Module 3 - keuze onderwerp 'Criminaliteit en Fraude'

• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 1-4

Instructies

• Start de les door op de button Start les te klikken
• De link Printen biedt mogelijkheid om de slides en notities van de les te printen

Criminaliteit en fraude

Snel geld verdienen

Vorm: woordwolk, film, quizvraag en open vraag. 

Duur: 45-60 minuten

Leerdoelen

Na dit onderdeel:

• kunnen studenten verschillende vormen van online fraude herkennen, waaronder phishing/quishing, WhatsApp-fraude, AI-stemfraude, aan- en verkoopfraude en geldezels;
  
• kunnen studenten belangrijke signalen van fraude en manipulatie benoemen, zoals tijdsdruk, een onverwacht verzoek om geld, een afwijkend webadres en een aanbod dat te mooi lijkt om waar te zijn;
  
• kunnen studenten bij een verdachte situatie bepalen welke stappen zij veilig kunnen zetten vóórdat zij klikken, betalen of gegevens delen;
  
• begrijpen studenten waarom jongeren zowel slachtoffer als dader/geldezel kunnen worden en welke invloed verleiding, tijdsdruk en groepsdruk daarop hebben;
  
• kunnen studenten uitleggen welke financiële en andere gevolgen fraude of het zijn van geldezel kan hebben;
  
• weten studenten welke stappen zij kunnen zetten als zij vermoeden dat zij met fraude te maken hebben;
  
• reflecteren studenten op wat zij zelf kunnen doen om financieel en digitaal weerbaarder te worden.
  

Programma

1. Phishing/Quishing
   
2. AI-nepstemmen
3. WhatsApp fraude
   


4. Aan- en verkoopfraude + bijklus-scams
   
5. Geldezelen
   

Programma

Vandaag gaat het over fraude en criminaliteit — en hoe dichtbij dit eigenlijk staat, ook bij jou. We kijken vandaag niet alleen hoe fraude werkt, maar vooral hoe jij kunt voorkomen dat je erin trapt of erin wordt meegetrokken.

Vragen:

• Van welke van deze woorden heb je al eens gehoord?
  
• Welke vorm denk je dat jongeren het vaakst tegenkomen?
  
• Bij welke vorm denk je dat jij zelf het moeilijkst zou herkennen dat het fraude is?
  

Overgang: Voordat we de verschillende vormen bekijken: wat verstaan jullie eigenlijk zelf onder fraude?

Waar denk je zelf aan bij fraude?

Waar denk je zelf aan bij fraude?

• Vraag aan de studenten waar ze zelf aan denken bij fraude. Geef aan dat jongeren steeds vaker risico lopen om slachtoffer of dader te worden.
• Bespreek de binnengekomen woorden.
• Noem de wervingskanalen: YouTube, Telegram en TikTok, vaak met hashtags als #Fgame en #Money, en advertenties als 'Ben je 18+ en wil je snel geld verdienen? Slide in mijn DM'.
  

Fraude gaat niet alleen over slachtoffer worden. Jongeren kunnen ook worden verleid om mee te doen, bijvoorbeeld omdat snel geld verdienen aantrekkelijk klinkt.

Vragen:

• Waarom is ‘snel geld verdienen’ zo'n sterke lokker?
  
• Waarom kan iets illegaal toch onschuldig voelen als het alleen via je telefoon gebeurt?
  
• Wanneer klinkt makkelijk geld verdienen voor jou verdacht?
  
• Denk je dat jongeren altijd doorhebben dat ze aan criminaliteit meewerken?
  
• Welke rol kunnen vrienden of sociale media daarbij spelen?

Overgang: Waarom nemen jongeren dat risico eigenlijk? In het filmpje zie je hoe snel online criminaliteit aantrekkelijk kan worden gemaakt.

Filmpje: steeds meer online criminaliteit onder jongeren

Laat de video zien. De video stopt automatisch bij 1:50.

Vraag aan de studenten op te letten waarom de jongeren denken dat het de moeite waard is, en wat ze mislopen.

Vragen:

• Wat maakte het aantrekkelijk voor de jongeren in het filmpje?
  
• Welke gevolgen zagen zij op dat moment misschien niet?
  
• Wat viel jou het meest op?
  
• Wat zou jij tegen iemand zeggen die zegt: ‘Iedereen doet dit en je wordt toch niet gepakt’?
  
• Waarom denken we op korte termijn soms anders over risico dan wanneer we vijf jaar vooruitkijken?
  

Overgang: Een vorm waarbij criminelen juist proberen jóuw gegevens of geld te krijgen, is phishing.

Phishing/Quishing

Hoe word jij binnen gehengeld?

Phishing/Quishing

Dit onderdeel gaat over phishing en quishing met filmpjes en vragen.

Overgang: Wat weten jullie hier zelf al van?

Wat weet jij al van phishing?

Wat weet jij al van phishing?

Vraag aan de studenten wat ze denken dat phishing is.

Bespreek de reacties en leg uit: 

Phishing is een nepbericht waarmee iemand je laat klikken, inloggen, betalen of gegevens delen.

Vragen:

• Waarom klikken mensen op een phishinglink terwijl ze weten dat phishing bestaat?
  
• Wat werkt sterker: nieuwsgierigheid, angst of tijdsdruk?
  
• Welke boodschap zou jou eerder laten klikken: ‘je wint € 500’ of ‘je rekening wordt vandaag geblokkeerd’?
  
• Waarom kan een bericht geloofwaardiger lijken als jouw naam erin staat?
  
• Wat zou je doen voordat je op een link klikt?
  

Kernboodschap

Fraude herkennen gaat niet alleen om hoe een bericht eruitziet, maar ook om wat het bericht jou probeert te laten voelen en doen.

Overgang: Bij phishing klik je meestal op een link. Maar soms zit die link verstopt in iets wat we dagelijks scannen: een QR-code.

Wat is quishing?

Wat is quishing?

Vraag aan de studenten wat ze denken dat quishing is.

Leg uit: 

Quishing is oplichting via het scannen van een QR-code. Je ziet vooraf niet naar welke URL een QR-code leidt.

Een QR-code in een valse e-mail of brief leidt naar een valse website of betaalomgeving.

Vragen

• Waarom vertrouwen mensen een QR-code soms sneller dan een gewone link?
  
• Waar kom jij QR-codes tegen?
  
• Kun je aan een QR-code zelf zien waar hij naartoe gaat?
  
• Wat doe je als een QR-code op een parkeerautomaat of poster is geplakt?
  
• Welke stap kun je zetten als je twijfelt?
  

Tip: scan alleen als je weet van wie de QR-code komt en controleer waar de link naartoe gaat voordat je gegevens invult of betaalt.”

Overgang: Phishing en quishing zien er verschillend uit, maar de truc is hetzelfde: je wordt naar iets neps geleid. In het filmpje zie je welke signalen je kunnen helpen.

Filmpje: veilig internetten - Phishing

Laat de video zien. Deze gaat over veilig internetten. De video stopt automatisch op 1:45.

Na het filmpje:

• Welke tip uit het filmpje kende je al?
  
• Welke ga je onthouden?
  
• Wat zou voor jou het moeilijkste signaal zijn om te herkennen?
  
• Waarom kan iedereen erin trappen, ook als je veel over fraude weet?
  

Let op docent: laat studenten alleen persoonlijke fraude-ervaringen delen als zij dat zelf willen.

Overgang :We weten nu hoe phishing/quishing werkt. Maar hoe vaak komt fraude eigenlijk voor? Doe eens een gok.

Hoeveel meldingen van fraude denk je dat er vorig jaar in Nederland zijn binnengekomen?

1. 26.100
2. 65.000
3. 101.000
4. 123.000

Hoeveel meldingen van fraude denk je dat er vorig jaar in Nederland zijn binnengekomen?

Het juiste antwoord is C. 

Een stijging van 60% ten opzichte van 2024.

Vertel dat de totale gemelde schade opliep tot bijna € 68,5 miljoen, een stijging van 30% in één jaar.

20% van de 15- tot 25-jarigen was in 2024 slachtoffer van online criminaliteit. Aankoopfraude was één van de meest voorkomende vormen.

Vragen

Had je dit hoger of lager verwacht?

• Waarom denken mensen vaak dat fraude vooral ouderen treft?
  
• Waarom zijn jongeren juist interessant voor fraudeurs?
  
• Welke apps/platforms gebruiken jongeren veel waar criminelen ook actief kunnen zijn?
  

Overgang: Het aantal is dus groot. Maar je hebt er pas iets aan als je fraude in het moment zelf kunt herkennen.

Foute e-mails, hoe herken je ze?

• Check het volledige mailadres van de afzender
• Kijk waar een link echt naartoe gaat
• Controleer het volledige webadres
• Een slotje/https is geen bewijs dat een website betrouwbaar is
• Let op onverwachte tijdsdruk of dreiging
• Worden gegevens, een betaling of inlog gevraagd?
• Twijfel? Ga zelf naar de officiële app of website

Foute e-mails, hoe herken je ze?

Dit zijn zes concrete signalen. Loop ze kort door.

Benoem expliciet: 

door AI worden foute mails steeds professioneler geschreven, waardoor spelfouten en rare zinnen steeds minder betrouwbare signalen worden. Verschuif de nadruk daarom naar de technische signalen (domein, URL) in plaats van taalfouten. 

Denkfout: 

Studenten vertrouwen vaak nog te veel op 'spelfouten herkennen' als hoofdstrategie. Dat is met AI-gegenereerde mails niet meer voldoende betrouwbaar.

Vragen:

• Welk signaal zou jij waarschijnlijk het eerst zien?
  
• Welke is het makkelijkst te missen?
  
• Waarom is ‘dit bericht ziet er professioneel uit’ geen goede veiligheidscheck?
  
• Wat is veiliger: op de link klikken of zelf de bank-app openen?

Overgang: jullie kennen nu de checks. Tijd om ze toe te passen.”

Echt of nep?

Echt of nep?

Vraag aan de studenten wie denkt dat het echt is en wie denkt dat het nep is. Doe dit met hand opsteken. Zijn er ook studenten die twijfelen?

Deze mail is nep. Dit kun je zien aan het mailadres. Soms kun je de afzender niet zien. Wat verstandig is, is om dan boven een link te zweven zonder erop te klikken. Dit heet hoveren. Hierdoor kun je de afzender zien zonder dat je op de link klikt. Vertel dat ze nooit zomaar moeten klikken op een link.

Vragen:

• Wat zag je als eerste?
  
• Welk detail overtuigde je?
  
• Wat zou je doen als je nog steeds twijfelt?
  
• Wat als alle spelfouten waren weggehaald?
  
• Wat als de mail jouw voor- en achternaam gebruikte?
  

Kernboodschap

Je hoeft niet te bewijzen dat iets fraude is. Twijfel is al genoeg reden om niet te klikken en zelf de officiële organisatie te benaderen.

Overgang: Een logo, naam of bericht kan worden nagemaakt. Tegenwoordig kan zelfs een stem worden nagemaakt.

AI-nepstemmen

Ken jij die stem nog?

AI-nepstemmen

In dit onderdeel gaan we in op AI-nepstemmen.

Hoeveel seconden audio heeft een crimineel nodig om jouw stem na te maken?

1. 5 seconden
2. 30 seconden
3. 1,5 minuut
4. Dat kan niet

Hoeveel seconden audio heeft een crimineel nodig om jouw stem na te maken?

Het goede antwoord is A:

Leg uit: criminelen kunnen tegenwoordig met een paar seconden audio, bijvoorbeeld uit een Instagram video of spraakbericht, een stem nabootsen met AI. Dit heet voice cloning of deepfake-bellen. Geef aan dat  Rijksoverheidsonderzoek laat zien dat 6 op de 10 Nederlanders een gekloonde stem van een bekende als echt beoordeelt. Slechts 4% kon met zekerheid het gekloonde fragment onderscheiden.

Vertel dat dit wereldwijd hard groeit. Het aantal meldingen van dit soort 'vishing' (voice phishing) is de afgelopen periode enorm toegenomen, mede doordat de benodigde technologie inmiddels goedkoop en breed beschikbaar is.

Vragen:

• Als een stem echt klinkt, vertrouw jij hem dan automatisch?
  
• Welke informatie staat er openbaar van jou op sociale media?
  
• Waarom werkt paniek zo goed bij deze fraudevorm?
  
• Wat zou jij doen als iemand die klinkt als je vader of moeder dringend geld vraagt?
  
• Welke check werkt ook als de stem perfect is nagemaakt?
  

Belangrijke gedragsregel

Je kunt een codewoord afspreken. Rijksoverheid adviseert bij twijfel onder andere om zelf terug te bellen via een bekend nummer en iets te vragen dat alleen de bekende kan weten; simpele feitjes zoals verjaardag of hond kunnen online vindbaar zijn.

Overgang: Een fraudeur hoeft dus niet alleen een naam of profielfoto na te maken. Zelfs een stem kan overtuigend klinken. Dat maakt berichten van een ‘bekende’ via WhatsApp nog lastiger te beoordelen.

Je moeder belt in paniek: 'Ik heb nu geld nodig, kun je overmaken?' Het klinkt echt als haar. Wat doe je?

 Je moeder belt in paniek: 'Ik heb nu geld nodig, kun je overmaken?' Het klinkt echt als haar." Wat doe je?

Vraag: Wat is je allereerste reactie?

Daarna: Wat is de veiligste reactie?

Dat verschil is didactisch heel interessant.

Vragen:

• Waarom is het moeilijker om rustig na te denken als iemand in paniek klinkt?
  
• Wat probeert een fraudeur bij jou te veroorzaken?
  
• Wat is belangrijker: snel helpen of eerst controleren?
  
• Hoe kun je controleren zonder de persoon in nood te negeren?
  
• Welke afspraak zou je thuis kunnen maken zodat je dit later makkelijker herkent?
  

Paniek en tijdsdruk activeren jouw emoties. Je krijgt het gevoel dat je meteen iets moet doen. Daardoor neem je minder tijd om logisch na te denken en dingen te controleren. Dat is precies waar fraudeurs gebruik van proberen te maken.

Overgang: Dat iemand zich voordoet als een bekende gebeurt niet alleen via bellen. Het gebeurt ook via WhatsApp.

WhatsApp fraude

Help!

WhatsApp fraude

In dit onderdeel gaan we in op WhatsApp fraude en hoe je dit kunt herkennen.

Wie herkent dit soort berichten?

Wie herkent dit soort berichten?

Vraag wie wel eens een vreemd bericht op zijn telefoon heeft gekregen en wat hij/zij daar mee gedaan heeft.

Vraag:

Wat heb je ermee gedaan?

Overgang: We gaan nu kijken hoe je nep berichtjes herkent.

Hoe herken je WhatsApp fraude?

• Onbekend nummer, mogelijk kloppende profielfoto, smoes van 'nieuw nummer'
  
• Vraagt om een rekening voor te schieten
  
• Heeft vaak (veel) haast
  
• Wil niet op andere manier contact / smoes 'kapotte telefoon'
  
• Soms een vage stem via een telefoontje. Dit zijn geluidsfragmenten van social media
  

Hoe herken je WhatsApp fraude?

Deze slide somt op hoe je fraude kunt herkennen. De slide heeft 5 bullet points. Bespreek deze 5 punten.

Leg de link met het nieuwe AI-stemfraude-onderdeel: 'dat vage geluidsfragment aan de telefoon kan tegenwoordig dus ook een volledig nagemaakte stem zijn, niet alleen een slechte verbinding.'

Vragen

• Welk signaal vind jij het sterkst?
  
• Kan een echte bekende ook vanaf een nieuw nummer appen?
  
• Waarom is één signaal dus niet genoeg?
  
• Wat doe je als de profielfoto en naam allebei kloppen?
  
• Welke check kost maar 30 seconden?
  

Kernboodschap

Controleer het verzoek via een ander, zelf gekozen contactkanaal.

Overgang: Nu gaan we kijken naar een verzoek dat op het eerste gezicht best logisch klinkt.

Nieuw bericht

Hey, dit is Sam. Mijn telefoon is kapot, dit is mijn tijdelijke nummer. Kun je € 85 voorschieten? Ik betaal je morgen terug.

Nieuw bericht

Leid het onderdeel in: stel je krijgt het volgende appje van je klasgenoot (klik op het What's app icoon om te openen):

Hey, dit is Sam. Mijn telefoon is kapot, dit is mijn tijdelijke nummer. Kun je € 85 voorschieten? Ik betaal je morgen terug.

Stel de onderstaande vraag aan 2 of 3 

Wat doe je?

A. Meteen betalen

B. Eerst een vraag stellen in WhatsApp

C. Sam bellen op het nummer dat ik al had

D. Geld overmaken als de profielfoto klopt

Beste keuze: C.

Vragen:

• Wat maakt dit bericht geloofwaardig?
  
• Wat maakt het verdacht?
  
• Waarom is terugbellen via het oude nummer veiliger?
  
• Wat zou jij doen als iemand zegt dat bellen niet kan?
  

Overgang: Bij WhatsApp-fraude doet iemand zich voor als een bekende. Maar bij online kopen hoeft de fraudeur zich helemaal niet als bekende voor te doen. Daar vertrouwen we vaak op een profiel, advertentie of betaalverzoek.

Aan-en verkoopfraude

Het kaartje dat nooit kwam!

Aan-en verkoopfraude

Deze fraude is de nummer 1 fraudevorm bij 16–25 jarigen.

Je koopt een uitverkocht festivalticket via Instagram. De verkoper vraagt je te Tikkie'en.
Dat is veilig.

1. Waar
2. Niet waar
3. Weet niet

Je koopt een uitverkocht festivalticket via Instagram. De verkoper vraagt je te Tikkie'en. Dat is veilig.

Het goede antwoord is B:

Herkenningspunten die je alert moeten maken zijn:

• Een betaling wordt alléén via een privé-Tikkie of bankoverschrijving gevraagd, nooit via de beveiligde betaalfunctie van het platform zelf; 
  
• de verkoper heeft haast of weinig reviews; 
• de prijs is net iets te aantrekkelijk voor een uitverkocht evenement.
  

Praktische tip: koop tickets alleen via officiële doorverkoopplatforms en betaal bij marketplace-aankopen altijd via de beveiligde betaalfunctie van het platform, nooit rechtstreeks aan de verkoper.

Verwachte reacties: Herkenning zal hoog zijn. Dit is voor veel mbo-studenten een fraudevorm die ze zelf, of via vrienden, al hebben meegemaakt (festivalkaartjes, sneakers, kleding via Marktplaats/Vinted/Instagram).

Vragen:

• Is Tikkie zelf het probleem?
  
• Welke informatie over de verkoper zou je willen controleren?
  
• Wat maakt een uitverkocht ticket extra verleidelijk?
  
• Waarom neem je bij FOMO misschien meer risico?
  
• Wat is jouw grens: wanneer laat je een aankoop lopen?

Overgang: Bij een ticket probeer je iets te kopen. Maar criminelen draaien het ook om: ze bieden jou juist een makkelijke manier aan om geld te verdienen.

TikTok belooft je € 150 per dag voor het
kijken van Netflix. Wat doe je?

1. Ik meld me aan
2. Ik betaal eerst het inschrijfgeld
3. Ik negeer het
4. Ik vraag een vriend om mee te doen

TikTok belooft je € 150 per dag voor het kijken van Netflix. Wat doe je?

Het goede antwoord is c:

Op TikTok circuleren advertenties die beloven dat je geld kunt verdienen met simpele taken, zoals het kijken van video’s of het schrijven van reviews. Om te ‘starten’ of ‘je profiel te activeren’ moet je eerst zelf geld inleggen. Dat krijg je nooit terug.

Vragen:

• Waarom is € 150 per dag aantrekkelijk?
  
• Bij welk bedrag zou je het eerder geloven?
  
• Waarom vragen scammers soms eerst maar een klein bedrag?
  
• Wat zou jij controleren vóórdat je reageert?
  
• Waarom is een vriend vragen om mee te doen geen veiligheidscheck?
  

Overgang: Sommige snelle-geld-aanbiedingen proberen alleen jouw geld af te pakken. Andere proberen jou juist onderdeel van de fraude te maken. Dat zien we bij geldezelen.

Geldezelen

Snel rijk worden?

Geldezelen

In dit onderdeel gaan we in op geldezelen aan de hand van filmpjes en quizvragen.

Geldezelen

Geldezelen

1. Stel de vraag: Wat weten jullie van geldezelen?
2. Geef een uitleg (of sla deze over en laat meteen de het filmpje op de volgende slide zien):
3.  Een geldezel is iemand die zich laat belonen voor het gebruik van zijn/haar bankrekening door een ander, meestal om crimineel geld wit te wassen zodat het weer 'schoon' door het financiële systeem kan. 
   
4. Voeg een actuele aanvulling toe: criminelen gebruiken tegenwoordig ook het identiteitsbewijs van geldezels om zelf nieuwe bankrekeningen of cryptorekeningen te openen. De geldezel wordt dus niet alleen ingezet voor de eigen rekening.

Overgang: we gaan naar een film kijken over geldezelen. Voordat we de film gaan kijken, wat denk jij dat iemand ervoor krijgt om zijn rekening beschikbaar te stellen?

Filmpje: Geldezel

Laat de video zien. Hierin wordt een uitleg gegeven over geldezelen. De video stopt automatisch op 1:03.

Na het filmpje

• Waarom zou iemand hier ja tegen zeggen?
  
• Welke rol spelen geldproblemen?
  
• Welke rol speelt groepsdruk?
  
• Wat als een vriend die je vertrouwt het vraagt?
  
• Wanneer verandert ‘een vriend helpen’ in een risico voor jezelf?
  
• Wat zou je kunnen zeggen om nee te zeggen?

Overgang: We gaan nu kijken wat de gevolgen kunnen zijn aan de hand van een aantal vragen

Als geldezel werk je mee aan oplichting

1. Waar
2. Niet waar

Als geldezel werk je mee aan oplichting.

Deze stelling is waar.  

Uitleg:

Ja, je werkt mee aan oplichting (geld witwassen). Het lijkt onschuldig maar je bent onderdeel van een crimineel circuit. 

Vragen:

• Denk je dat iedere geldezel zichzelf als crimineel ziet?
  
• Maakt het juridisch verschil of je het geld zelf hebt gestolen?
  
• Waarom maakt een vergoeding het niet onschuldig?
  
• Wat zou jij zeggen tegen iemand die zegt: ‘Ik deed alleen wat iemand vroeg’?
  

Overgang: Ook als je niet degene bent die het slachtoffer rechtstreeks heeft opgelicht, kunnen de gevolgen dus bij jou terechtkomen.

Wat kunnen nog meer de gevolgen zijn als je gepakt wordt als geldezel?

Meerdere antwoorden zijn juist.

1. Je krijgt een strafblad.
2. Je kunt 1 jaar geen bankrekening meer openen.
3. Je kunt 8 jaar geen bankrekening meer openen.
4. Je moet het hele bedrag dat op jouw rekening is gezet of weggehaald terugbetalen.

Wat kunnen nog meer de gevolgen zijn als je gepakt wordt als geldezel?

Antwoord A, C en D zijn juist.

Antwoorden A, C en D zijn juist: strafblad, 8 jaar geen bankrekening, terugbetalen van het bedrag.

Voeg toe: uit onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Banken blijkt dat 7 op de 10 jongeren niet weet dat de pakkans groot is, en niet op de hoogte is van deze gevolgen.

Extra gevolg om te noemen: problemen bij een latere hypotheekaanvraag, bij DUO, of bij het afsluiten van verzekeringen. Dit zijn gevolgen die veel jongeren niet overzien omdat ze zich pas jaren later voordoen.

Overgang: Hoe groot is de pakkans eigenlijk echt?

Hoe groot is de pakkans?

1. 25 %
2. 50 %
3. 75 %
4. 100 %

Hoe groot is de pakkans?

Antwoord D is juist, 100%!

Een geldezel is veel makkelijker te traceren dan de crimineel vaak doet geloven: jouw naam en rekeningnummer staan in de geldstroom.

Vragen: 

Waarom zeggen ronselaars juist dat de pakkans laag is?

Welke gevolgen merk je meteen?

Welke merk je pas jaren later?

Zou € 500 snel verdienen nog aantrekkelijk zijn als je de mogelijke gevolgen ernaast zet?

Overgang: De belangrijkste vraag is uiteindelijk niet hoe groot de pakkans precies is, maar hoe je voorkomt dat je überhaupt in zo’n situatie terechtkomt.

Een kennis zegt:
‘Ik maak € 2.000 naar jouw rekening over. Jij pint het en mag € 200 houden. Er kan niks gebeuren.’
Wat zeg je terug?

Een kennis zegt: 

‘Ik maak € 2.000 naar jouw rekening over. Jij pint het en mag € 200 houden. Er kan niks gebeuren.’

Wat zeg je terug?

1. Laat studenten letterlijk één zin formuleren. Ga er op in.

Vragen:

• Waarom kan nee zeggen lastig zijn als het een vriend is?
  
• Wat als je zelf geld nodig hebt?
  
• Wat als iemand druk gaat zetten?
  
• Wie kun je erbij halen?
  
• Wat doe je als je je pas al hebt afgegeven?

Overgang: Voorkomen is het beste. Maar wat als je al hebt geklikt, betaald of je rekening hebt laten gebruiken?

Wat moet je 

doen als je er tegenaan loopt?

• Stop het contact met de fraudeur
• Bel meteen je bank om je pinpas te laten blokkeren
• Neem contact op met de politie en doe aangifte
• Bewaar berichten
• Praat er met vrienden over of met iemand die je vertrouwt

Wat moet je doen als je er tegenaan loopt?

Bespreek de punten.

Zeg nadrukkelijk:

Als je merkt dat je bent opgelicht of gebruikt: wacht niet uit schaamte. Hoe sneller je handelt, hoe meer je mogelijk nog kunt beperken.

Mogelijke stappen

Afhankelijk van wat er gebeurd is:

• Stop contact met de fraudeur.
  
• Deel niets meer / klik niet verder.
  
• Neem direct contact op met je bank bij een betaling, gestolen pas of misbruik van rekening.
  
• Bewaar berichten, screenshots, rekeningnummers en andere informatie.
  
• Doe aangifte/melding bij de politie wanneer van toepassing.
  
• Meld fraude eventueel bij Fraudehelpdesk.
  
• Praat met iemand die je vertrouwt.
  
• Veilig Bankieren adviseert fraude bij de bank te melden, aangifte te doen bij de politie en melding te doen bij Fraudehelpdesk.
  

Vragen:

• Waarom wachten mensen soms met hulp zoeken?
  
• Wat kan schaamte doen?
  
• Waarom is snel handelen belangrijk?
  
• Wie zou jij als eerste bellen?
  
• Wat zou jij tegen een vriend zeggen die zich schaamt omdat hij erin is getrapt?
  

Overgang: Er zijn veel verschillende fraudevormen langsgekomen. Gelukkig kun je een groot deel terugbrengen tot een paar simpele gewoontes.

Stopcheck

Stop:     Laat je niet opjagen. Klik/betaal niet meteen.

Check:  Wie vraagt dit? Klopt het adres/nummer? Controleer via de   

               officiële app, website of een bekend nummer.

Doe:       Deel nooit pincode/inlogcodes. Gebruik tweestapsverificatie.

               Betaal via betrouwbare/officiële routes. Meld het als iets misgaat.

Stopcheck

Dit is een eenvoudige regel die de studenten kunnen hanteren.

Vraag

• Welke tip ga jij het makkelijkst onthouden?
  
• Welke vergeet je in de praktijk waarschijnlijk het snelst?
  
• Welke tip zou je aan je ouders of opa/oma doorgeven?
  
• Welke tip zou jou persoonlijk het meeste kunnen beschermen?
  

Overgang: Weten wat je moet doen is één ding. De vraag is nu: wat ga jij daadwerkelijk anders doen?

De volgende keer dat ik een onverwacht bericht, betaalverzoek of aanbod voor snel geld krijg, ga ik eerst…

De volgende keer dat ik een onverwacht bericht, betaalverzoek of aanbod voor snel geld krijg, ga ik eerst…

Laat studenten één antwoord typen.

Vragen:

• Waarom koos je juist dit?
  
• Wanneer zou je dit kunnen vergeten?
  
• Wat kan jou helpen om toch even te stoppen?
  
• Welke afspraak kun je vandaag thuis of met vrienden maken?
  

Kernboodschap

Je hoeft niet iedere nieuwe fraudevorm te kennen. Als je leert stoppen, controleren en pas daarna handelen, bescherm je jezelf tegen veel verschillende trucs.

Overgang: Ga naar de afsluiting.

Beleggen

Geld (uit)lenen:
Wat kost het?

Geld terug, zo werkt het!

Bijna 18:

Wat nu?

Zelfstandig ondernemen

Keuzeonderwerpen

Door naar 'Gouden tips en afsluiting'

Crypto

1. Klik op het keuzeonderwerp dat tijdens de vorige les veel stemmen kreeg.
2. Hebben jullie inmiddels 2 of 3 onderwerpen gehad en heb je nog ongeveer 10 minuten de tijd tot het einde van de les? Klik dan op 'Door naar 'Gouden tips en afsluiting'.