1
Procenten
Paragraaf 1.6
Exponentiële formule
Je spaargeld groeit elk jaar met 5%. Is dat elk jaar evenveel erbij? Nee, en daar hoort een eigen formule bij.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
1
Procenten
Paragraaf 1.6
Exponentiële formule
Je spaargeld groeit elk jaar met 5%. Is dat elk jaar evenveel erbij? Nee, en daar hoort een eigen formule bij.
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 1 Procenten, paragraaf 1.6 Exponentiële formule. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
1.6 Exponentiële formule
Leerdoelen
1.6.1
Je kunt b en g aflezen uit een formule N = b · g^t.
1.6.2
Je kunt met de formule een waarde berekenen bij een gegeven t.
1.6.3
Je kunt een bijbehorende formule kiezen bij een tabel of grafiek.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Startvraag
Rente op rente
Je zet € 200 op een spaarrekening met 10% rente per jaar. Hoeveel staat er na 2 jaar?
€ 220
€ 242
€ 240
€ 400
Jaar 1: 200 · 1,10 = 220. Jaar 2: 220 · 1,10 = 242. Wie € 240 kiest, telt twee keer 10% van 200 op (2 · 20). Wie € 220 kiest, stopt na één jaar. € 400 is een verdubbeling.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Steeds met dezelfde factor
Elk jaar komt er 10% bij: je vermenigvuldigt steeds met 1,10.
na 1 jaar: 200 · 1,10
na 2 jaar: 200 · 1,10 · 1,10 = 200 · 1,10^2
na t jaar: 200 · 1,10^t
Laat de leerlingen de tabel vullen met de rekenmachine: telkens het vorige getal maal 1,10. Let op: de toename wordt steeds groter (20, 22, 24,2). Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
De exponentiële formule
N = beginwaarde · groeifactor^tijd
N = b · g^t
b is de waarde bij t = 0. g is de groeifactor per tijdseenheid: 1,05 bij 5% groei per jaar, 0,90 bij 10% afname per jaar.
Koppel aan de vorige lessen: g komt uit 1 + p : 100 of 1 − p : 100. Het verschil met een lineaire formule: daar tel je steeds hetzelfde bedrag erbij, hier vermenigvuldig je met dezelfde factor. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Opdrachten Kennis
1
Wat is g in de formule N = 350 · 1,04^t?
1,04
350
0,04
4%
De groeifactor is het getal waarbij de macht staat: 1,04. 350 is b, het beginbedrag. 0,04 is het percentage als kommagetal. 4% is de groei per tijdseenheid, maar niet de groeifactor.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Voorbeeldopdracht 1
Een kolonie telt 500 bacteriën en groeit 20% per uur. Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?
gegeven
b = 500
g = 1,20 per uur
t = 3
uitwerking
N = 500 · 1,20^3
N = 500 · 1,728 = 864
antwoord
864 bacteriën
Laat zien dat het punt (3, 864) op de grafiek ligt. Eerst de macht (1,20^3 = 1,728), dan maal 500: de rekenvolgorde. Wie 500 · 1,20 · 3 = 1.800 doet, rekent lineair. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Opdrachten Kennis
2
Bereken N bij t = 2 voor N = 800 · 1,05^t (t in jaren).
1,05^2 = 1,1025 en 800 · 1,1025 = 882. Wie 840 antwoordt, doet 800 · 1,05 (alleen één jaar). Wie 880 antwoordt, telt 5% twee keer bij 800 op.
Een tablet verliest elk jaar waarde. Vul in.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Opdrachten Toepassing
3
Een tablet van € 400 verliest elk jaar 25% waarde.
De groeifactor is 0,75.
De formule is N = 400 · 0,75^t.
Na 2 jaar is de waarde € 225.
Bij afname is g kleiner dan 1: 1 − 0,25 = 0,75. 400 · 0,75^2 = 400 · 0,5625 = 225. Afleider 1,25 hoort bij toename. 0,25 is het percentage als kommagetal. 300 is de waarde na één jaar.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Opdrachten Toepassing
4
Bij de tabel hoort een formule. Elke stap groeit N met hetzelfde percentage. Welke?
N = 50 + 10 · t
N = 50 · 12^t
N = 50 · 1,2^t
N = 1,2 · 50^t
60 : 50 = 1,2 en 72 : 60 = 1,2: steeds dezelfde factor, dus N = 50 · 1,2^t. N = 50 + 10 · t is lineair: dat geeft 70 bij t = 2. Bij 12^t zou N snel veel te groot zijn. Bij de laatste staan b en g verwisseld. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Opdrachten Toepassing
★ 5
N = 80.000 · 1,015^t met t in jaren. Bereken N bij t = 10. Rond af op honderdtallen.
1,015^10 is ongeveer 1,1605 en 80.000 · 1,1605 = 92.843. Afgerond op honderdtallen: 92.800. Reken niet tussendoor af: pas aan het eind afronden. Wie 92.000 antwoordt, rondt af op duizendtallen. Wie 80.000 · 1,015 · 10 rekent, komt op 812.000: de macht vergeten.
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
V E R D E R K I J K E R
Wanneer verdubbelt je geld?
Bij 7% groei per jaar is N = 100 · 1,07^t. Na 10 jaar is N ongeveer 197: bijna het dubbele. Een vuistregel: deel 70 door het percentage en je weet na hoeveel jaar het verdubbelt, hier 70 : 7 = 10 jaar.
Laat leerlingen de regel testen met 5% (70 : 5 = 14 jaar; echt 14,2). Het is een benadering, geen exacte regel. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.6
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
1.6.1 b en g aflezen in N = b · g^t
1.6.2 Waarde berekenen met de formule
1.6.3 Formule kiezen bij tabel of grafiek
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp