Numeriek modelleren (Natuurkunde vwo), les 2: Examentraining

Bungeesprong bij Kawarau Bridge, Nieuw-Zeeland, 2010 (foto: Matthias Klappenbach, CC BY 2.0)

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Examentraining

Numeriek modelleren: zo pak je examenvragen aan

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Examentraining numeriek modelleren (A14.1, H): vier vraagtypen met acht vragen over een model lezen en aanvullen, doorrekenen, aanpassen en evalueren, plus stappenplan en tips.

Onderdelen in deze les

Bungeesprong bij Kawarau Bridge, Nieuw-Zeeland, 2010 (foto: Matthias Klappenbach, CC BY 2.0)

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Examentraining

Numeriek modelleren: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Matthias Klappenbach / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Wat ga je kunnen?

Ik kan een numeriek model aanvullen, doorrekenen, aanpassen en evalueren in een examenvraag.

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Zo pak je een examenvraag aan

  • 1. Lees: wat is positief, welke startwaarden, welke regels, welke stopvoorwaarde?

  • 2. Herken: koppel elke regel aan natuurkunde: kracht, tweede wet, v, plaats.

  • 3. Reken: werk rij voor rij met de v en y van de vorige ronde.

  • 4. Controleer: toets de uitkomst aan een verwachting, een meting of de orde van grootte.

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Vraagtype 1: een model lezen en aanvullen

  • Je krijgt een model met één ontbrekende regel, of je leest een waarde uit het model af.

  • Lees eerst wat positief is en welke natuurkunde bij de ontbrekende regel hoort.

  • Voorbeeld: een kar wordt met Ftrek naar rechts getrokken (rechts positief), wrijving Fw naar links: Fres = Ftrek − Fw.

  • Bij een rekenvraag vul je de modelwaarden in de regels in, in de volgorde van het model.

Deze slide heeft geen instructies

Welke modelregel hoort op de plaats van ???

A

Fres = −Frem

B

Fres = Frem

C

Fres = −Frem · v

D

Fres = m · a

Alleen de remkracht werkt, tegen de rijrichting in; de rijrichting is positief. Dus Fres = −Frem. Fouten: het teken vergeten, Frem met v vermenigvuldigen (dan zou de kracht met v veranderen), of een regel invullen die in het model al op de volgende regel staat (a = Fres/m). Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

Het model staat op y = 32 m. Bereken a in m/s².

A

+0,48 m/s²

B

−10 m/s²

C

−18 m/s²

D

−0,48 m/s²

Fveer = C·(y − L) = 60·(32 − 20) = 720 N; Fz = 70·9,81 = 686,7 N; Fres = 686,7 − 720 = −33,3 N; a = −33,3/70 = −0,48 m/s². Fouten: teken omdraaien (+0,48), Fz vergeten (−720/70 = −10) of L vergeten: Fveer = 60·32 = 1920 N geeft −17,6 ≈ −18 m/s². Syllabus A14.1, A8.3 (twee significante cijfers). Image credit: Eigen figuur

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Vraagtype 2: het model doorrekenen

  • Per ronde: eerst Fres en a, dan v = v + a·dt, dan de plaats met de nieuwe v, dan t.

  • Schrijf kolommen t, a, v en x onder elkaar en reken twee rondes na; controleer met de grafiek.

  • Voorbeeld: a = −4,0 m/s² en dt = 0,25 s geeft per ronde Δv = −1,0 m/s.

Deze slide heeft geen instructies

Bereken x na de tweede stap van het model (in m).

A

19,5 m

B

18,5 m

C

21,5 m

D

37 m

a = −2,4·10³/1,2·10³ = −2,0 m/s². Ronde 1: v = 20 − 1,0 = 19 m/s, x = 0 + 19·0,50 = 9,5 m. Ronde 2: v = 18 m/s, x = 9,5 + 18·0,50 = 18,5 m. Fouten: de oude v voor de plaats gebruiken (10 + 9,5 = 19,5 m), a positief nemen (21,5 m), dt vergeten (19 + 18 = 37 m). Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

Op welk moment t geldt v = 0 in dit model?

A

10 s

B

20 s

C

8,3 s

D

5,0 s

Elke ronde van 0,50 s neemt v met 1,0 m/s af: v = 0 na 20 rondes, dus t = 20·0,50 = 10 s. Fouten: het aantal rondes als seconden lezen (20 s), de massa vergeten (Frem/1000 = 2,4: 20/2,4 = 8,3 s) of halveren (5,0 s). Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Vraagtype 3: een model aanpassen

  • Verandert alleen een grootheid? Pas dan de startwaarde aan. Komt er een kracht bij? Voeg een regel toe en pas Fres aan.

  • Vraagt de situatie om een ander eindmoment, pas dan de stopvoorwaarde aan.

  • Teken(v) en Abs(v) gebruik je als een kracht altijd tegen v in werkt of een grootte zonder teken nodig is.

Deze slide heeft geen instructies

Een springer springt op Mars (g = 3,7 m/s²). Wat pas je aan?

A

De modelregel voor Fz

B

De startwaarde van L

C

Alleen de startwaarde van g

D

De stapgrootte dt

Fz = m·g blijft dezelfde regel; alleen de waarde van g verandert. Het touw (L, C) is gelijk. Fout: een regel aanpassen terwijl alleen een waarde verandert. Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

Het model moet ook de terugweg rekenen, tot t = 10 s. Welke stopvoorwaarde?

A

Als v < 0 EN y > L Dan Stop EindAls

B

Als t ≥ 10 Dan Stop EindAls

C

Als y > L OF v < 0 Dan Stop EindAls

D

Als Abs(v) < 0 Dan Stop EindAls

De tijd bepaalt het eind, dus Als t ≥ 10 Dan Stop. De eerste optie stopt in het laagste punt; de tweede stopt zodra y > L, al na 2 s; Abs(v) < 0 is nooit waar, dus dan stopt het model nooit. Syllabus A14.1 (notaties Als..Dan, EN, OF, Abs, Stop). Image credit: Eigen figuur

Numeriek model van een remmende auto

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Vraagtype 4: een model evalueren

  • Toets een model aan een verwachting: een berekening op een andere manier, een meting of de orde van grootte.

  • Het remmodel geeft bij dt = 0,50 s een remafstand van 95 m.

  • De oppervlakte onder het (v,t)-diagram geeft ½·20·10 = 1,0·10² m.

  • Een parameter met foutmarge geeft een bereik aan uitkomsten; ligt de meting erbuiten, dan mist het model iets.

Image credit: Eigen figuur

Het model geeft 95 m, het (v,t)-diagram 1,0·10² m. Waardoor komt dat?

A

De remkracht is in het model te groot

B

De stopvoorwaarde stopt het model te vroeg

C

Het model rekent ook met luchtweerstand

D

Elke ronde gebruikt de nieuwe, lagere v voor x

x = x + v·dt gebruikt de v aan het einde van de ronde, die lager is dan de gemiddelde v in die ronde. Elke ronde wordt x dus iets te klein. Kleinere dt verkleint dit verschil (dt = 0,25 s geeft 97,5 m). De remkracht en de eindtijd van 10 s kloppen. Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

Model: 54,5 tot 57,1 m (C = 60 ± 3 N/m). Meting: 52 m. Wat concludeer je?

A

Het model klopt: 52 m ligt vlak bij 54,5 m

B

De meting is fout, want 52 m < 54,5 m

C

Alleen een kleinere dt lost het verschil op

D

De foutmarge in C verklaart het verschil niet

De meting ligt buiten het bereik dat de foutmarge in C geeft, dus er mist natuurkunde in het model (luchtweerstand). dt = 0,01 s geeft 55,71 m en lost dus niets op. Fouten: een meting die buiten het bereik valt als fout bestempelen, of dt verantwoordelijk maken. Syllabus A14.1. Image credit: Eigen figuur

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Een model lezen en aanvullen

2

Het model doorrekenen

3

Een model aanpassen

4

Een model evalueren

Deze slide heeft geen instructies

EXAMENSTOF · A14 · NUMERIEK MODELLEREN

Tips voor op het examen

  • Lees eerst wat positief is: een teken verkeerd geeft een verkeerd antwoord.

  • Werk elke ronde eerst v bij en dan de plaats, met de v van de vorige ronde als begin.

  • Wijkt het model af van een meting? Eerst de foutmarge, dan ontbrekende natuurkunde, pas dan dt.

Deze slide heeft geen instructies