Macht op de werkvloer (Burgerschap mbo 3 en 4, Macht en besluitvorming 4)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Macht op de werkvloer

Op je stage of werk heeft iemand anders het voor het zeggen. Wanneer is dat eerlijk, en wat doe je als het niet goed voelt?

Les 4  ·  Macht en besluitvorming

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten verkennen hun ervaringen met macht en gezag op stage en werk. Ze leren wie wat te zeggen heeft (leidinggevende, praktijkopleider, stagebegeleider, praktijkovereenkomst), wat het verschil is tussen gezag en misbruik van macht, waarom een stagiair in een ongelijke positie zit en wat ongewenst gedrag is. Ze zoeken zelf uit waar ze terechtkunnen, zoals bij de vertrouwenspersoon. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de economische en de sociaal-maatschappelijke dimensie van burgerschap en bij het thema Macht en besluitvorming uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Macht op de werkvloer

Op je stage of werk heeft iemand anders het voor het zeggen. Wanneer is dat eerlijk, en wat doe je als het niet goed voelt?

Les 4  ·  Macht en besluitvorming

Let op: in deze les gaat het ook over ongewenst gedrag op stage en werk. Sommige studenten maken dat zelf mee of hebben het meegemaakt. Dwing geen persoonlijke verhalen af en laat studenten in algemene termen praten. Noem aan het begin en aan het eind van de les de vertrouwenspersoon van school, en zeg dat studenten ook na de les bij jou of bij de vertrouwenspersoon terechtkunnen.

Over deze les: les 4 van het thema Macht en besluitvorming, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen ervaringen met gezag en macht op stage en werk: wie wat te zeggen heeft, waarom een stagiair in een ongelijke positie zit, wat het verschil is tussen gezag en machtsmisbruik, en waar ze terechtkunnen als iemand over hun grens gaat.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de economische dimensie (de student als werknemer, met rechten en plichten) en de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met anderen). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Macht en besluitvorming, eis 4) gaat het om het verkennen van eigen ervaringen met macht en gezag. Image credit: Wonderlane, CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 4

Na deze les:

1

Je kan het verschil uitleggen tussen macht en gezag op je stage of werk.

2

Je kan beschrijven waarom een stagiair in een ongelijke positie zit.

3

Je kan vertellen waar je terechtkunt als iemand op je werk over je grens gaat.

Leerdoelen: lees ze kort voor. De eerste en de laatste zijn in de trailer van vorige les al genoemd. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 4

Wie heeft op jouw stage of werk het meest te zeggen over jouw werkdag?

1

Mijn leidinggevende

2

Mijn praktijkopleider

3

Een collega met meer ervaring

4

Ik heb nu geen stage of werk

Startvraag: vraag na de uitslag een paar studenten hoe dat bij hen gaat. Wie bepaalt wat je doet, wanneer je pauze hebt en of je iets goed doet? Houd het bij de taakverdeling: dit is nog geen moment voor persoonlijke ervaringen met ongewenst gedrag.

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 4

Wie is wie op je stage?

  • Je leidinggevende verdeelt het werk en maakt het rooster.

  • Je praktijkopleider begeleidt je op de werkplek en beoordeelt wat je leert.

  • Je stagebegeleider van school houdt contact met jou en met het bedrijf.

  • In de praktijkovereenkomst leggen jij, je school en het bedrijf samen de afspraken vast.

Uitleg: op sommige stages is de leidinggevende ook de praktijkopleider. Op school heet de stagebegeleider soms ook bpv-begeleider of loopbaanbegeleider. Vraag of iedereen weet wie dat bij hen is.

De praktijkovereenkomst is een driepartijenovereenkomst: de student, de school en het leerbedrijf tekenen. Daarin staat onder meer hoe lang de stage duurt en wie de begeleiding doet.

V R A A G

LES 4

In welk document staan de afspraken tussen jou, je school en je stagebedrijf?

A

Het studentenstatuut

B

De cao van de branche

C

De praktijkovereenkomst

D

Het arbeidscontract

Antwoord: C. De praktijkovereenkomst tekenen jij, je school en het leerbedrijf. Het studentenstatuut gaat over je rechten en plichten op school, een cao over afspraken tussen werkgevers en werknemers in een branche. Een stagiair heeft meestal geen arbeidscontract.

K E R N B E G R I P

LES 4

Gezag

Macht die mensen accepteren, omdat ze die eerlijk en terecht vinden. Een praktijkopleider heeft gezag als hij of zij het vak kent, uitlegt waarom iets moet en je eerlijk behandelt. Macht kun je krijgen door je functie. Gezag moet je verdienen.

Kernbegrip: vraag studenten aan een docent, trainer of leidinggevende te denken naar wie ze echt luisteren, zonder namen te noemen. Wat doet die persoon anders dan iemand naar wie je alleen luistert omdat het moet?

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 4

Gezag of misbruik van macht?

Gezag

Je leidinggevende legt uit waarom een regel er is. Je mag vragen stellen. Feedback gaat over je werk, niet over jou als persoon.

Gaat er iets mis, dan wordt het rustig besproken.

Misbruik van macht

Iemand dreigt met een slechte beoordeling als je niet doet wat hij of zij wil. Je krijgt steeds het vervelende werk, of wordt uitgelachen.

Je durft niets te zeggen, omdat je bang bent voor de gevolgen.

Uitleg: houd het bij deze voorbeelden en vraag niet naar eigen situaties. Laat studenten wel bedenken wat het verschil maakt: bij gezag kun je iets zeggen zonder dat het je iets kost.

Hulpzin voor wie vastloopt: zou je hier een vraag durven stellen? Zo ja, dan is het waarschijnlijk gezag.

V R A A G

LES 4

Waarom is het voor een stagiair vaak moeilijker om iets te zeggen dan voor een vaste collega?

A

Stagiairs mogen volgens de wet niet klagen

B

Het bedrijf denkt mee over je beoordeling

C

Stagiairs hebben geen recht op een pauze

D

Een stagiair valt niet onder de Arbowet

Antwoord: B. Je bent afhankelijk van het bedrijf voor je beoordeling en soms voor je diploma. Daardoor zit je in een ongelijke positie. De andere antwoorden kloppen niet: stagiairs mogen klagen, hebben recht op pauzes en de Arbowet geldt ook voor hen.

M A C H T E N B E S L U I T V O R M I N G

LES 4

Ongewenst gedrag op het werk

Ongewenst gedrag is gedrag dat een ander als vervelend, kwetsend of bedreigend ervaart. Bijvoorbeeld:

  • pesten of buitensluiten

  • discriminatie

  • intimidatie, ook seksuele intimidatie

  • agressie en geweld

Je werkgever moet zorgen dat je veilig kunt werken. Dat staat in de Arbowet, en dat geldt ook voor stagiairs.

Uitleg: in de Arbowet heet dit psychosociale arbeidsbelasting. De werkgever moet beleid maken om ongewenst gedrag te voorkomen, ook als het van klanten of patiënten komt.

Blijf bij de definitie en ga niet in op voorbeelden uit de klas. Herinner de studenten eraan dat ze bij de vertrouwenspersoon van school terechtkunnen.

K E R N B E G R I P

LES 4

Vertrouwenspersoon

Iemand bij wie je in vertrouwen kunt praten over ongewenst gedrag. De vertrouwenspersoon luistert, denkt met je mee over wat je kunt doen en gaat niets doen zonder jouw toestemming. Bijna elke school heeft er een, en veel bedrijven ook.

Kernbegrip: zoek vooraf op wie de vertrouwenspersoon van jullie school is en hoe studenten die bereiken, en zet die gegevens op het bord. Vertel dat praten met een vertrouwenspersoon niet betekent dat je meteen een klacht indient: jij bepaalt de volgende stap.

V R A A G

LES 4

Noor wordt op haar stage steeds uitgelachen door een collega. Ze durft het niet tegen haar praktijkopleider te zeggen. Bij wie kan ze het best eerst terecht?

A

De vertrouwenspersoon van school

B

De ondernemingsraad van het bedrijf

C

De wijkagent bij haar in de buurt

D

De Nationale ombudsman

Antwoord: A. De vertrouwenspersoon van school luistert en denkt met Noor mee, zonder dat ze meteen een klacht hoeft in te dienen. Haar stagebegeleider van school is ook een goede keuze. De ondernemingsraad behandelt geen persoonlijke klachten, en de Nationale ombudsman gaat over klachten over de overheid.

J O U W A N T W O O R D

LES 4

Wat maakt voor jou een goede praktijkopleider of leidinggevende? Noem twee dingen.

Open vraag: goede antwoorden noemen gedrag, zoals uitleggen, luisteren, eerlijk zijn, complimenten geven, tijd maken of duidelijk zijn. Verzamel de antwoorden en laat zien hoe vaak ze gaan over gezag dat je verdient.

Vervolgvraag: wat kun jij zelf doen om goed samen te werken met je leidinggevende?

S T E L L I N G

LES 4

Een stagiair moet gewoon doen wat de leidinggevende zegt.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens één argument geven. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om het onderbouwen van een standpunt. Vaak komt er een nuance: opdrachten over het werk volg je op, maar niet als iets onveilig is of over je grens gaat. Vraag door: waar ligt voor jou die grens?

O P D R A C H T

LES 4

Jouw hulplijn

1

Zoek op de website of in de studiegids van school wie de vertrouwenspersoon is en hoe je die bereikt.

2

Zoek uit wie jouw stagebegeleider van school is, en wie je praktijkopleider is of wordt.

3

Zet de namen en contactgegevens in je telefoon, zodat je ze snel vindt als je ze nodig hebt.

10

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: deze opdracht vraagt niets persoonlijks, alleen gegevens die iedereen nodig heeft. Studenten zonder stage zoeken uit hoe het bij hun opleiding geregeld is. Ga aan het eind na of iedereen de vertrouwenspersoon van school heeft gevonden.

Sluit de les af door nog eens te zeggen dat studenten bij jou of bij de vertrouwenspersoon terechtkunnen, ook later.

T E R U G B L I K

LES 4

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Macht en gezag

2

De positie van een stagiair

3

Waar je terechtkunt

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Invloed uitoefenen

Je weet nu hoe macht werkt en waar de grenzen liggen. Maar hoe krijg jij zelf iets voor elkaar? Volgende les ontdek je wat je kunt doen om invloed uit te oefenen, en waar de grenzen van actievoeren liggen.

  • Je kan verschillende manieren noemen om invloed uit te oefenen.

  • Je kan je eigen standpunt onderbouwen en een passende actie kiezen.

Volgende les: thema Macht en besluitvorming, les 5.

Klik hier

Image credit: LessonUp