§5.1 Namen rechthoekszijden

5.1

Namen rechthoekszijden

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

1 / 18
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo k, g, tLeerjaar 3

In deze les zitten 18 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Instructieles bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, paragraaf 5.1. Leerlingen vinden in een rechthoekige driehoek de schuine zijde en benoemen bij een hoek de overstaande en de aanliggende rechthoekszijde, ook zonder tekening. Met uitgewerkte voorbeelden, korte checkvragen en begeleid werken in het boek.

Onderdelen in deze les

5.1

Namen rechthoekszijden

Hoofdstuk 5 Goniometrie

3

vmbo-kgt

Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.1 Namen rechthoekszijden. Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Leerdoelen

  • Je kunt in een rechthoekige driehoek de rechthoekszijden en de schuine zijde aanwijzen.

  • Je kunt bij een hoek de overstaande rechthoekszijde benoemen.

  • Je kunt bij een hoek de aanliggende rechthoekszijde benoemen.

Leerdoelen: het boek heeft hier één leerdoel, de overstaande en de aanliggende rechthoekszijde benoemen. De eerste stap, de schuine zijde vinden, staat er als apart doel bij, want daar gaat het in de rest van het hoofdstuk vaak mis. Op de foto zie je een rechthoekige driehoek in het dak van een schuur: zo komen deze driehoeken overal terug. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Voorkennis

Hoeken in een driehoek

In een rechthoekige driehoek is één scherpe hoek 34°. Hoe groot is de andere scherpe hoek?

A

146°

B

34°

C

56°

D

66°

Voorkennis: de drie hoeken van een driehoek zijn samen 180°, en de rechte hoek is al 90°. Dus 180 − 90 − 34 = 56. Wie 146° kiest, vergeet de rechte hoek. 66° is een rekenfout bij het aftrekken. Doorvraag: kan een rechthoekige driehoek een stompe hoek hebben? (nee, dan kom je boven 180°)

5.1 Namen rechthoekszijden

Startvraag

Langste zijde

In driehoek PQR is ∠P de rechte hoek. Welke zijde is het langst?

A

PQ

B

QR

C

PR

D

Dat kun je niet weten

Startvraag: laat leerlingen eerst kijken waar het hokje van de rechte hoek staat. De langste zijde ligt altijd tegenover de rechte hoek, hier dus QR. Wie zegt dat je het niet kunt weten zonder maten, heeft gelijk dat er geen getallen staan, maar de rechte hoek verraadt het al. Vraag door: waarom kan het geen PQ zijn? Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Theorie A Rechthoekszijden en schuine zijde

Een rechthoekige driehoek heeft twee zijden die aan de rechte hoek vastzitten: de rechthoekszijden.

De derde zijde ligt tegenover de rechte hoek: de schuine zijde.

Schuine zijde: tegenover de rechte hoek

De schuine zijde is altijd de langste

Vertel: zoek eerst het hokje van de rechte hoek. De twee zijden die daar samenkomen, zijn de rechthoekszijden. De zijde die je overhoudt, is de schuine zijde. In driehoek KLM zit de rechte hoek bij K, dus KL en KM zijn de rechthoekszijden en LM is de schuine zijde.

Tip: laat leerlingen met twee vingers de rechthoekszijden aanwijzen en dan de schuine zijde. Dat werkt ook bij driehoeken die scheef getekend zijn. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Theorie A

Overstaand en aanliggend

Ga in gedachten in een hoek staan.

De rechthoekszijde aan de overkant is de overstaande rechthoekszijde.

De rechthoekszijde die aan jouw hoek vastzit, is de aanliggende.

Vertel: in driehoek KLM zit de rechte hoek bij L. Ga in hoek K staan. Aan de overkant zie je LM: dat is de overstaande rechthoekszijde van ∠K. KL raakt hoek K: dat is de aanliggende rechthoekszijde van ∠K. KM raakt K ook, maar dat is de schuine zijde en die telt nooit als rechthoekszijde.

Vraag: wat zie je als je in hoek M gaat staan? (overstaand KL, aanliggend LM) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Theorie A

Eén zijde, twee namen

In driehoek KLM is ∠L recht. De naam van een zijde hangt af van je hoek.

Vanuit ∠K

Overstaand: LM

Aanliggend: KL

Vanuit ∠M

Overstaand: KL

Aanliggend: LM

Schuine zijde KM

Nooit overstaand of aanliggend. Die naam blijft altijd gelijk.

Laat zien dat KL vanuit ∠K aanliggend is en vanuit ∠M overstaand. Een zijde heeft dus geen vaste naam: noem altijd de hoek erbij. Dat is ook waarom het boek steeds schrijft: de overstaande rechthoekszijde van ∠K.

5.1 Namen rechthoekszijden

Voorbeeld Zijden benoemen bij een hoek

Opgave

In driehoek ABC is ∠B de rechte hoek. Benoem de schuine zijde en de overstaande en aanliggende rechthoekszijde van ∠A.

Aanpak

  • Zoek de rechte hoek: daartegenover ligt de schuine zijde.

  • Ga in hoek A staan en kijk naar de overkant.

Uitwerking

Schuine zijde: AC (tegenover ∠B).

Overstaande rechthoekszijde van ∠A: BC.

Aanliggende rechthoekszijde van ∠A: AB.

Laat leerlingen eerst zelf de drie zijden noemen voordat je klikt. Wie AC als aanliggende zijde noemt, ziet dat AC wel aan A vastzit, maar het is de schuine zijde. Doorvraag: en vanuit ∠C? (overstaand AB, aanliggend BC) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Opgave

Driehoek KLM

∠L is recht. Wat zijn de overstaande en de aanliggende rechthoekszijde van ∠K?

A

KL en LM

B

KM en KL

C

LM en KM

D

LM en KL

Uitwerking: vanuit K zie je aan de overkant LM (overstaand). KL zit aan K vast en is een rechthoekszijde (aanliggend). KL en LM is precies omgedraaid. De twee opties met KM zijn fout: KM ligt tegenover de rechte hoek en is de schuine zijde. Doorvraag: welke zijde is het langst? Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1 Namen rechthoekszijden

Voorbeeld Zonder tekening

Opgave

Van driehoek PQR is ∠R = 90°. Welke zijde is de overstaande en welke de aanliggende rechthoekszijde van ∠P?

Aanpak

  • Maak een snelle schets met de rechte hoek bij R.

  • Ga in hoek P staan en benoem de zijden.

Uitwerking

De schuine zijde is PQ, tegenover ∠R.

Overstaand van ∠P: QR. Aanliggend van ∠P: PR.

Laat leerlingen echt een schets maken: een driehoek met het hokje bij R en de letters P en Q bij de andere hoeken. Hoe de schets eruitziet, maakt niet uit; de namen blijven gelijk. Dat is het handige van letters.

Van driehoek DEF is ∠E = 90°. Vul in.

5.1 Namen rechthoekszijden

Opgave

Zijde EF is de overstaande rechthoekszijde van ∠D.

Zijde EF is de aanliggende rechthoekszijde van ∠F.

Zijde DF is de schuine zijde.

D
F
schuine zijde
E
rechthoekszijde

Afleiders: E is de hoek van de rechte hoek; daar horen geen overstaande en aanliggende zijde bij. Rechthoekszijde klopt niet voor DF, want DF ligt tegenover de rechte hoek. Laat leerlingen die het lastig vinden eerst een schets maken.

5.1 Namen rechthoekszijden

Opgave

Zet de stappen in de goede volgorde.

1

Wijs de schuine zijde aan, tegenover de rechte hoek.

2

Ga in de hoek staan die je bekijkt.

3

Neem de rechthoekszijde aan de overkant.

4

Zoek het hokje van de rechte hoek.

Bespreek waarom de schuine zijde eerst komt: zo streep je die al weg en blijven er maar twee rechthoekszijden over om uit te kiezen.

5.1 Namen rechthoekszijden

Opgave

Van driehoek RST is ∠S = 90°. Welke zijde ligt tegenover ∠T?

Uitwerking: maak een schets met de rechte hoek bij S. De schuine zijde is RT. Vanuit T zie je aan de overkant RS. Wie ST noemt, kiest de aanliggende rechthoekszijde. Doorvraag: wat is de aanliggende rechthoekszijde van ∠R? (RS)

5.1 Namen rechthoekszijden

Denkvraag

Twee rollen

In driehoek ABC is ∠B recht. AB is de aanliggende rechthoekszijde van ∠A. Van welke hoek is AB de overstaande rechthoekszijde?

A

∠C

B

∠A

C

∠B

D

Van geen enkele hoek

Uitwerking: vanuit C kijk je over de driehoek heen naar AB. Dus AB is overstaand van ∠C. ∠B is de rechte hoek: bij die hoek benoem je geen overstaande zijde. Wie van geen enkele hoek kiest, denkt dat een zijde maar één naam kan hebben. Snelle leerlingen: welke zijde is overstaand van ∠A en aanliggend van ∠C? (BC)

5.1 Namen rechthoekszijden

Aan de slag

Aan de slag in je boek

Oefenen

Maak O1, de testopgave en opgave 2 tot en met 4.

Leerdoel checken

Maak opgave A5.

A5 lastig?

Lees theorie A nog eens en maak opgave L1.

Klaar?

Maak opgave 6 en 7.

15

minute

00

second

15 minuten

Bladzijde 233

tot en met 235

Begeleid werken: kijk bij opgave 2 tot en met 4 of leerlingen eerst de schuine zijde aanwijzen. Wie A5 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 7 gaat zonder tekening: laat leerlingen die vastlopen een schets maken.

Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A5: a zijde BC b zijde AC c zijde AC d zijde BC; opgave L1: a zijde PQ b zijde PR c zijde PR d zijde PQ.

5.1 Namen rechthoekszijden

Leerdoelencheck

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Schuine zijde vinden

2

Overstaande zijde benoemen

3

Aanliggende zijde benoemen

4

Ik kan ze allemaal

Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.

5.1 Namen rechthoekszijden

Volgende les

Volgende les: 5.2 Hoek berekenen met sinus

Een glijbaan is 3,6 m lang en het hoogste punt zit 1,8 m hoog.

Hoe steil is de glijbaan?

Volgende les reken je een hoek uit met de overstaande en de schuine zijde.

Vooruitblik: de namen van vandaag heb je volgende les meteen nodig. De sinus gebruikt de overstaande rechthoekszijde en de schuine zijde. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff

5.1

Namen rechthoekszijden

Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff