5.1
Namen rechthoekszijden
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
5.1
Namen rechthoekszijden
Hoofdstuk 5 Goniometrie
3
vmbo-kgt
Les bij Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, 13e editie, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.1 Namen rechthoekszijden. Klassikale instructie en herhaling bij de theorie uit het boek, met daarna begeleid werken in het boek. Ongeveer 45 minuten. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Leerdoelen
Je kunt in een rechthoekige driehoek de rechthoekszijden en de schuine zijde aanwijzen.
Je kunt bij een hoek de overstaande rechthoekszijde benoemen.
Je kunt bij een hoek de aanliggende rechthoekszijde benoemen.
Leerdoelen: het boek heeft hier één leerdoel, de overstaande en de aanliggende rechthoekszijde benoemen. De eerste stap, de schuine zijde vinden, staat er als apart doel bij, want daar gaat het in de rest van het hoofdstuk vaak mis. Op de foto zie je een rechthoekige driehoek in het dak van een schuur: zo komen deze driehoeken overal terug. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Voorkennis
Hoeken in een driehoek
In een rechthoekige driehoek is één scherpe hoek 34°. Hoe groot is de andere scherpe hoek?
146°
34°
56°
66°
Voorkennis: de drie hoeken van een driehoek zijn samen 180°, en de rechte hoek is al 90°. Dus 180 − 90 − 34 = 56. Wie 146° kiest, vergeet de rechte hoek. 66° is een rekenfout bij het aftrekken. Doorvraag: kan een rechthoekige driehoek een stompe hoek hebben? (nee, dan kom je boven 180°)
5.1 Namen rechthoekszijden
Startvraag
Langste zijde
In driehoek PQR is ∠P de rechte hoek. Welke zijde is het langst?
PQ
QR
PR
Dat kun je niet weten
Startvraag: laat leerlingen eerst kijken waar het hokje van de rechte hoek staat. De langste zijde ligt altijd tegenover de rechte hoek, hier dus QR. Wie zegt dat je het niet kunt weten zonder maten, heeft gelijk dat er geen getallen staan, maar de rechte hoek verraadt het al. Vraag door: waarom kan het geen PQ zijn? Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Theorie A Rechthoekszijden en schuine zijde
Een rechthoekige driehoek heeft twee zijden die aan de rechte hoek vastzitten: de rechthoekszijden.
De derde zijde ligt tegenover de rechte hoek: de schuine zijde.
Schuine zijde: tegenover de rechte hoek
De schuine zijde is altijd de langste
Vertel: zoek eerst het hokje van de rechte hoek. De twee zijden die daar samenkomen, zijn de rechthoekszijden. De zijde die je overhoudt, is de schuine zijde. In driehoek KLM zit de rechte hoek bij K, dus KL en KM zijn de rechthoekszijden en LM is de schuine zijde.
Tip: laat leerlingen met twee vingers de rechthoekszijden aanwijzen en dan de schuine zijde. Dat werkt ook bij driehoeken die scheef getekend zijn. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Theorie A
Overstaand en aanliggend
Ga in gedachten in een hoek staan.
De rechthoekszijde aan de overkant is de overstaande rechthoekszijde.
De rechthoekszijde die aan jouw hoek vastzit, is de aanliggende.
Vertel: in driehoek KLM zit de rechte hoek bij L. Ga in hoek K staan. Aan de overkant zie je LM: dat is de overstaande rechthoekszijde van ∠K. KL raakt hoek K: dat is de aanliggende rechthoekszijde van ∠K. KM raakt K ook, maar dat is de schuine zijde en die telt nooit als rechthoekszijde.
Vraag: wat zie je als je in hoek M gaat staan? (overstaand KL, aanliggend LM) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Theorie A
Eén zijde, twee namen
In driehoek KLM is ∠L recht. De naam van een zijde hangt af van je hoek.
Vanuit ∠K
Overstaand: LM
Aanliggend: KL
Vanuit ∠M
Overstaand: KL
Aanliggend: LM
Schuine zijde KM
Nooit overstaand of aanliggend. Die naam blijft altijd gelijk.
Laat zien dat KL vanuit ∠K aanliggend is en vanuit ∠M overstaand. Een zijde heeft dus geen vaste naam: noem altijd de hoek erbij. Dat is ook waarom het boek steeds schrijft: de overstaande rechthoekszijde van ∠K.
5.1 Namen rechthoekszijden
Voorbeeld Zijden benoemen bij een hoek
Opgave
In driehoek ABC is ∠B de rechte hoek. Benoem de schuine zijde en de overstaande en aanliggende rechthoekszijde van ∠A.
Aanpak
Zoek de rechte hoek: daartegenover ligt de schuine zijde.
Ga in hoek A staan en kijk naar de overkant.
Uitwerking
Schuine zijde: AC (tegenover ∠B).
Overstaande rechthoekszijde van ∠A: BC.
Aanliggende rechthoekszijde van ∠A: AB.
Laat leerlingen eerst zelf de drie zijden noemen voordat je klikt. Wie AC als aanliggende zijde noemt, ziet dat AC wel aan A vastzit, maar het is de schuine zijde. Doorvraag: en vanuit ∠C? (overstaand AB, aanliggend BC) Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Opgave
Driehoek KLM
∠L is recht. Wat zijn de overstaande en de aanliggende rechthoekszijde van ∠K?
KL en LM
KM en KL
LM en KM
LM en KL
Uitwerking: vanuit K zie je aan de overkant LM (overstaand). KL zit aan K vast en is een rechthoekszijde (aanliggend). KL en LM is precies omgedraaid. De twee opties met KM zijn fout: KM ligt tegenover de rechte hoek en is de schuine zijde. Doorvraag: welke zijde is het langst? Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1 Namen rechthoekszijden
Voorbeeld Zonder tekening
Opgave
Van driehoek PQR is ∠R = 90°. Welke zijde is de overstaande en welke de aanliggende rechthoekszijde van ∠P?
Aanpak
Maak een snelle schets met de rechte hoek bij R.
Ga in hoek P staan en benoem de zijden.
Uitwerking
De schuine zijde is PQ, tegenover ∠R.
Overstaand van ∠P: QR. Aanliggend van ∠P: PR.
Laat leerlingen echt een schets maken: een driehoek met het hokje bij R en de letters P en Q bij de andere hoeken. Hoe de schets eruitziet, maakt niet uit; de namen blijven gelijk. Dat is het handige van letters.
Van driehoek DEF is ∠E = 90°. Vul in.
5.1 Namen rechthoekszijden
Opgave
Zijde EF is de overstaande rechthoekszijde van ∠D.
Zijde EF is de aanliggende rechthoekszijde van ∠F.
Zijde DF is de schuine zijde.
Afleiders: E is de hoek van de rechte hoek; daar horen geen overstaande en aanliggende zijde bij. Rechthoekszijde klopt niet voor DF, want DF ligt tegenover de rechte hoek. Laat leerlingen die het lastig vinden eerst een schets maken.
5.1 Namen rechthoekszijden
Opgave
Zet de stappen in de goede volgorde.
Bespreek waarom de schuine zijde eerst komt: zo streep je die al weg en blijven er maar twee rechthoekszijden over om uit te kiezen.
5.1 Namen rechthoekszijden
Opgave
Van driehoek RST is ∠S = 90°. Welke zijde ligt tegenover ∠T?
Uitwerking: maak een schets met de rechte hoek bij S. De schuine zijde is RT. Vanuit T zie je aan de overkant RS. Wie ST noemt, kiest de aanliggende rechthoekszijde. Doorvraag: wat is de aanliggende rechthoekszijde van ∠R? (RS)
5.1 Namen rechthoekszijden
Denkvraag
Twee rollen
In driehoek ABC is ∠B recht. AB is de aanliggende rechthoekszijde van ∠A. Van welke hoek is AB de overstaande rechthoekszijde?
∠C
∠A
∠B
Van geen enkele hoek
Uitwerking: vanuit C kijk je over de driehoek heen naar AB. Dus AB is overstaand van ∠C. ∠B is de rechte hoek: bij die hoek benoem je geen overstaande zijde. Wie van geen enkele hoek kiest, denkt dat een zijde maar één naam kan hebben. Snelle leerlingen: welke zijde is overstaand van ∠A en aanliggend van ∠C? (BC)
5.1 Namen rechthoekszijden
Aan de slag
Aan de slag in je boek
Oefenen
Maak O1, de testopgave en opgave 2 tot en met 4.
Leerdoel checken
Maak opgave A5.
A5 lastig?
Lees theorie A nog eens en maak opgave L1.
Klaar?
Maak opgave 6 en 7.
minute
second
15 minuten
Bladzijde 233
tot en met 235
Begeleid werken: kijk bij opgave 2 tot en met 4 of leerlingen eerst de schuine zijde aanwijzen. Wie A5 foutloos maakt, beheerst het leerdoel. Opgave 7 gaat zonder tekening: laat leerlingen die vastlopen een schets maken.
Antwoorden uit het antwoordenboek: opgave A5: a zijde BC b zijde AC c zijde AC d zijde BC; opgave L1: a zijde PQ b zijde PR c zijde PR d zijde PQ.
5.1 Namen rechthoekszijden
Leerdoelencheck
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Schuine zijde vinden
Overstaande zijde benoemen
Aanliggende zijde benoemen
Ik kan ze allemaal
Gebruik de uitslag om te kiezen wat je herhaalt. In het boek hoort bij elk leerdoel een opgave L; wie een doel nog lastig vindt, bestudeert de theorie nog eens en maakt die opgave.
5.1 Namen rechthoekszijden
Volgende les
Volgende les: 5.2 Hoek berekenen met sinus
Een glijbaan is 3,6 m lang en het hoogste punt zit 1,8 m hoog.
Hoe steil is de glijbaan?
Volgende les reken je een hoek uit met de overstaande en de schuine zijde.
Vooruitblik: de namen van vandaag heb je volgende les meteen nodig. De sinus gebruikt de overstaande rechthoekszijde en de schuine zijde. Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff
5.1
Namen rechthoekszijden
Image credit: Getal & Ruimte 3 vmbo-kgt deel 1, Noordhoff