Geld over en geld tekort

Geld over en geld tekort

1 / 35
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieSpeciaal OnderwijsLeerroute 6

In deze les zitten 35 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Geld over en geld tekort

Open met een herkenbare situatie: aan het einde van de maand kijk je of er genoeg geld is voor alle rekeningen en boodschappen.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat geld over en geld tekort betekent in een huishouding of economie, en ik kan beschrijven hoe dit samenhangt met inkomen, uitgaven, sparen, lenen en schulden.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij geld over of geld tekort?

Gebruik de antwoorden als startpunt. Verwachte woorden: sparen, schulden, inkomen, uitgaven, lenen, stress, saldo.

Inkomsten en uitgaven

Bij geldzaken vergelijk je altijd inkomsten met uitgaven.


  • Inkomsten: geld dat binnenkomt, zoals loon of zakgeld

  • Uitgaven: geld dat je betaalt, zoals huur, eten of kleding

  • Het verschil tussen deze twee laat zien hoe het financieel gaat

Houd het eenvoudig en dichtbij de leefwereld van leerlingen. Noem ook voorbeelden van een huishouden, bedrijf en overheid.

Wat betekent geld over?

Er is geld over als de inkomsten hoger zijn dan de uitgaven.


Inkomsten €2.000 → Uitgaven €1.800 → €200 over


Dit heet ook een overschot.

Benadruk dat 'geld over' niet betekent dat iemand rijk is. Het betekent alleen dat er in die periode meer binnenkomt dan eruit gaat.

Wat betekent geld tekort?

Er is geld tekort als de uitgaven hoger zijn dan de inkomsten.


Inkomsten €2.000 → Uitgaven €2.150 → €150 tekort


Dit heet ook een tekort.

Laat zien dat een tekort soms eenmalig is, maar ook langer kan duren. Dat verschil is belangrijk voor de gevolgen.

Saldo, overschot en tekort

  • Saldo: wat er over is of tekort is

  • Positief saldo = overschot

  • Negatief saldo = tekort

  • Je ziet dit vaak op een bankrekening of in een begroting

Leg uit dat 'saldo' een neutraal woord is: het kan positief of negatief zijn.

Geld over en geld tekort in de economie

Niet alleen personen, maar ook andere organisaties kunnen geld over of geld tekort hebben.


  • Gezin: loon en vaste lasten

  • Bedrijf: omzet en kosten

  • Overheid: belastinginkomsten en overheidsuitgaven

Verbind hiermee de stap van huishouden naar economie. Houd het begrip economie praktisch: hoe mensen en organisaties met geld omgaan.

Wanneer is er sprake van een overschot?

A

Uitgaven hoger

B

Inkomsten hoger

C

Alles gelijk

D

Rente hoger

Toetst het kernverschil tussen inkomsten en uitgaven. 'Alles gelijk' is geen overschot maar in evenwicht.

Vul de juiste woorden in

Het saldo is het verschil tussen inkomsten en uitgaven. Is dat verschil positief, dan is er een overschot. Is het verschil negatief, dan is er een tekort.

saldo
overschot
tekort
rente
schuld
omzet

De drie begrippen komen direct uit slides 3 t/m 6.

Voorbeeld van een gezin

Een gezin krijgt salaris en kinderbijslag. Van dat geld betalen zij huur, energie, boodschappen en vervoer.


Als er daarna geld overblijft, kunnen zij sparen. Als er te weinig is, ontstaat een tekort.

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeeld van een bedrijf

Een bedrijf verdient geld met verkoop.


  • Inkomsten: omzet

  • Uitgaven: lonen, huur, materialen

  • Meer kosten dan omzet = tekort

  • Meer omzet dan kosten = overschot

Gebruik een simpel voorbeeld zoals een bakker, supermarkt of fietsenmaker.

Voorbeeld van de overheid

De overheid ontvangt geld via belastingen.


Dat geld gaat naar zorg, onderwijs, wegen en veiligheid. Geeft de overheid meer uit dan er binnenkomt, dan is er een begrotingstekort.

Noem dat de overheid vaak met grote bedragen werkt, maar dat het basisidee hetzelfde blijft: inkomsten en uitgaven vergelijken.

Waardoor krijgt de overheid vooral geld binnen?

A

Belastingen

B

Spaargeld

C

Huur

D

Zakgeld

Sluit aan op het voorbeeld van gezin, bedrijf en overheid. De foute opties horen bij andere contexten.

Noem 1 voorbeeld van inkomsten en 1 van uitgaven.

Bespreek dat bij een gezin bijvoorbeeld salaris binnenkomt en huur eruit gaat; bij een bedrijf omzet binnenkomt en kosten eruit gaan; bij de overheid belastingen binnenkomen en uitgaven naar zorg, onderwijs en wegen gaan.

Oorzaken van geld tekort

Een tekort kan door verschillende dingen ontstaan.


  • Inkomen daalt, bijvoorbeeld door minder werk

  • Uitgaven stijgen, zoals energiekosten of huur

  • Er komen onverwachte kosten, zoals reparaties

  • Er wordt meer uitgegeven dan gepland

Laat leerlingen zien dat een tekort niet altijd komt door 'verkeerd omgaan met geld'; soms spelen omstandigheden ook mee.

Oorzaken van geld over

Er kan ook juist geld overblijven.


  • Inkomen stijgt

  • Uitgaven dalen

  • Er wordt bewust minder gekocht

  • Er is goed gepland en gebudgetteerd

Leg het verband met keuzes uit: niet alles wat kan, hoeft ook gekocht te worden.

Wat kan een oorzaak van geld tekort zijn?

A

Inkomen stijgt

B

Minder kopen

C

Uitgaven dalen

D

Onverwachte kosten

Toetst begrip van oorzaken. De andere opties passen juist bij geld over.

Vul de juiste woorden in

Een tekort kan ontstaan als het inkomen daalt of als de uitgaven stijgen. Er kan geld over zijn als iemand goed budgetteert en minder koopt.

inkomen
uitgaven
budgetteert
schuld
rente
belasting

Echoot precies de oorzaken uit slides 10 en 11.

Wat gebeurt er bij een tekort?

Een tekort heeft vaak gevolgen voor de keuzes die iemand moet maken.


  • Rekeningen kunnen later betaald worden

  • Er moet geld geleend worden

  • Er ontstaat stress of onzekerheid

  • Een klein tekort kan groter worden

Noem dat een tekort op korte termijn soms op te lossen is, maar dat uitstel van betalen nieuwe problemen kan geven.

Lenen, rente en schulden

Als iemand geld leent, moet dat later worden terugbetaald.


  • Lenen: geld krijgen dat je later terugbetaalt

  • Rente: extra geld dat je betaalt voor het lenen

  • Schuld: het bedrag dat nog openstaat

Maak duidelijk dat lenen een oplossing op korte termijn kan zijn, maar vaak extra kosten geeft door rente.

Van tekort naar schuld

Tekort → lenen → rente betalen → hogere kosten → meer kans op schuld


Als tekorten blijven terugkomen, wordt het moeilijker om weer in evenwicht te komen.

Dit is een kernslide voor oorzaak en gevolg. Geef eventueel een eenvoudig rekenvoorbeeld mondeling.

Wat betaal je extra als je geld leent?

A

Saldo

B

Rente

C

Omzet

D

Belasting

Controleert de basisbegrippen lenen, rente en schuld.

Vul de juiste woorden in

Bij een tekort kan iemand geld lenen. Daarna moet die persoon ook rente betalen. Zo kan een tekort groeien tot een schuld.

lenen
rente
schuld
overschot
sparen
begrotingstekort

Gebaseerd op slides 12 t/m 14 over gevolgen van tekort.

Noem 1 manier om een tekort kleiner te maken.

Goede antwoorden noemen één passende actie, zoals minder uitgeven, goedkoper kopen, een betalingsplan maken of inkomen verhogen.

Omgaan met een tekort

Een tekort kun je proberen kleiner te maken door keuzes te maken.


  • Minder uitgeven

  • Goedkoper kopen

  • Een plan maken voor betalingen

  • Proberen het inkomen te verhogen

Noem concrete voorbeelden zoals minder luxe producten kopen, abonnementen stoppen of extra uren werken.

Wat kun je doen met geld over?

Als er geld over is, kun je dat op verschillende manieren gebruiken.


  • Sparen voor later of voor onverwachte kosten

  • Investeren in iets dat later voordeel kan geven

  • Eerst openstaande rekeningen of schulden betalen

Bij VMBO basis/kader is een eenvoudige uitleg van investeren genoeg: geld gebruiken om later meer opbrengst of voordeel te krijgen.

Sparen of investeren

Beide gaan over geld gebruiken, maar het doel is anders.


  • Sparen: geld apart zetten voor later

  • Investeren: geld gebruiken om iets te verbeteren of te laten groeien

  • Voorbeelden: spaargeld opzij zetten of een bedrijf dat een nieuwe machine koopt

Maak het onderscheid helder zonder te diep te gaan op risico of rendement. Het doel is basisbegrip.

Samengevat

Of er geld over of geld tekort is, hangt af van het verschil tussen inkomsten en uitgaven.


Bij een overschot kun je sparen of investeren. Bij een tekort moet je keuzes maken, en soms leidt dat tot lenen, rente en schulden.

Gebruik deze slide om de centrale lijn van de les nog één keer hardop samen te brengen.

Wat past het best bij sparen?

A

Later gebruiken

B

Direct lenen

C

Schuld vergroten

D

Meer rente betalen

Toetst het verschil tussen sparen en andere geldkeuzes.

Vul de juiste woorden in

Als er geld over is, kun je sparen voor later. Je kunt ook investeren om later voordeel te krijgen. Heb je nog rekeningen open, dan kun je eerst je schulden betalen.

sparen
investeren
schulden
lenen
tekort
rente

Sluit aan op slides 16 t/m 18.

Wat is één ding dat jij vandaag hebt geleerd?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen kort benoemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld overschot, tekort, rente of sparen.

Welk voorbeeld hielp jou het meest om dit te snappen?

Reflectievraag over het leerproces. Mogelijke antwoorden: voorbeelden van gezin/bedrijf/overheid, schema tekort-lenen-schuld, of de begrippenlijst.

Begrippenlijst

inkomsten - geld dat binnenkomt

uitgaven - geld dat wordt betaald

saldo - het verschil tussen inkomsten en uitgaven

overschot - er is geld over

tekort - er is te weinig geld

lenen - geld gebruiken dat later moet worden terugbetaald

rente - extra geld dat je betaalt voor een lening

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

schuld - geld dat nog moet worden terugbetaald

sparen - geld apart zetten voor later

investeren - geld gebruiken om later voordeel of opbrengst te krijgen

begrotingstekort - situatie waarin de overheid meer uitgeeft dan ontvangt

Deze slide heeft geen instructies