Werkwoorden in tt en vt

Werkwoorden in tt en vt

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Werkwoorden in tt en vt

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan werkwoorden vervoegen in de tegenwoordige en verleden tijd.

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past voor jou bij werkwoorden vervoegen?

Gebruik de reacties om voorkennis op te halen, zoals stam, persoonsvorm, tt, vt, d/t, ik-vorm of verleden tijd.

Wat is een persoonsvorm?

De persoonsvorm is de werkwoordsvorm die verandert als je de zin in een andere tijd zet of een ander onderwerp kiest.


Voorbeelden:

  • Ik loop naar school.

  • Wij lopen naar school.

  • Ik liep naar school.


De persoonsvorm past dus bij persoon en tijd.

Benadruk dat deze les gaat over het vervoegen van werkwoorden als persoonsvorm. Koppel meteen aan onderwerp + tijd: dat helpt later bij d/t en bij de verleden tijd.

De stam van het werkwoord

De stam gebruik je als basis voor veel vervoegingen.

Zo vind je de stam:

  • neem het hele werkwoord

  • haal -en eraf

  • pas de spelling aan als dat nodig is

Voorbeelden:

  • werken → werk

  • maken → maak

  • reizen → reis

Noem dat spelling soms verandert om dezelfde klank te houden, bijvoorbeeld reizen → reis. Houd het hier eenvoudig; de focus is dat leerlingen de stam als basis herkennen.

Tegenwoordige tijd: de basis

Bij regelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd gebruik je meestal deze vormen:

  • ik + stam

  • jij + stam + t

  • hij/zij + stam + t

  • wij/jullie/zij + hele werkwoord

Voorbeeld met werken:

  • ik werk

  • jij werkt

  • hij werkt

  • wij werken

Gebruik steeds dezelfde volgorde: ik, jij, hij/zij, wij/jullie/zij. Dat geeft houvast voor de rest van de les.

De uitgang -t bij hij/zij

Bij hij/zij in de tegenwoordige tijd krijgt de persoonsvorm meestal -t.

Voorbeelden:

  • hij loopt

  • zij werkt

  • hij maakt


Let op: je zet de -t achter de stam.


  • stam werk → werkt

  • stam loop → loopt

Leg uit dat juist deze vorm vaak d/t-fouten oplevert. Laat leerlingen steeds eerst de stam bepalen en daarna pas de uitgang toevoegen.

Persoonlijke vormen in de tt

Het onderwerp bepaalt welke vorm je kiest.


Met komen in de tegenwoordige tijd:

  • ik kom

  • jij komt

  • hij/zij komt

  • wij komen

  • jullie komen

  • zij komen


De vormen van wij, jullie, zij zijn vaak gelijk aan het hele werkwoord.

Hier kun je kort laten zien dat leerlingen eerst naar het onderwerp moeten kijken en daarna naar de tijd. Dat voorkomt gokken.

Jij-vorm: een belangrijk detail

Bij jij staat meestal -t: jij werkt.


Maar let op de volgorde in de zin:

  • jij werkt vandaag thuis.

  • werk jij vandaag thuis?


Als jij achter de persoonsvorm staat, valt de -t meestal weg.

Dit is een veelgemaakte fout. Beperk het tot de hoofdregel met jij achter de persoonsvorm in een vraag of omgekeerde woordvolgorde.

Welke vorm is goed bij hij in de tegenwoordige tijd?

A

hij werken

B

hij werkt

C

hij werk

D

hij werkd

Controleert de basisregel stam + t bij hij/zij. Distractors sluiten aan bij veelgemaakte fouten: infinitief laten staan, t vergeten, of een d/t-fout maken.

Tegenwoordige tijd invullen

Bij werkwoorden in de tegenwoordige tijd gebruik je vaak de stam als basis. Bij hij/zij komt daar meestal een -t achter. Maar in een vraag zoals 'werk jij vandaag?' valt die -t weg.

stam
hij/zij
-t
-t
hele werkwoord
wij
-de
-en
stam+t

Sluit aan op de slides over stam, hij/zij-vorm en de bijzondere jij-vorm bij omgekeerde woordvolgorde.

Waarom schrijf je: werk jij?

Bespreek dat leerlingen moeten noemen: eerst naar de persoonsvorm kijken, dan naar het onderwerp, en zien dat jij achter de persoonsvorm staat. Daardoor schrijf je in een vraag meestal zonder -t: werk jij.

Verleden tijd van regelmatige werkwoorden

In de verleden tijd krijgen regelmatige werkwoorden deze uitgangen:

  • enkelvoud: -de of -te

  • meervoud: -den of -ten


Voorbeelden:

  • ik werkte / wij werkten

  • ik maakte / wij maakten

  • ik woonde / wij woonden


De keuze is dus niet altijd hetzelfde: soms schrijf je d, soms t.

Noem dat deze slide de overstap maakt van tegenwoordige tijd naar verleden tijd. De volgende slides leggen uit hoe je kiest tussen -de en -te.

Kies je -de of -te?

Je kijkt naar de laatste klank van de stam.


  • eindigt de stam op een klank uit 't kofschip? → -te / -ten

  • eindigt de stam niet op zo'n klank? → -de / -den


Voorbeelden:

  • werken → stam werk → werkte

  • wonen → stam woon → woonde

Als de klas een andere geheugenregel kent, kun je die ook noemen, maar houd op de slide alleen 't kofschip aan voor consistentie.

Voorbeelden met -te en -de

Gebruik de stam om de verleden tijd te maken.


-te / -ten

  • werken → werkte, werkten

  • fietsen → fietste, fietsten


-de / -den

  • wonen → woonde, woonden

  • reizen → reisde, reisden


Luister naar de laatste klank van de stam, niet alleen naar de laatste letter.

Bij reizen → reisde kun je kort benadrukken dat de klank belangrijker is dan het uiterlijk van het hele werkwoord.

Veelgemaakte fout: d of t?

Een d/t-fout ontstaat vaak als je te snel schrijft.


Controleer zo:

  • zoek de persoonsvorm

  • bepaal de stam

  • kijk naar onderwerp en tijd

Voorbeelden:

  • hij wordt

  • ik word

  • gisteren werkte hij

Gebruik eventueel wordt/word als bekend voorbeeld van een lastige vorm. Benadruk dat leerlingen niet op gehoor alleen moeten vertrouwen.

Welke verleden tijd hoort bij wonen?

A

woonde

B

woonte

C

won

D

woondte

Toetst de keuze voor -de op basis van de laatste klank van de stam. De foutopties zijn typische verwarringen tussen regelmatige en onregelmatige vormen.

Verleden tijd invullen

In de verleden tijd krijgen regelmatige werkwoorden in het enkelvoud -de of -te. Je kijkt daarvoor naar de laatste klank van de stam. Bij werk eindig je met een klank uit 't kofschip, dus schrijf je werkte.

-de
-te
stam
't kofschip
-den
-ten
onderwerp
hele werkwoord
tt

Controleert de kernstappen uit de vt: uitgangen herkennen, stam gebruiken en de geheugenregel toepassen.

Onregelmatige werkwoorden

Niet alle werkwoorden volgen de vaste regels van stam + uitgang.


Onregelmatige werkwoorden hebben vaak eigen vormen in de tegenwoordige en verleden tijd.


Veelvoorkomende voorbeelden in deze les:

  • zijn

  • hebben

  • gaan

  • komen

Maak duidelijk dat leerlingen deze vormen vooral vaak moeten zien en gebruiken; ze zijn minder voorspelbaar dan regelmatige werkwoorden.

Zijn en hebben

zijn

hebben

  • ik ben

  • jij bent

  • hij/zij is

  • wij zijn

  • verleden tijd: was, waren

  • ik heb

  • jij hebt

  • hij/zij heeft

  • wij hebben

  • verleden tijd: had, hadden

Deze twee werkwoorden komen zeer vaak voor. Laat leerlingen zien dat vooral hij/zij-vormen en verleden tijd sterk afwijken van de regelmatige patronen.

Gaan en komen

  • ik kom

  • jij komt

  • hij/zij komt

  • wij komen

  • verleden tijd: kwam, kwamen

komen

  • ik ga

  • jij gaat

  • hij/zij gaat

  • wij gaan

  • verleden tijd: ging, gingen

gaan

Komen is in de tegenwoordige tijd regelmatig, maar in de verleden tijd onregelmatig. Dat contrast is didactisch nuttig.

Regelmatig of onregelmatig?

Zo kies je de juiste aanpak:

  • heeft het werkwoord voorspelbare vormen? → meestal regelmatig

  • verandert de stam sterk? → vaak onregelmatig


Vergelijk:

  • werken → werkte

  • wonen → woonde

  • gaan → ging

  • komen → kwam


Bij onregelmatige werkwoorden moet je de vorm vaak kennen en onthouden.

Laat leerlingen het verschil zien tussen een vaste regel en een vorm die je niet uit alleen de stam kunt afleiden.

Overzicht: zo vervoer je werkwoorden

  1. Zoek het werkwoord en het onderwerp.

  2. Bepaal de tijd: tegenwoordige tijd of verleden tijd.

  3. Gebruik de stam bij regelmatige vormen.

  4. Kies in de verleden tijd -de/-den of -te/-ten.

  5. Controleer of het werkwoord onregelmatig is.

  6. Let extra op d/t-fouten.

Dit is de samenvattende werkwijze van de hele les. Je kunt deze slide gebruiken als kapstok voor herhaling.

Welk werkwoord is in de verleden tijd onregelmatig?

A

werken

B

wonen

C

gaan

D

reizen

Toetst het onderscheid tussen regelmatige en onregelmatige werkwoorden. Gaan → ging wijkt af van stam + vaste uitgang.

Onregelmatig of niet?

Sommige werkwoorden volgen niet de vaste regel van stam + uitgang. Zo is de tegenwoordige tijd van zijn: ik ben, hij is. In de verleden tijd van gaan schrijf je ging en in de verleden tijd van komen schrijf je kwam.

ben
is
ging
kwam
heb
was
gaat
kwamen
werkte

Verankert de meest voorkomende onregelmatige vormen uit de laatste subtopic.

Welke stap helpt jou het meest bij vervoegen?

Laat leerlingen verwijzen naar de stappen van de overzichtsslide: werkwoord en onderwerp zoeken, tijd bepalen, stam gebruiken, -de/-te kiezen of controleren of het onregelmatig is, en letten op d/t-fouten.

Wat heb je vandaag het best geleerd?

Reflectievraag zonder fout/goed. Mogelijke thema’s: stam bepalen, hij/zij-vorm, jij-vorm in vragen, 't kofschip, onregelmatige werkwoorden.

Welk deel vond je nog lastig?

Reflectievraag voor de docent om te peilen waar extra oefening nodig is.

Begrippenlijst

werkwoord - woord dat een handeling, toestand of gebeurtenis uitdrukt

persoonsvorm - de werkwoordsvorm die past bij onderwerp en tijd

tegenwoordige tijd - vorm van het werkwoord voor wat nu gebeurt

verleden tijd - vorm van het werkwoord voor wat eerder gebeurde

stam - basisvorm van het werkwoord zonder -en

regelmatig werkwoord - werkwoord dat vaste vervoegingsregels volgt

onregelmatig werkwoord - werkwoord met vormen die afwijken van de vaste regels

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

uitgang - extra letter of letters achter de stam, zoals -t

onderwerp - persoon of zaak waar de zin over gaat

enkelvoud - vorm bij één persoon of zaak

meervoud - vorm bij meer dan één persoon of zaak

't kofschip - geheugenregel voor de keuze tussen -te/-ten en -de/-den

d/t-fout - schrijffout waarbij d en t verkeerd worden gebruikt

Deze slide heeft geen instructies