sociaal reductionisme: de tekst kiest geen absolute winnaar, maar benadrukt het debat.
De discussie blijft open
Kunnen ouders en onderwijs iemands persoonlijkheid sterk vormen?
Of liggen belangrijke kenmerken al bij de geboorte vast?
Over die vraag lopen de meningen uiteen
Juist daarom is persoonlijkheid een levensbeschouwelijk thema
Maak duidelijk dat het hier niet alleen om wetenschap gaat, maar ook om mensbeelden: hoe vrij, maakbaar of bepaald is de mens?
Waar verwijst nurture naar?
erfelijke aanleg
genetische bepaaldheid
sociale invloeden
lichamelijke groei
Nurture gaat over opvoeding, cultuur en onderwijs; nature over erfelijke factoren.
Wat weegt volgens jou meestal het zwaarst?
nature
nurture
beide evenveel
verschilt per persoon
Deze slide heeft geen instructies
Autonomie: zelf richting geven
Autonoom betekent letterlijk: de eigen wet volgend.
Een autonoom persoon bepaalt zelf wat belangrijk is in het leven en wat de zin ervan is.
Laat zien dat autonomie in het dagelijks taalgebruik vaak positief klinkt: zelfstandig, onafhankelijk, zelf kiezen.
Heteronomie: richting van buiten
Heteronoom betekent: een wet van buiten volgend.
Dan volg je niet alleen je eigen regels, maar ook regels en betekenissen die van buiten komen.
Benadruk dat heteronomie niet per se negatief is. In veel tradities ontvangen mensen juist richting uit familie, geloof, cultuur of samenleving.
Kan ik zelf de zin van mijn leven kiezen?
De tekst zet twee visies naast elkaar:
de mens kiest zelf de zin van het leven
de mens ontdekt die zin via omgeving en traditie
Daarmee wordt autonomie een kernvraag over mens-zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Omgeving als bron van betekenis
Gezin, school en cultuur zijn niet alleen invloeden van buitenaf.
Volgens de tekst kunnen zij ook helpen om te ontdekken wat waardevol en zinvol is.
Leg hier het verschil uit tussen 'opgelegd krijgen' en 'leren ontdekken'. Dat nuanceert de tegenstelling autonomie/heteronomie.
Kies je levenszin zelf, of ontdek je die?
Laat leerlingen een kort standpunt kiezen en onderbouwen. Goede antwoorden verwijzen naar zelf kiezen tegenover ontdekken via gezin, school, cultuur of traditie; nuance is wenselijk.
Intentionaliteit: je geest op iets richten
Veel filosofen zien intentionaliteit als een typisch menselijk vermogen.
Dat is het vermogen om je geestelijk op iets te richten: een voorwerp, een persoon, een herinnering of een idee.
Spreek het woord rustig uit en herhaal het. Voor veel leerlingen is dit een nieuw en abstract begrip.
Een mentaal plaatje
Als je aan de Eiffeltoren denkt, is die toren niet echt aanwezig.
Toch bestaat hij op dat moment als voorstelling in jouw geest.
Gebruik het voorbeeld uit de tekst letterlijk; dat maakt het abstracte begrip concreet.
Intentioneel bestaan en werkelijk bestaan
De tekst maakt een onderscheid:
intentioneel bestaan: iets bestaat in je denken
werkelijk bestaan: iets bestaat buiten je geest
Dat verschil helpt nadenken over bewustzijn en werkelijkheid.
Je kunt kort benoemen dat je ook aan iemand kunt denken die niet aanwezig is, of zelfs niet meer leeft. Dan wordt het onderscheid extra duidelijk.
Handelen met bedoelingen
Mensen kunnen niet alleen denken, maar ook intentioneel handelen.
Ze verrichten handelingen met bepaalde bedoelingen.
Daardoor zijn menselijke handelingen meer dan alleen gedrag: ze hebben betekenis.
Verbind dit aan verantwoordelijkheid: als je met bedoelingen handelt, kun je ook aangesproken worden op wat je doet.
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Verantwoordelijkheid hangt samen met vrijheid.
Wie verantwoordelijk is, maakt eigen keuzes, maar moet die keuzes ook kunnen verantwoorden.
De tekst vraagt vervolgens: aan wie ben je eigenlijk verantwoording schuldig?
Maak duidelijk dat verantwoordelijkheid hier niet alleen juridisch wordt bedoeld, maar ook moreel en levensbeschouwelijk.
Voor wie en waarvoor?
Bepaal je zelf waarvoor je verantwoordelijk bent, of spelen anderen en de gemeenschap daarin mee?
Laat dit dienen als afronding van de inhoudelijke lijn: persoon-zijn betekent niet alleen uniek zijn, maar ook gericht, vrij en aanspreekbaar handelen.
Wat is intentioneel bestaan?
bestaan buiten je geest
bestaan zonder bedoeling
bestaan in je denken
bestaan in een groep
Verwijs eventueel terug naar het voorbeeld van de Eiffeltoren als voorstelling in de geest.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één begrip of inzicht kiezen, bijvoorbeeld identiteit, nature/nurture, autonomie of intentionaliteit.
Welk deel van de les vond jij het lastigst?
Stimuleer eerlijke terugblik: moeilijke begrippen kunnen intentionaliteit, autonomie/heteronomie of nature/nurture zijn.
Begrippenlijst
persoonlijkheid - herkenbare eigenheid van een persoon
identiteit - wat wezenlijk is voor iemand en samenhang geeft aan zijn of haar leven
individu - persoon als ondeelbare eenheid
gemeenschap - groep mensen die op een of andere manier met elkaar verbonden is
nature - erfelijke, aangeboren factoren
nurture - sociale invloeden zoals opvoeding, cultuur en onderwijs
autonomie - zelf bepalen wat richting en zin geeft aan je leven
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
heteronomie - richting ontvangen van regels of betekenissen die van buiten komen
intentionaliteit - het vermogen om je geestelijk op iets te richten
intentioneel bestaan - bestaan als voorstelling in de geest
werkelijk bestaan - bestaan buiten de geest
intentioneel handelen - handelen met een bedoeling
verantwoordelijkheid - aanspreekbaar zijn op keuzes en handelingen
Deze slide heeft geen instructies
