MVO en true pricing (Bedrijfseconomie vwo), les 1: Uitleg

• newEditor
• Bedrijfseconomie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Uitleg voor het vwo-examen bedrijfseconomie over MVO met people, planet, profit, sociale vraagstukken, circulariteit en innovatie, en true pricing met externe kosten, met 6 checks.

Katoenplukster in Raichur (India). Foto: Nanditha Gogate, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

MVO en true pricing

Examenstof bedrijfseconomie vwo

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: B4 14.2.2, 14.3. Image credit: Nanditha Gogate, WELL Labs / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Wat ga je kunnen?

Ik kan de betekenis van MVO voor een organisatie en het concept true pricing uitleggen en toepassen in een casus.

Wat zit er allemaal niet in de prijs van een t-shirt van € 15?

Syllabus 14.3: verwachte woorden zijn milieu, water, uitstoot, lage lonen, kinderarbeid, transport, afval. Deel de woorden later in de les in: wat zit al in de marktprijs (inkoop, loon, resultaat) en wat betaalt de samenleving (externe kosten). Sluit aan op blok 3.

Naaisters in een kledingfabriek. Foto: Iamtheboo, CC BY-SA 3.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

MVO vanuit het management

• MVO: maatschappelijk verantwoord ondernemen, met oog voor de gevolgen voor mensen en milieu.

• Het management bepaalt de keuzes: inkoop, productie en hoe het met het personeel omgaat.

• Een keuze kan nu geld kosten en toch bij de lange termijn van de organisatie passen.

• Beoordeel een maatregel dus op wat hij oplevert voor mensen, milieu en resultaat.

Syllabus 14.2.2: de betekenis van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) op een organisatie uitleggen. Bij vwo beoordeel je een maatregel vanuit het perspectief van het management (A6). Veelgemaakte fout: MVO zien als liefdadigheid naast het gewone bedrijf. Het gaat om de keuzes in de kern van de organisatie. Vraag bij de foto: welke keuzes in de keten van een kledingmerk raken mensen? Image credit: Iamtheboo / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Rook uit fabrieksschoorstenen. Foto: Uwe Hermann, CC BY-SA 2.5

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

People, planet, profit

• People: mensen, met sociale vraagstukken zoals een eerlijk loon en kinderarbeid.

• Planet: het milieu, zoals uitstoot, afval en het gebruik van grondstoffen.

• Profit: het financiële resultaat, nodig om de organisatie te laten voortbestaan.

• De drie P's kunnen botsen: een maatregel voor planet kost vaak profit.

Syllabus 14.2.2: people, planet, profit en sociale vraagstukken. Sociale vraagstukken zijn problemen in de samenleving waar een organisatie mee te maken heeft of aan bijdraagt. In het examen beoordeel je een maatregel meestal op twee of drie P's tegelijk. Veelgemaakte fout: profit zien als bijzaak of als iets wat MVO tegenwerkt. Zonder resultaat bestaat de organisatie op termijn niet meer, en dan valt ook het effect op people en planet weg. Image credit: Uwe Hermann / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5

Petflessen bij recycling, San Jose (VS). Foto: Grendelkhan, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Circulair en duurzaam

• Circulariteit: grondstoffen en producten zo lang mogelijk gebruiken en hergebruiken, met zo min mogelijk afval.

• Voorbeelden: repareren, onderdelen hergebruiken en materialen recyclen.

• Duurzaamheid: nu in behoeften voorzien zonder de kansen van toekomstige generaties te schaden.

• Circulariteit is een weg naar duurzaamheid, maar duurzaamheid is breder (ook mensen).

Syllabus 14.2.2: circulariteit en duurzaamheid (begrippenlijst). De syllabus geeft geen definities; de omschrijvingen zijn uitleg in leerlingtaal. Het tegenovergestelde van circulair is een lineaire keten: maken, gebruiken, weggooien. Veelgemaakte fout: circulariteit en duurzaamheid als synoniemen gebruiken. Een bedrijf op groene stroom is duurzamer, maar nog niet per se circulair. Image credit: Grendelkhan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Welke maatregel van meubelmaker Daan is het meest circulair?

A

Overstappen op groene stroom in de werkplaats

B

Oude kasten terugnemen, opknappen en opnieuw verkopen

C

Alle medewerkers een hoger loon geven

D

Een groter reclamebord voor de winkel plaatsen

Syllabus 14.2.2: circulariteit. Groene stroom is een planet-maatregel maar geen circulaire: er worden geen grondstoffen of producten hergebruikt. Verwachte fout: groene stroom kiezen omdat het 'duurzaam' klinkt.

Vul in

Circulariteit betekent grondstoffen en producten zo lang mogelijk hergebruiken; bij duurzaamheid houd je ook rekening met toekomstige generaties.

Circulariteit

duurzaamheid

innovatie

marktprijs

Syllabus 14.2.2: circulariteit en duurzaamheid. Verwachte fout: de twee begrippen omdraaien.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Sociale vraagstukken

• Sociale vraagstukken zijn problemen in de samenleving die mensen raken, zoals armoede, onveilig werk of uitsluiting.

• In de keten: een leefbaar loon (waar je van kunt leven), veilige fabrieken en geen kinderarbeid bij toeleveranciers.

• Dichtbij: gezond werk voor het eigen personeel en banen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

• Een organisatie is ook verantwoordelijk voor haar leveranciers: ze kiest zelf bij wie ze inkoopt.

• Zo'n keuze kost vaak geld, zoals een hogere inkoopprijs, maar verkleint ook de risico's voor imago en levering.

Syllabus 14.2.2: de betekenis van MVO op een organisatie uitleggen; begrip sociale vraagstukken (begrippenlijst 14). De syllabus geeft geen definitie; de omschrijving is uitleg in leerlingtaal. Sociale vraagstukken horen bij people. Veelgemaakte fout: alleen naar het eigen personeel kijken en de keten (toeleveranciers in het buitenland) vergeten. Vraag aan de klas: waarom krijgt een kledingmerk kritiek als er bij een toeleverancier iets misgaat?

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

MVO en innovatie

• MVO vraagt vaak om innovatie en/of verbetering: een nieuw product of een betere manier van werken.

• Nieuw product: een telefoon waarvan je de onderdelen zelf vervangt, of een vleesvervanger van bonen.

• Verbetering van de werkwijze: minder water verbruiken, afval scheiden of transport slimmer plannen.

• Circulair ontwerpen is ook innovatie: een product zo maken dat je het later kunt repareren of uit elkaar halen.

• Zo'n vernieuwing kan kosten besparen of nieuwe klanten trekken: dan gaan planet en profit samen.

Syllabus 14.2.2 en begrip innovatie en/of verbetering (begrippenlijst 14). In het onderwerp Omvang en bestaansrecht (14.2.1) staat innovatie als bijdrage van een organisatie aan de maatschappij; hier gaat het om innovatie als gevolg van MVO-keuzes. Verwijs daarnaar, herhaal het niet. Veelgemaakte fout: innovatie alleen zien als een nieuw product, terwijl een betere werkwijze ook telt.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Betekenis voor de organisatie

• Kosten op korte termijn: schonere machines, duurdere inkoop of een hoger loon in de keten.

• Opbrengsten op lange termijn: lagere energie- en grondstofkosten, een beter imago en trouwere klanten.

• Personeel: een organisatie met een duidelijk MVO-beleid kan makkelijker medewerkers vinden en houden.

• Vermogensverschaffers letten op duurzaamheid voordat ze geld lenen of investeren.

• Het management weegt af: wegen de kosten nu op tegen de opbrengsten later, voor people, planet en profit?

Syllabus 14.2.2: de betekenis van MVO op een organisatie uitleggen. Bij vwo beoordeel je de keuze vanuit het management. Duurzaamheid als voorwaarde van vermogensverschaffers staat in de syllabus bij 22.2 en hoort bij het onderwerp over vreemd vermogen; hier alleen noemen als gevolg van MVO. Veelgemaakte fout: alleen de kosten noemen, of alleen het imago, zonder korte en lange termijn te onderscheiden.

Verffabriek Bakker maakt nu verf zonder schadelijke stoffen. Wat is dit vooral?

A

Een oplossing voor een sociaal vraagstuk

B

Een vorm van circulariteit in de keten

C

Een manier om de externe opbrengsten te meten

D

Innovatie: een nieuw product dat het milieu ontziet

Syllabus 14.2.2: innovatie en/of verbetering. Het is een nieuw product dat planet ontziet. Het is niet circulair: er worden geen grondstoffen of producten hergebruikt. Verwachte fout: circulariteit kiezen omdat alles wat groen is circulair lijkt.

Chocolatier Mensah betaalt boeren € 0,15 meer per reep, de prijs blijft gelijk. Ze verkoopt 40.000 repen. Wat gebeurt er met het resultaat?

A

Het daalt met € 6.000 als de afzet gelijk blijft

B

Het daalt met € 60.000 als de afzet gelijk blijft

C

Het stijgt met € 6.000 door het betere imago

D

Het blijft gelijk, want de boeren dragen de kosten

Syllabus 14.2.2: betekenis van MVO voor de organisatie (people tegenover profit). Uitwerking: 40.000 × € 0,15 = € 6.000 hogere kosten, dus € 6.000 minder resultaat bij gelijke prijs en afzet. Verwachte fouten: een rekenfout met de komma (€ 60.000) of denken dat het imago de kosten meteen terugverdient. Op langere termijn kan een beter imago de afzet wel helpen. De bedragen zijn verzonnen.

Koffiebonen sorteren, Addis Abeba (Ethiopië). Foto: DFID, CC BY 2.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Externe kosten

• De winkelprijs of marktprijs is wat je afrekent: de kosten van de producent plus het resultaat.

• Productie veroorzaakt soms schade: uitstoot, vervuild water en onderbetaling.

• Die schade betaalt niet de koper of de producent, maar de samenleving, nu of later.

• Deze verborgen kosten heten externe kosten: ze zitten niet in de marktprijs.

Syllabus 14.3: winkelprijs/marktprijs en externe kosten. Externe kosten zijn kosten voor derden die niet in de prijs zijn opgenomen. Veelgemaakte fout: externe kosten zien als kosten die het bedrijf zelf maakt, zoals loon of transport. Vraag bij de foto: welke kosten ontstaan er voordat een kopje koffie bij de koper staat, en wie betaalt ze? Image credit: DFID, UK Department for International Development / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Groenteafdeling van een supermarkt in Kaunas (Litouwen), 2025

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

De ware prijs

• True pricing (true cost accounting): de ware prijs is de marktprijs plus de externe kosten.

• Alle gevolgen door de hele keten tellen mee: teelt, transport, productie en verkoop.

• Er zijn ook externe opbrengsten, zoals schonere lucht. Die worden meestal niet van de schade afgetrokken.

• Je kijkt naar de maatschappelijke kosten en opbrengsten: de gevolgen voor de hele samenleving.

Syllabus 14.3: het concept true pricing uitleggen; begrippen true pricing/true cost accounting en maatschappelijke kosten en opbrengsten. Bron: True Price Foundation (de ware prijs is de marktprijs plus de verborgen sociale en milieukosten in de keten; positieve effecten worden niet weggestreept tegen de schade, op enkele uitzonderingen na) en Rijksoverheid, CE Delft 2025. Rekenvoorbeeld, verzonnen: marktprijs van een t-shirt € 15, externe kosten € 7, dan is de ware prijs € 22. Veelgemaakte fout: de externe kosten van de marktprijs aftrekken in plaats van erbij optellen. Image credit: Bdx / Wikimedia Commons, CC0

Containerterminal Maasvlakte, Rotterdam. Foto: Spielvogel, CC BY-SA 4.0

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Ware prijs in de praktijk

• Het doel is niet een duurder product, maar inzicht: waar ontstaat schade en hoe beperk je die?

• Een winkel kan de ware prijs naast de marktprijs tonen, zodat kopers bewuster kiezen.

• Lastig: externe kosten zijn moeilijk te meten en er is nog weinig standaardisatie in de methoden.

• Stappen: marktprijs noteren, gevolgen in de keten in kaart brengen, in euro's uitdrukken, optellen.

Syllabus 14.3 en 14.2.2 (met A6): vanuit het perspectief van het management kun je true pricing gebruiken om een MVO-maatregel te beoordelen: welke externe kosten verdwijnen, wat kost de maatregel en wat levert hij op in imago en resultaat. Bronnen: True Price Foundation (het doel is dat producten duurzamer worden, niet duurder) en CE Delft 2025 in opdracht van de Rijksoverheid (nog onvoldoende standaardisatie, externe kosten zijn moeilijk te bepalen). Houd het bij de uitleg uit de syllabus: er is geen eigen rekenmodel nodig. Image credit: Spielvogel / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kledingmerk Noor verkoopt een trui voor € 40. Niemand betaalt de watervervuiling bij de productie. Wat is dit?

A

Kosten die al in de marktprijs zitten

B

Een externe opbrengst voor de samenleving

C

Externe kosten die buiten de marktprijs blijven

D

Het resultaat van het kledingmerk

Syllabus 14.3: externe kosten. De schade valt bij de samenleving en zit niet in de marktprijs. Verwachte fout: denken dat de marktprijs alle kosten dekt.

Vul in

Bij true pricing tel je de externe kosten op bij de marktprijs; het resultaat noem je de ware prijs van het product.

externe kosten

marktprijs

kostprijs

dekkingsbijdrage

Syllabus 14.3. Verwachte fout: de externe kosten van de marktprijs aftrekken.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

MVO, circulariteit en duurzaamheid

2

Sociale vraagstukken en innovatie

3

Betekenis van MVO voor de organisatie

4

True pricing en externe kosten

Gebruik de uitslag om te bepalen welk blok je nog een keer doorloopt.

Ware prijs: welk product?

Vraag ook waarom. Een goed antwoord noemt een product en minstens één externe kost, zoals uitstoot, water of lage lonen in de keten.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Begrippen (1/2)

• MVO: Maatschappelijk verantwoord ondernemen: letten op de gevolgen voor mensen en milieu.

• people, planet, profit: Mensen, milieu en financieel resultaat.

• sociale vraagstukken: Problemen in de samenleving die mensen raken, zoals onveilig werk.

• circulariteit: Grondstoffen en producten zo lang mogelijk hergebruiken.

• duurzaamheid: Nu in behoeften voorzien zonder toekomstige generaties te schaden.

EXAMENSTOF · PERSPECTIEF · MVO EN PRIJS

Begrippen (2/2)

• innovatie en/of verbetering: Een nieuw product of een betere werkwijze, vaak door MVO.

• winkelprijs of marktprijs: De prijs die de koper betaalt.

• externe kosten: Kosten voor de samenleving die niet in de marktprijs zitten.

• true pricing: Ware prijs: marktprijs plus externe kosten (true cost accounting).

• maatschappelijke kosten en opbrengsten: De gevolgen van een product voor de hele samenleving.