CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Elasticiteit en consument
Examenstof economie havo
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Elasticiteit en consument
Examenstof economie havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D6 (6.1 t/m 6.6). Image credit: Jean Housen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Wat ga je kunnen?
Ik kan met betalingsbereidheid, elasticiteiten en het consumentensurplus uitleggen en berekenen hoe consumenten op prijs en inkomen reageren.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden komen bij je op bij: kopen of niet kopen?
Verwacht: prijs, korting, geld, inkomen, nodig, merk, alternatief, duur. Groepeer ze in een woordweb rond wat een consument wil betalen en hoe hij reageert op prijs en inkomen; die kant werken we in deze les uit.
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Veiling van een huis: bieders gaan tot hun betalingsbereidheid
Betalingsbereidheid
Betalingsbereidheid is het hoogste bedrag dat een consument voor een product wil betalen.
Elke consument heeft een eigen betalingsbereidheid, bijvoorbeeld door smaak en inkomen.
Is de prijs gelijk aan of lager dan jouw betalingsbereidheid, dan koop je het product.
Hoe hoger de prijs, hoe minder consumenten willen kopen: daarom daalt de vraaglijn.
Bij een veiling zie je betalingsbereidheid in actie: iedereen stopt met bieden bij zijn eigen maximum. De collectieve vraaglijn is de optelsom van alle individuele betalingsbereidheden. Veelgemaakte fout: betalingsbereidheid verwarren met de prijs die iemand uiteindelijk betaalt. Image credit: advokatsmart.no / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Het consumentensurplus bij marktprijs 4 (gekleurd vlak)
Consumentensurplus
Betaalt een consument minder dan zijn betalingsbereidheid, dan houdt hij voordeel over.
Dat voordeel heet het consumentensurplus: betalingsbereidheid min prijs.
Alle consumenten samen: het vlak onder de vraaglijn en boven de marktprijs.
In de grafiek is dat het gekleurde vlak bij marktprijs 4.
Het surplus is een driehoek: links de prijsas, boven de prijslijn, onder de vraaglijn. Alleen verbaal en grafisch, je hoeft de oppervlakte niet te berekenen. Veelgemaakte fout: het rechthoekige vlak onder de prijslijn (wat consumenten samen betalen) arceren. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Prijsdaling van 4 naar 2: het surplus wordt groter
Wanneer verandert het surplus?
Daalt de prijs, dan betalen kopers minder en komen er kopers bij: het surplus wordt groter.
Stijgt de prijs, dan wordt het consumentensurplus kleiner.
Stijgt de betalingsbereidheid (vraaglijn naar rechts), dan wordt het surplus bij gelijke prijs groter.
Daalt de betalingsbereidheid, dan wordt het surplus kleiner.
In de grafiek is het blauwe vlak het oude surplus bij prijs 4 en het okerkleurige vlak wat erbij komt bij prijs 2. Let op: bij een verschuiving van de vraaglijn kan ook de marktprijs veranderen; in de examenvraag staat dan wat er met de prijs gebeurt. Veelgemaakte fout: denken dat een prijsdaling het surplus kleiner maakt omdat aanbieders minder ontvangen. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Lisa wil maximaal 60 euro betalen voor een concertkaartje. Het kost 45 euro.
Ze koopt niet: de prijs is lager dan haar maximum
Ze koopt: haar betalingsbereidheid ligt boven de prijs
Ze koopt pas als de prijs precies 60 euro is
Ze koopt, maar heeft geen consumentensurplus
Prijs lager dan betalingsbereidheid: Lisa koopt en heeft voordeel, dus wel surplus. Verwachte fout: denken dat ze alleen koopt bij precies haar maximum.
Vul in
Het consumentensurplus is het verschil tussen de betalingsbereidheid en de marktprijs van een product.
Surplus = betalingsbereidheid min prijs, opgeteld over alle consumenten.
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Brandstofprijzen op een bord bij een tankstation
Prijselasticiteit van de vraag
De prijselasticiteit van de vraag (Ep) meet hoe sterk Qv op een prijsverandering reageert.
Ep = % verandering gevraagde hoeveelheid : % verandering prijs.
Voorbeeld: prijs +10% en Qv -20%, dus Ep = -20 : +10 = -2.
Een dalende vraaglijn geeft een negatieve Ep: prijs en Qv bewegen tegengesteld.
Procentuele verandering = (nieuw min oud) : oud x 100, met het beginpunt als basis. Controle van het voorbeeld: prijs van 2,00 naar 2,20 is +10%, Qv van 1000 naar 800 is -20%. Veelgemaakte fouten: de deling omdraaien (prijs door Qv) en het teken vergeten. Image credit: Collins Musonda / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Elastisch en inelastisch
Zonder minteken (|Ep|) groter dan 1, bijvoorbeeld Ep = -2: de vraag is elastisch, Qv verandert procentueel meer dan de prijs.
|Ep| kleiner dan 1, bijvoorbeeld Ep = -0,2: de vraag is inelastisch, Qv verandert procentueel minder dan de prijs.
Veel vergelijkbare producten beschikbaar: vaak elastisch. Weinig of geen, zoals bij benzine: vaak inelastisch.
Omzet = prijs x afzet. Elastisch: prijs omlaag geeft meer omzet. Inelastisch: prijs omhoog geeft meer omzet.
Elastisch en inelastisch gaan over de grootte van Ep zonder minteken; -3 is dus elastischer dan -2. Controle omzet: een inelastische vraag, prijs +25% en Qv -5%: 1,25 x 0,95 = 1,1875, dus de omzet stijgt. Een elastische vraag, prijs -20% en Qv +40%: 0,8 x 1,4 = 1,12, ook meer omzet. Veelgemaakte fout: -2 inelastisch noemen omdat -2 kleiner is dan 1.
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Vraaglijn met de punten A, B, C en D
Segmentelasticiteit
De elasticiteit is niet overal op de vraaglijn gelijk.
Je berekent hem voor een stuk van de lijn: de segmentelasticiteit.
A naar B: prijs 8 naar 6 (-25%), Qv 80 naar 160 (+100%), Ep = -4: elastisch.
C naar D: prijs 2 naar 4 (+100%), Qv 320 naar 240 (-25%), Ep = -0,25: inelastisch.
Vraaglijn Qv = -40P + 400. A (8; 80), B (6; 160), D (4; 240), C (2; 320). Controle A naar B: -2 : 8 = -25%, +80 : 80 = +100%, -4. Controle C naar D: +2 : 2 = +100%, -80 : 320 = -25%, -0,25. Bij hoge prijzen is de vraag vaak elastisch, bij lage prijzen inelastisch. Veelgemaakte fout: denken dat een rechte lijn overal dezelfde elasticiteit heeft. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
Prijs +20%, Qv van 500 naar 450. Wat klopt?
Ep = -2: de vraag is elastisch
Ep = +0,5: de vraag is inelastisch
Ep = -0,5: de vraag is elastisch
Ep = -0,5: de vraag is inelastisch
Qv: -50 : 500 = -10%. Ep = -10 : +20 = -0,5, zonder minteken kleiner dan 1: inelastisch. Verwachte fouten: de deling omdraaien (-2) en het teken vergeten.
Vul in
Is de prijselasticiteit zonder minteken groter dan 1, dan is de vraag elastisch: de gevraagde hoeveelheid verandert procentueel meer dan de prijs.
Elastisch: |Ep| groter dan 1, Qv reageert procentueel sterker dan de prijs.
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Substituut: vraag naar rechts. Complement: vraag naar links
Substituten en complementen
Substitutiegoederen vervangen elkaar, zoals thee en koffie of boter en margarine.
Wordt het ene duurder, dan verschuift de vraaglijn van het andere naar rechts.
Complementaire goederen gebruik je samen, zoals een printer en inkt.
Wordt het ene duurder, dan verschuift de vraaglijn van het andere naar links.
Alleen verbaal en grafisch, geen berekening. Thee duurder: kopers wijken uit naar koffie, bij elke prijs meer vraag. Printers duurder: er worden minder printers gekocht, dus ook minder inkt. Veelgemaakte fout: de eigen prijs van het product en de prijs van een ander product door elkaar halen (langs de lijn tegenover verschuiven). Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Instantnoedels in een supermarktschap (H Mart, VS)
Inkomenselasticiteit
De inkomenselasticiteit laat zien hoe sterk de vraag reageert op een inkomensverandering.
Positief: bij een hoger inkomen stijgt de vraag naar het product.
Negatief: bij een hoger inkomen daalt de vraag naar het product.
Alleen verbaal: je hoeft hem niet te berekenen of te tekenen.
Voorbeeld van een negatieve inkomenselasticiteit: instantnoedels, die kopers vervangen door duurdere maaltijden zodra hun inkomen stijgt. De syllabus vraagt hier alleen verbale redeneringen. Veelgemaakte fout: de inkomenselasticiteit verwarren met de prijselasticiteit. Image credit: Reconrabbit / Wikimedia Commons, CC0
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Jachten in de haven van Monaco
Normaal, inferieur, primair, luxe
Normaal goed: inkomenselasticiteit positief, dus meer vraag bij een hoger inkomen.
Inferieur goed: inkomenselasticiteit negatief, dus minder vraag bij een hoger inkomen.
Primair (noodzakelijk) goed: tussen 0 en 1, de vraag stijgt procentueel minder dan het inkomen.
Luxegoed: groter dan 1, de vraag stijgt procentueel meer dan het inkomen.
Primaire goederen (zoals brood) en luxegoederen (zoals een jacht) zijn allebei normale goederen: hun inkomenselasticiteit is positief. Alleen verbaal. Veelgemaakte fout: een noodzakelijk goed inferieur noemen. Image credit: Hans Olav Lien / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Spelcomputers worden duurder. Wat gebeurt er met de vraag naar spellen?
De vraaglijn naar spellen verschuift naar rechts
Beweging langs de vraaglijn naar spellen omlaag
De aanbodlijn van spellen verschuift naar links
De vraaglijn naar spellen verschuift naar links
Spelcomputers en spellen zijn complementaire goederen: duurdere computers geven minder vraag naar spellen bij elke prijs. Verwachte fout: naar rechts, uit verwarring met substituten.
Vul in
Een luxegoed heeft een inkomenselasticiteit groter dan 1, dus de vraag stijgt procentueel meer dan het inkomen.
Luxegoed: groter dan 1. Primair: tussen 0 en 1.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Elasticiteit berekenen
Elastisch of inelastisch
Substituten en complementen
Inkomenselasticiteit en soorten goederen
Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.
Wanneer is een vraag elastisch? Leg uit.
Goed antwoord: als Ep zonder minteken groter is dan 1, dus Qv procentueel meer verandert dan de prijs. Verwachte fout: alleen zeggen dat de vraag sterk reageert zonder de procenten te noemen.
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Begrippen (1/2)
betalingsbereidheid: Het hoogste bedrag dat een consument voor een product wil betalen.
consumentensurplus: Het verschil tussen betalingsbereidheid en marktprijs, voor alle consumenten samen.
prijselasticiteit van de vraag: % verandering gevraagde hoeveelheid : % verandering prijs.
segmentelasticiteit: De prijselasticiteit voor een stuk (segment) van de vraaglijn.
elastisch en inelastisch: Zonder minteken groter dan 1 is elastisch, kleiner dan 1 inelastisch.
Deze slide heeft geen instructies
CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT
Begrippen (2/2)
substitutiegoederen: Producten die elkaar vervangen: het ene duurder, vraag naar het andere stijgt.
complementaire goederen: Producten die je samen gebruikt: het ene duurder, vraag naar het andere daalt.
inkomenselasticiteit: Hoe sterk de vraag reageert op een verandering van het inkomen.
normaal en inferieur goed: Positieve inkomenselasticiteit is normaal, negatieve is inferieur.
primair goed en luxegoed: Tussen 0 en 1 is primair, groter dan 1 is luxegoed.
Deze slide heeft geen instructies