4
Formules en vergelijkingen
Paragraaf 4.3
Formules en tijd
Een tank loopt leeg, een plant groeit: hoe reken je uit wat er na t minuten of weken is?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
4
Formules en vergelijkingen
Paragraaf 4.3
Formules en tijd
Een tank loopt leeg, een plant groeit: hoe reken je uit wat er na t minuten of weken is?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 4 Formules en vergelijkingen, paragraaf 4.3 Formules en tijd. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
4.3 Formules en tijd
Leerdoelen
4.3.1
Je kunt bij groei of afname over tijd een formule met t opstellen.
4.3.2
Je kunt in een afstand-tijdgrafiek begin en verandering per uur aflezen.
4.3.3
Je kunt met de formule uitrekenen na hoeveel tijd een waarde bereikt wordt.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Startvraag
Een tank die leegloopt
Een tank bevat 200 liter. Er loopt elke minuut 8 liter uit. Welke formule geeft de inhoud V na t minuten?
V = 200 + 8t
V = 8t − 200
V = 200 − 8t
V = 8 − 200t
Begin: 200 liter. Per minuut gaat er 8 af, dus V = 200 − 8t. Wie V = 200 + 8t kiest, ziet een afname als toename. V = 8t − 200 geeft een negatieve inhoud bij t = 0. V = 8 − 200t draait begin en verandering om. Controle: t = 10 geeft 120 liter.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Formules met t
Met een formule met t reken je uit wat er na een bepaalde tijd gebeurt. De tank begint met 200 liter (t = 0) en verliest 8 liter per minuut: V = 200 − 8t. Na 15 minuten: V = 200 − 8 · 15 = 80 liter.
Laat in de tabel zien: elke 5 minuten gaat er 40 liter af (5 · 8). De waarde bij t = 0 is de beginwaarde. Doorvraag: na hoeveel minuten is de tank leeg? Dat is na 25 minuten (200 : 8). Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Kennis
1
Noor fietst naar een festival. Welke formule hoort bij de afstand s (km) na t uur?
s = 12 + 15t
s = 27t
s = 15t
s = 15 + 12t
De lijn begint bij 15 km (t = 0) en stijgt in 4 uur met 48 km: 12 km per uur. Dus s = 15 + 12t. Wie s = 12 + 15t kiest, verwisselt begin en verandering. s = 15t laat de beginwaarde weg. s = 27t telt 15 en 12 bij elkaar op. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Begin en verandering
Elke formule met t van dit soort heeft twee getallen.
Beginwaarde
De waarde bij t = 0. Je ziet haar in de grafiek op de verticale as.
Verandering
Wat er per uur of minuut bij komt (+) of af gaat (−).
De formule
waarde = begin + verandering · t, bijvoorbeeld s = 15 + 12t.
Bij een afname schrijf je de verandering als min: 200 − 8t. Dat is hetzelfde als 200 + (−8) · t. Laat leerlingen vertellen wat 'steiler' betekent voor de verandering. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Groei en afname over tijd
begin + verandering per tijd · t
y = b + v · t
b is de beginwaarde bij t = 0. v is de verandering per tijdseenheid: positief bij groei, negatief bij afname. Bij snelheid is v de snelheid.
Bij een constante snelheid vanaf de start is s = v · t een speciaal geval met b = 0. Laat leerlingen een voorbeeld van groei en een van afname noemen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Voorbeeldopdracht 1
Een plant is 12 cm hoog en groeit 3 cm per week: h = 12 + 3t. Na hoeveel weken is hij 45 cm hoog?
gegeven
h = 12 + 3t
Gezocht: t bij h = 45
uitwerking
12 + 3t = 45
3t = 45 − 12 = 33
t = 33 : 3 = 11
antwoord
Na 11 weken
De stippellijn in de grafiek laat dezelfde oplossing zien: de lijn snijdt hoogte 45 bij t = 11. Controle: 12 + 3 · 11 = 45. Wie 15 antwoordt, deelt 45 door 3 zonder eerst 12 af te trekken. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Kennis
2
Een ton bevat N = 80 − 6t liter na t minuten. Hoeveel liter zit er na 9 minuten in?
N = 80 − 6 · 9 = 80 − 54 = 26 liter. Wie 54 antwoordt, geeft de hoeveelheid die er uit is gelopen. Wie 134 antwoordt, telt in plaats van af te trekken.
Een fietser start 5 km van huis en rijdt 20 km/u: s = 5 + 20t.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Toepassing
3
Bij t = 0 is s = 5.
Bij t = 2 is s = 5 + 20 · 2 = 45.
De fietser is op 65 km na t = 3 uur.
Bij de laatste regel los je op: 5 + 20t = 65, dus 20t = 60 en t = 3. De afleider 40 is alleen 20 · 2. Wie 13 invult, deelt 65 door 5.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Toepassing
4
Een bad loopt leeg: V = 600 − 20t (liter, t in minuten). Hoeveel liter na 12 minuten?
240 liter
360 liter
588 liter
840 liter
V = 600 − 20 · 12 = 600 − 240 = 360 liter. 240 liter is de hoeveelheid die er al uit is. 588 komt van 600 − 12. 840 komt van optellen in plaats van aftrekken. In de grafiek lees je bij t = 12 ook ongeveer 360 af. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een drone zweeft op 60 m en daalt 2,5 m per seconde. Na hoeveel seconden is hij nog op 20 m hoogte?
Formule: h = 60 − 2,5t. Los op: 60 − 2,5t = 20, dus 2,5t = 40 en t = 16 seconden. Controle: 60 − 2,5 · 16 = 20. Wie 24 antwoordt, deelt 60 door 2,5 en vergeet dat hij op 20 m moet blijven. Wie 8 antwoordt, deelt 20 door 2,5.
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
V E R D E R K I J K E R
Snelheid is verandering per tijd
Een snelheid van 90 km/u is een verandering van de afstand: 90 km per uur. Daarom is s = 90 · t een rechte lijn door de oorsprong. Je navigatie rekent je aankomsttijd uit met precies zo'n formule, en past hem bij filevorming aan.
Vraag leerlingen wat de lijn doet als de snelheid verandert: een steilere of vlakkere lijn. Een tweede lijn met een andere snelheid laat zien wanneer iemand wordt ingehaald. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 4
Paragraaf 4.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
4.3.1 Formule met t opstellen
4.3.2 Afstand-tijdgrafiek lezen
4.3.3 Tijdstip berekenen met de formule
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp