5
Goniometrie
Paragraaf 5.1
Namen rechthoekszijden
Een ladder tegen de muur vormt een driehoek. Welke zijde noem je dan overstaand, aanliggend of schuin?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
5
Goniometrie
Paragraaf 5.1
Namen rechthoekszijden
Een ladder tegen de muur vormt een driehoek. Welke zijde noem je dan overstaand, aanliggend of schuin?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 5 Goniometrie, paragraaf 5.1 Namen rechthoekszijden. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
5.1 Namen rechthoekszijden
Leerdoelen
5.1.1
Je kunt in een rechthoekige driehoek de schuine zijde aanwijzen.
5.1.2
Je kunt ten opzichte van een hoek de overstaande en aanliggende zijde benoemen.
5.1.3
Je kunt uitleggen dat de naam van een rechthoekszijde afhangt van de hoek.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Startvraag
De ladder
Een ladder staat tegen een muur. Muur, grond en ladder vormen samen een driehoek met een rechte hoek. Welke zijde is altijd de langste?
De zijde tegenover de rechte hoek
De zijde langs de grond
De zijde langs de muur
Dat verschilt per driehoek
Laat eerst stemmen en laat dan een leerling de ladder in de klas aanwijzen. De ladder staat tegenover de rechte hoek tussen muur en grond: dat is de schuine zijde. Wie B of C kiest, kijkt naar een rechthoekszijde; die is in een rechthoekige driehoek altijd korter dan de schuine zijde. Doorvraag: waarom kan de ladder nooit korter zijn dan de muur?
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
De schuine zijde
Een rechthoekige driehoek heeft een hoek van 90°. De zijde tegenover die rechte hoek is de schuine zijde. Hij is altijd de langste zijde. De twee andere zijden, die langs de rechte hoek liggen, heten rechthoekszijden.
Wijs in de figuur de rechte hoek bij B aan. De zijde die er recht tegenover ligt is AC. Dat blijft zo, welke kant de driehoek ook op staat: draai de driehoek maar, de schuine zijde blijft tegenover de rechte hoek. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Opdrachten Kennis
1
Welke zijde is de schuine zijde van deze driehoek?
Zijde PQ
Zijde QR
Zijde PR
Dat hangt af van de hoek
De rechte hoek zit bij Q, dus de zijde tegenover Q is PR. PQ en QR liggen langs de rechte hoek: dat zijn de rechthoekszijden. De laatste optie hoort bij de volgende dia's: de schuine zijde hangt niet van een hoek af, de overstaande en aanliggende zijde wel. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Drie namen
Je kijkt naar één hoek van de driehoek. Dan krijgt elke zijde een naam.
Schuine zijde
Tegenover de rechte hoek. Het is altijd de langste zijde.
Overstaande zijde
Tegenover de hoek waar je naar kijkt. Ze raakt die hoek niet.
Aanliggende zijde
Langs de hoek waar je naar kijkt, en niet de schuine zijde.
Laat leerlingen met hun vingers een hoek bedekken: de zijde recht tegenover is overstaand. Een geheugensteun: de overstaande zijde staat 'over de hoek heen' tegenover je, de aanliggende ligt er 'aan'. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Vanuit hoek A bekeken
We kijken naar hoek A. BC ligt er recht tegenover: de overstaande zijde. AB ligt langs hoek A: de aanliggende zijde. AC is de schuine zijde, tegenover de rechte hoek.
Loop de drie kleuren af. Vraag: wat verandert er als we naar hoek C kijken? (Dan wordt AB de overstaande en BC de aanliggende zijde; de schuine zijde blijft AC.) Dit is het hart van de les, neem er de tijd voor. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Voorbeeldopdracht 1
Driehoek ABC heeft een rechte hoek bij B. Wat is de overstaande rechthoekszijde van hoek C?
gegeven
Rechte hoek bij B
We kijken naar hoek C
uitwerking
Schuine zijde: AC (tegenover B)
Tegenover C ligt AB
BC raakt hoek C: aanliggend
antwoord
De overstaande zijde is AB
Teken in de figuur eerst de schuine zijde, dan pas de hoek waar het om gaat. Veelgemaakte fout: de schuine zijde als overstaand aanwijzen omdat die het langst lijkt. Doorvraag: en de aanliggende zijde van hoek C? Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Opdrachten Kennis
2
Welke zijde is overstaand aan hoek K? Typ twee letters.
De rechte hoek zit bij L. Hoek K zit links onder en de zijde die K niet raakt is LM. KL is de aanliggende zijde en KM de schuine zijde. Wie KM antwoordt, noemt de schuine zijde. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Vul de ontbrekende woorden in.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Opdrachten Kennis
3
De zijde tegenover de rechte hoek heet de schuine zijde.
Die zijde is altijd de langste zijde van de driehoek.
Tegenover de hoek waar je naar kijkt ligt de overstaande zijde.
De afleiders komen uit dezelfde les: 'aanliggende' lijkt op 'overstaande' en 'kortste' is het tegenovergestelde van langste. Wie dit fout heeft, kijkt vaak niet goed naar de hoek waar het om gaat. Laat leerlingen elk woord aan een kleur in de vorige figuur koppelen.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Opdrachten Toepassing
4
Zijde BC ten opzichte van hoek A en van hoek C?
Bij A aanliggend, bij C overstaand
Bij A overstaand, bij C overstaand
Bij A schuin, bij C schuin
Bij A overstaand, bij C aanliggend
BC ligt tegenover hoek A, dus bij A is BC overstaand. BC raakt hoek C, dus bij C is BC aanliggend. Optie A draait het om. De derde optie vergeet dat BC een rechthoekszijde is: de schuine zijde is AC. Laat leerlingen verwoorden: dezelfde zijde, twee namen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Opdrachten Toepassing
★ 5
Hoe lang is de overstaande zijde van hoek α, in meters?
De ladder (5 m) is de schuine zijde. De zijde tegenover de hoek α bij de grond is de muur. De muur reken je uit met Pythagoras: 5² − 3² = 16, dus √16 = 4 m. Wie 3 m antwoordt, noemt de aanliggende zijde. Wie 5 m antwoordt, noemt de schuine zijde. Doorvraag: wat is de overstaande zijde als je naar de hoek bij de muur kijkt? Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
V E R D E R K I J K E R
Hoe hoog is die toren?
Landmeters meten de hoogte van een toren zonder erin te klimmen. Ze meten een afstand over de grond en de hoek waaronder ze de top zien. Zo ontstaat een rechthoekige driehoek. Met de namen van deze les leer je straks de hoek uitrekenen.
Laat leerlingen een toren, boom of flatgebouw in de buurt noemen en samen aanwijzen welke zijden de overstaande, aanliggende en schuine zijde zouden zijn. Bij sommigen ontstaat hier de vraag hoe het dan werkt; bewaar die vraag voor de volgende les. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.1
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.1.1 Schuine zijde aanwijzen
5.1.2 Overstaand en aanliggend benoemen
5.1.3 Naam hangt af van de hoek
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp