Elasticiteit en consument (Economie havo), les 1: Uitleg

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Elasticiteit en consument

Examenstof economie havo

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg van betalingsbereidheid, consumentensurplus, prijselasticiteit van de vraag, substitutie en complementariteit, inkomenselasticiteit en soorten goederen, met rekenvoorbeelden met ronde getallen.

Onderdelen in deze les

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Elasticiteit en consument

Examenstof economie havo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: D6 (6.1 t/m 6.6). Image credit: Jean Housen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Wat ga je kunnen?

Ik kan met betalingsbereidheid, elasticiteiten en het consumentensurplus uitleggen en berekenen hoe consumenten op prijs en inkomen reageren.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op bij: kopen of niet kopen?

Verwacht: prijs, korting, geld, inkomen, nodig, merk, alternatief, duur. Groepeer ze in een woordweb rond wat een consument wil betalen en hoe hij reageert op prijs en inkomen; die kant werken we in deze les uit.

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Veiling van een huis: bieders gaan tot hun betalingsbereidheid

Betalingsbereidheid

  • Betalingsbereidheid is het hoogste bedrag dat een consument voor een product wil betalen.

  • Elke consument heeft een eigen betalingsbereidheid, bijvoorbeeld door smaak en inkomen.

  • Is de prijs gelijk aan of lager dan jouw betalingsbereidheid, dan koop je het product.

  • Hoe hoger de prijs, hoe minder consumenten willen kopen: daarom daalt de vraaglijn.

Bij een veiling zie je betalingsbereidheid in actie: iedereen stopt met bieden bij zijn eigen maximum. De collectieve vraaglijn is de optelsom van alle individuele betalingsbereidheden. Veelgemaakte fout: betalingsbereidheid verwarren met de prijs die iemand uiteindelijk betaalt. Image credit: advokatsmart.no / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Het consumentensurplus bij marktprijs 4 (gekleurd vlak)

Consumentensurplus

  • Betaalt een consument minder dan zijn betalingsbereidheid, dan houdt hij voordeel over.

  • Dat voordeel heet het consumentensurplus: betalingsbereidheid min prijs.

  • Alle consumenten samen: het vlak onder de vraaglijn en boven de marktprijs.

  • In de grafiek is dat het gekleurde vlak bij marktprijs 4.

Het surplus is een driehoek: links de prijsas, boven de prijslijn, onder de vraaglijn. Alleen verbaal en grafisch, je hoeft de oppervlakte niet te berekenen. Veelgemaakte fout: het rechthoekige vlak onder de prijslijn (wat consumenten samen betalen) arceren. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Prijsdaling van 4 naar 2: het surplus wordt groter

Wanneer verandert het surplus?

  • Daalt de prijs, dan betalen kopers minder en komen er kopers bij: het surplus wordt groter.

  • Stijgt de prijs, dan wordt het consumentensurplus kleiner.

  • Stijgt de betalingsbereidheid (vraaglijn naar rechts), dan wordt het surplus bij gelijke prijs groter.

  • Daalt de betalingsbereidheid, dan wordt het surplus kleiner.

In de grafiek is het blauwe vlak het oude surplus bij prijs 4 en het okerkleurige vlak wat erbij komt bij prijs 2. Let op: bij een verschuiving van de vraaglijn kan ook de marktprijs veranderen; in de examenvraag staat dan wat er met de prijs gebeurt. Veelgemaakte fout: denken dat een prijsdaling het surplus kleiner maakt omdat aanbieders minder ontvangen. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Lisa wil maximaal 60 euro betalen voor een concertkaartje. Het kost 45 euro.

A

Ze koopt niet: de prijs is lager dan haar maximum

B

Ze koopt: haar betalingsbereidheid ligt boven de prijs

C

Ze koopt pas als de prijs precies 60 euro is

D

Ze koopt, maar heeft geen consumentensurplus

Prijs lager dan betalingsbereidheid: Lisa koopt en heeft voordeel, dus wel surplus. Verwachte fout: denken dat ze alleen koopt bij precies haar maximum.

Vul in

Het consumentensurplus is het verschil tussen de betalingsbereidheid en de marktprijs van een product.

consumentensurplus
betalingsbereidheid
marktprijs
omzet
aanbod

Surplus = betalingsbereidheid min prijs, opgeteld over alle consumenten.

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Brandstofprijzen op een bord bij een tankstation

Prijselasticiteit van de vraag

  • De prijselasticiteit van de vraag (Ep) meet hoe sterk Qv op een prijsverandering reageert.

  • Ep = % verandering gevraagde hoeveelheid : % verandering prijs.

  • Voorbeeld: prijs +10% en Qv -20%, dus Ep = -20 : +10 = -2.

  • Een dalende vraaglijn geeft een negatieve Ep: prijs en Qv bewegen tegengesteld.

Procentuele verandering = (nieuw min oud) : oud x 100, met het beginpunt als basis. Controle van het voorbeeld: prijs van 2,00 naar 2,20 is +10%, Qv van 1000 naar 800 is -20%. Veelgemaakte fouten: de deling omdraaien (prijs door Qv) en het teken vergeten. Image credit: Collins Musonda / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Elastisch en inelastisch

  • Zonder minteken (|Ep|) groter dan 1, bijvoorbeeld Ep = -2: de vraag is elastisch, Qv verandert procentueel meer dan de prijs.

  • |Ep| kleiner dan 1, bijvoorbeeld Ep = -0,2: de vraag is inelastisch, Qv verandert procentueel minder dan de prijs.

  • Veel vergelijkbare producten beschikbaar: vaak elastisch. Weinig of geen, zoals bij benzine: vaak inelastisch.

  • Omzet = prijs x afzet. Elastisch: prijs omlaag geeft meer omzet. Inelastisch: prijs omhoog geeft meer omzet.

Elastisch en inelastisch gaan over de grootte van Ep zonder minteken; -3 is dus elastischer dan -2. Controle omzet: een inelastische vraag, prijs +25% en Qv -5%: 1,25 x 0,95 = 1,1875, dus de omzet stijgt. Een elastische vraag, prijs -20% en Qv +40%: 0,8 x 1,4 = 1,12, ook meer omzet. Veelgemaakte fout: -2 inelastisch noemen omdat -2 kleiner is dan 1.

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Vraaglijn met de punten A, B, C en D

Segmentelasticiteit

  • De elasticiteit is niet overal op de vraaglijn gelijk.

  • Je berekent hem voor een stuk van de lijn: de segmentelasticiteit.

  • A naar B: prijs 8 naar 6 (-25%), Qv 80 naar 160 (+100%), Ep = -4: elastisch.

  • C naar D: prijs 2 naar 4 (+100%), Qv 320 naar 240 (-25%), Ep = -0,25: inelastisch.

Vraaglijn Qv = -40P + 400. A (8; 80), B (6; 160), D (4; 240), C (2; 320). Controle A naar B: -2 : 8 = -25%, +80 : 80 = +100%, -4. Controle C naar D: +2 : 2 = +100%, -80 : 320 = -25%, -0,25. Bij hoge prijzen is de vraag vaak elastisch, bij lage prijzen inelastisch. Veelgemaakte fout: denken dat een rechte lijn overal dezelfde elasticiteit heeft. Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

Prijs +20%, Qv van 500 naar 450. Wat klopt?

A

Ep = -2: de vraag is elastisch

B

Ep = +0,5: de vraag is inelastisch

C

Ep = -0,5: de vraag is elastisch

D

Ep = -0,5: de vraag is inelastisch

Qv: -50 : 500 = -10%. Ep = -10 : +20 = -0,5, zonder minteken kleiner dan 1: inelastisch. Verwachte fouten: de deling omdraaien (-2) en het teken vergeten.

Vul in

Is de prijselasticiteit zonder minteken groter dan 1, dan is de vraag elastisch: de gevraagde hoeveelheid verandert procentueel meer dan de prijs.

elastisch
gevraagde hoeveelheid
meer
inelastisch
minder

Elastisch: |Ep| groter dan 1, Qv reageert procentueel sterker dan de prijs.

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Substituut: vraag naar rechts. Complement: vraag naar links

Substituten en complementen

  • Substitutiegoederen vervangen elkaar, zoals thee en koffie of boter en margarine.

  • Wordt het ene duurder, dan verschuift de vraaglijn van het andere naar rechts.

  • Complementaire goederen gebruik je samen, zoals een printer en inkt.

  • Wordt het ene duurder, dan verschuift de vraaglijn van het andere naar links.

Alleen verbaal en grafisch, geen berekening. Thee duurder: kopers wijken uit naar koffie, bij elke prijs meer vraag. Printers duurder: er worden minder printers gekocht, dus ook minder inkt. Veelgemaakte fout: de eigen prijs van het product en de prijs van een ander product door elkaar halen (langs de lijn tegenover verschuiven). Image credit: LessonUp Studio (eigen grafiek), CC0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Instantnoedels in een supermarktschap (H Mart, VS)

Inkomenselasticiteit

  • De inkomenselasticiteit laat zien hoe sterk de vraag reageert op een inkomensverandering.

  • Positief: bij een hoger inkomen stijgt de vraag naar het product.

  • Negatief: bij een hoger inkomen daalt de vraag naar het product.

  • Alleen verbaal: je hoeft hem niet te berekenen of te tekenen.

Voorbeeld van een negatieve inkomenselasticiteit: instantnoedels, die kopers vervangen door duurdere maaltijden zodra hun inkomen stijgt. De syllabus vraagt hier alleen verbale redeneringen. Veelgemaakte fout: de inkomenselasticiteit verwarren met de prijselasticiteit. Image credit: Reconrabbit / Wikimedia Commons, CC0

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Jachten in de haven van Monaco

Normaal, inferieur, primair, luxe

  • Normaal goed: inkomenselasticiteit positief, dus meer vraag bij een hoger inkomen.

  • Inferieur goed: inkomenselasticiteit negatief, dus minder vraag bij een hoger inkomen.

  • Primair (noodzakelijk) goed: tussen 0 en 1, de vraag stijgt procentueel minder dan het inkomen.

  • Luxegoed: groter dan 1, de vraag stijgt procentueel meer dan het inkomen.

Primaire goederen (zoals brood) en luxegoederen (zoals een jacht) zijn allebei normale goederen: hun inkomenselasticiteit is positief. Alleen verbaal. Veelgemaakte fout: een noodzakelijk goed inferieur noemen. Image credit: Hans Olav Lien / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Spelcomputers worden duurder. Wat gebeurt er met de vraag naar spellen?

A

De vraaglijn naar spellen verschuift naar rechts

B

Beweging langs de vraaglijn naar spellen omlaag

C

De aanbodlijn van spellen verschuift naar links

D

De vraaglijn naar spellen verschuift naar links

Spelcomputers en spellen zijn complementaire goederen: duurdere computers geven minder vraag naar spellen bij elke prijs. Verwachte fout: naar rechts, uit verwarring met substituten.

Vul in

Een luxegoed heeft een inkomenselasticiteit groter dan 1, dus de vraag stijgt procentueel meer dan het inkomen.

luxegoed
1
meer
0
minder

Luxegoed: groter dan 1. Primair: tussen 0 en 1.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Elasticiteit berekenen

2

Elastisch of inelastisch

3

Substituten en complementen

4

Inkomenselasticiteit en soorten goederen

Gebruik de uitkomst om de examentraining te sturen.

Wanneer is een vraag elastisch? Leg uit.

Goed antwoord: als Ep zonder minteken groter is dan 1, dus Qv procentueel meer verandert dan de prijs. Verwachte fout: alleen zeggen dat de vraag sterk reageert zonder de procenten te noemen.

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Begrippen (1/2)

  • betalingsbereidheid: Het hoogste bedrag dat een consument voor een product wil betalen.

  • consumentensurplus: Het verschil tussen betalingsbereidheid en marktprijs, voor alle consumenten samen.

  • prijselasticiteit van de vraag: % verandering gevraagde hoeveelheid : % verandering prijs.

  • segmentelasticiteit: De prijselasticiteit voor een stuk (segment) van de vraaglijn.

  • elastisch en inelastisch: Zonder minteken groter dan 1 is elastisch, kleiner dan 1 inelastisch.

Deze slide heeft geen instructies

CONCEPT MARKT · ELASTICITEIT

Begrippen (2/2)

  • substitutiegoederen: Producten die elkaar vervangen: het ene duurder, vraag naar het andere stijgt.

  • complementaire goederen: Producten die je samen gebruikt: het ene duurder, vraag naar het andere daalt.

  • inkomenselasticiteit: Hoe sterk de vraag reageert op een verandering van het inkomen.

  • normaal en inferieur goed: Positieve inkomenselasticiteit is normaal, negatieve is inferieur.

  • primair goed en luxegoed: Tussen 0 en 1 is primair, groter dan 1 is luxegoed.

Deze slide heeft geen instructies