Tempo en dynamiek (Muziek havo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Muziek
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen en vier luistervragen: tempoaanduiding herkennen, tempo in jazz en pop, tempowijzigingen en tempokeuze, dynamiektekens en dynamiekverloop.

VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

EXAMENTRAINING

Tempo en dynamiek: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Paco from Badajoz / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

WAT GA JE KUNNEN?

Ik kan bij een luisterfragment tempo en dynamiek benoemen, tempowijzigingen en dynamiektekens herkennen en het effect verklaren.

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

ZO PAK JE EEN EXAMENVRAAG AAN

• 1. Lees: wat wordt er gevraagd: tempo, tempowijziging of dynamiek? Lees ook alle antwoorden.

• 2. Luister: tik het tempo mee of let op wat er met het volume gebeurt.

• 3. Vergelijk: zoek de aanduiding die bij wat je hoort past en let op veranderingen.

• 4. Controleer: past je antwoord bij het hele fragment, niet alleen bij het begin?

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

VRAAGTYPE 1: TEMPOAANDUIDING

• Je krijgt een fragment en kiest de aanduiding die erbij past.

• Tik het tempo mee: kun je rustig meetikken, of moet je er snel achteraan?

• Bepaal eerst de categorie (langzaam, rustig, snel) en kies dan de term.

Video: Mozart: Eine kleine Nachtmusik, K. 525, I. Allegro, Academy of St Martin in the Fields o.l.v. Sir Neville Marriner, kanaal Academy of St Martin in the Fields - Topic. Leerlingen horen een levendig, vlot stuk voor strijkers. Goede antwoord: allegro. Verwachte fout: andante kiezen omdat het thema luchtig en vriendelijk klinkt, terwijl de tellen elkaar vlot opvolgen.

Welke tempoaanduiding past bij dit fragment?

A

Allegro

B

Andante

C

Adagio

D

Largo

Het fragment is levendig en vlot: allegro. Wie andante kiest, laat zich leiden door het luchtige thema in plaats van door de snelheid.

In een partituur staat bij de eerste maat "Adagio". Welke categorie is dit?

A

Rustig

B

Snel

C

Wisselend

D

Langzaam

Adagio is een langzame aanduiding. Wie rustig kiest, haalt adagio en andante door elkaar.

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

VRAAGTYPE 2: TEMPO IN JAZZ EN POP

• Bij jazz en pop gebruik je slow, medium en uptempo.

• Let op de tellen, niet op de stemming: een vrolijk nummer kan ook langzaam zijn.

• Met een metronoom of een bpm-getal kun je het tempo meten.

Video: The Killers: Mr. Brightside, kanaal TheKillersVEVO. Leerlingen horen een nummer met een jachtig, doorlopend ritme in gitaar en drums. Goede antwoord: uptempo. Verwachte fout: medium kiezen omdat het refrein goed meezingbaar is; let op de snelheid van de tellen, niet op de stemming.

Welk tempo past bij dit popnummer?

A

Slow

B

Uptempo

C

Medium

D

Adagio

De tellen volgen elkaar snel op: uptempo. Adagio is een klassieke aanduiding voor langzaam en past hier niet.

Een metronoom staat eerst op 60 bpm en daarna op 120 bpm. Wat gebeurt er?

A

Het tempo wordt twee keer zo snel

B

Het tempo wordt twee keer zo langzaam

C

Het tempo blijft precies gelijk

D

Het volume wordt twee keer zo hard

Bpm telt de tellen per minuut: 120 is het dubbele van 60, dus twee keer zo snel. Verwachte fout: het getal koppelen aan het volume.

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

VRAAGTYPE 3: TEMPOWIJZIGINGEN

• Je benoemt wat er met het tempo gebeurt: accelerando, ritenuto of a tempo.

• Je verklaart ook waarom een tempo bij de muziek past.

Boven de laatste maten van een partituur staat "rit". Wat doen de musici?

A

Ze gaan steeds sneller spelen

B

Ze keren terug naar het begintempo

C

Ze gaan langzamer spelen

D

Ze spelen plotseling harder

Rit. is de afkorting van ritenuto: langzamer worden. Wie steeds sneller kiest, verwart het met accelerando; wie terugkeren kiest, verwart het met a tempo.

Wat doet een accelerando met de spanning?

Een goed antwoord: de spanning loopt op, de muziek wordt opgewonden of dringender. Verwachte fout: alleen herhalen dat het sneller wordt zonder het effect te noemen.

De schuiven van een mengtafel

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

VRAAGTYPE 4: DYNAMIEK EN VERLOOP

• Je vult het dynamiekteken in, soms vanuit één gegeven teken.

• Beschrijf een verloop met crescendo, decrescendo of overgangsdynamiek.

• Let op: een geleidelijke verandering is geen plotselinge sprong.

Image credit: Dejan Krsmanovic / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Video: Holst: Mars, de Brenger van Oorlog (The Planets), Berliner Philharmoniker o.l.v. Herbert von Karajan, kanaal Berliner Philharmoniker - Topic. Leerlingen horen een heel zacht, dreigend ritme. Goede antwoord: pp. Verwachte fout: mf kiezen omdat het ritme goed hoorbaar is; vergelijk het met een gewoon gesprek en je merkt hoe zacht het is.

Welk dynamiekteken past bij het begin van dit fragment?

A

mf

B

pp

C

f

D

ff

Het begin klinkt heel zacht: pp. Verwachte fout: mf kiezen omdat het ritme goed hoorbaar is.

Video: Strauss: Also sprach Zarathustra, begin, Berliner Philharmoniker o.l.v. Gustavo Dudamel, kanaal Berliner Philharmoniker. Leerlingen horen een heel zachte, lage toon die in een crescendo steeds luider wordt, met trompetten, pauken en uiteindelijk het volle orkest. Goede antwoord: het wordt geleidelijk harder (overgangsdynamiek). Verwachte fout: plotseling kiezen omdat het slot van het fragment zo krachtig klinkt.

Wat gebeurt er met het volume in dit fragment?

A

Het wordt geleidelijk zachter

B

Het springt plotseling naar zacht

C

Het blijft even hard

D

Het wordt geleidelijk harder

Het fragment begint heel zacht en bouwt op: een crescendo, dus overgangsdynamiek. Verwachte fout: plotseling kiezen omdat het slot zo krachtig klinkt.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

De tempoaanduiding herkennen

2

Tempo in jazz en pop

3

Tempowijzigingen en tempokeuze

4

Dynamiektekens en verloop

Bespreek het vraagtype dat de meeste stemmen krijgt nog een keer met een extra voorbeeld.

♪ VAKTHEORIE · TEMPO EN DYNAMIEK

TIPS VOOR OP HET EXAMEN

• Tik het tempo mee voordat je naar de antwoorden kijkt.

• Beschrijf een verloop altijd van begin naar eind: eerst zacht, dan steeds harder, enzovoort.

• Een geleidelijke verandering is overgangsdynamiek, een plotselinge sprong is terrassendynamiek.

• Let op woorden als "plotseling" en "geleidelijk" in de antwoorden.