Macht en grenzen (Burgerschap mbo Entree en 2, Macht en besluitvorming 2)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   E N T R E E E N N I V E A U 2

Macht en grenzen

De overheid, je baas en je school hebben macht over jou. Wie zorgt ervoor dat ze niet te ver gaan?

Les 2  ·  Macht en besluitvorming

1 / 14
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBO

In deze les zitten 14 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten leren dat macht in Nederland grenzen heeft. Ze ontdekken wat een rechtsstaat is, wie op de macht let (rechter, vrije kranten, grondrechten) en waar ze terechtkunnen als de overheid of een werkgever te ver gaat. In een opdracht maken ze een stappenplan. Voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten, in eenvoudige taal. Past bij de politiek-juridische dimensie en bij het thema Macht en besluitvorming uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   E N T R E E E N N I V E A U 2

Macht en grenzen

De overheid, je baas en je school hebben macht over jou. Wie zorgt ervoor dat ze niet te ver gaan?

Les 2  ·  Macht en besluitvorming

Over deze les: les 2 van het thema Macht en besluitvorming, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten leren dat macht in Nederland grenzen heeft: de rechtsstaat, rechten voor iedereen, een onafhankelijke rechter en vrije kranten. Ze ontdekken waar ze terechtkunnen als de overheid of een werkgever te ver gaat.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de politiek-juridische dimensie (kennis van de democratische rechtsstaat). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 2) gaat het om hoe macht zich laat zien en hoe die wordt begrensd door democratische en rechtsstatelijke principes. Image credit: Bas Kijzers / Rijksvastgoedbedrijf, CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 2

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat een rechtsstaat is.

2

Je kan noemen wie in Nederland op de macht let.

3

Je kan zeggen waar je terechtkunt als iemand te ver gaat.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Zeg erbij dat studenten niet hoeven te vertellen wat zij zelf hebben meegemaakt.

S T A R T V R A A G

LES 2

Je baas zegt dat je gratis extra uren moet werken. Wat doe je?

1

Ik doe het

2

Ik vraag eerst aan een collega wat normaal is

3

Ik zeg dat ik betaald wil worden

4

Ik weet het niet

Startvraag: vraag na de uitslag waarom iemand voor een antwoord koos. Mag een baas dit zomaar? Wie macht heeft, kan veel bepalen, maar niet alles. Er zijn regels en mensen die daarop letten.

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 2

Macht heeft grenzen nodig

Macht is: kunnen bepalen wat een ander doet. Je baas heeft macht. De overheid heeft de meeste macht: zij maakt wetten en kan boetes geven.

Macht kan misbruikt worden. Daarom zijn er afspraken die macht begrenzen. In Nederland heet dat de rechtsstaat.

Uitleg: vraag om voorbeelden van macht uit het dagelijks leven van studenten. Een leidinggevende die het rooster maakt, een docent die cijfers geeft of een boa die een boete geeft. Vraag door: wat kan er misgaan als niemand op die macht let?

V R A A G

LES 2

Welke situatie hoort bij een rechtsstaat?

A

De rechter kan de overheid stoppen

B

De minister bepaalt wie schuldig is

C

Kranten mogen niets over de overheid schrijven

D

De overheid hoeft zich niet aan de wet te houden

Antwoord: A. In een rechtsstaat kan een onafhankelijke rechter ingrijpen als de overheid te ver gaat. In de andere situaties heeft de overheid te veel macht en kan niemand haar corrigeren.

K E R N B E G R I P

LES 2

Rechtsstaat

Een land waar ook de overheid zich aan de wet houdt. Iedereen heeft rechten. Een rechter beslist zelf en niemand vertelt hem wat hij moet vinden. Kranten en journalisten mogen schrijven wat er misgaat.

Kernbegrip: de rechtsstaat steunt op drie dingen: rechten voor iedereen (de grondrechten in de Grondwet), een onafhankelijke rechter en een vrije pers. Het tegenovergestelde is een land waar de machthebber zelf bepaalt wat de regels zijn.

V R A A G

LES 2

Sanne vindt dat haar boete van de gemeente niet klopt. Wie kan beslissen dat de gemeente ongelijk heeft?

A

De Tweede Kamer

B

Een rechter

C

Haar baas

D

De politie

Antwoord: B. Als de gemeente een besluit neemt waar je het niet mee eens bent, kun je bezwaar maken en daarna naar de rechter. De rechter is onafhankelijk en kan ook de overheid ongelijk geven.

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 2

Als iemand te ver gaat

De overheid

Dien eerst een klacht in bij de gemeente of instantie zelf. Helpt dat niet? Ga dan gratis naar de ombudsman. Hij onderzoekt het en geeft zijn oordeel.

Klopt een boete niet? Maak bezwaar.

Je werkgever

Praat eerst met je leidinggevende of praktijkopleider.

Lukt dat niet? Vraag hulp aan je stagebegeleider van school, een vertrouwenspersoon of een vakbond.

Uitleg: de ombudsman is geen rechter. Hij doet onderzoek en geeft een oordeel. Eerst zelf in gesprek of een klacht indienen, daarna pas naar een ombudsman, vakbond of rechter.

Hulpzin voor wie vastloopt: begin altijd met het gesprek.

S T E L L I N G

LES 2

Een journalist mag altijd schrijven wat er misgaat bij de overheid.

1

Eens

2

Oneens

3

Weet ik niet

Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Het gaat om onderbouwen. Vraag door: waarom is het voor een democratie belangrijk dat kranten dit mogen?

O P D R A C H T

LES 2

Wie helpt mij?

1

Kies een situatie: je loon is niet betaald, je krijgt een boete die niet klopt of de gemeente antwoordt niet.

2

Wie heeft hier macht over jou? Welke regel geldt?

3

Schrijf op wat je doet en wie je om hulp vraagt. Begin met het gesprek.

8

m

00

s

In tweetallen

Opdracht: loop rond en let op de volgorde bij stap 3: eerst zelf praten of een klacht indienen, dan pas een ombudsman, vakbond of rechter. Laat aan het eind van elke situatie één tweetal het stappenplan voorlezen.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik de dia Als iemand te ver gaat.

V R A A G

LES 2

Je stagebedrijf betaalt je vergoeding niet. Praten met je praktijkopleider helpt niet. Wie kan je nu helpen?

A

De politie in je stad

B

De gemeenteraad van je stad

C

Je stagebegeleider van school

D

De ombudsman van de overheid

Antwoord: C. Je stagebegeleider van school houdt contact met jou en met het bedrijf en kan met het bedrijf praten. De politie gaat over strafbare feiten. De gemeenteraad en de ombudsman gaan over de overheid, niet over je stagebedrijf.

T E R U G B L I K

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Rechtsstaat

2

Wie let op de macht?

3

Als iemand te ver gaat

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Invloed door de tijd

Vroeger mochten niet alle mensen stemmen. Dat veranderde niet vanzelf. Volgende les ontdek je wie daarvoor zorgde.

  • Je kan uitleggen dat gewone mensen steeds meer invloed kregen.

  • Je kan uitleggen wat een vakbond doet.

Volgende les: thema Macht en besluitvorming, les 3.

Klik hier

Image credit: LessonUp