Waar ligt de grens? (Burgerschap mbo 3 en 4, Verschil en gelijkwaardigheid 5)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Waar ligt de grens?

Je mag zeggen wat je denkt. Maar een grap kan ook iemand raken. Waar ligt voor jou de grens, en wat doe je als iemand eroverheen gaat?

Les 5  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten verkennen hun eigen standpunt over de spanning tussen vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid, bijvoorbeeld bij grappen, memes en uitspraken in de groepsapp. Ze leren wat groepsbelediging is, waar je online discriminatie meldt en welke mogelijkheden je hebt als iemand over de grens gaat, en onderbouwen hun standpunt in een standpuntenlijn. Geen goed of fout: het gaat om argumenten. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de sociaal-maatschappelijke dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Verschil en gelijkwaardigheid uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Waar ligt de grens?

Je mag zeggen wat je denkt. Maar een grap kan ook iemand raken. Waar ligt voor jou de grens, en wat doe je als iemand eroverheen gaat?

Les 5  ·  Verschil en gelijkwaardigheid

Over deze les: les 5 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten verkennen hun eigen standpunt over de spanning tussen vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid, bijvoorbeeld bij grappen, memes en uitspraken in de groepsapp. Ze leren wat de wet zegt en welke mogelijkheden ze hebben als iemand over de grens gaat. Er is geen goed of fout standpunt: studenten worden niet beoordeeld op hun mening, wel op hoe ze die onderbouwen.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen en conflicten) met een uitstap naar de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 5) gaat het om het eigen standpunt over verschil en gelijkwaardigheid en de eigen handelingsmogelijkheden, in verhouding tot democratische waarden. Image credit: comedy_nose, publiek domein Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan uitleggen waarom vrijheid van meningsuiting en gelijkwaardigheid soms botsen.

2

Je kan je eigen standpunt over een lastige grap of uitspraak onderbouwen met een argument.

3

Je kan drie dingen noemen die je kunt doen als iemand over de grens gaat.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 5

Heb jij weleens meegelachen om een grap die je eigenlijk niet grappig vond?

1

Ja, vaak

2

Soms

3

Nee, nooit

4

Weet ik niet

Startvraag: de uitslag is anoniem, dus vraag niet wie wat koos. Vraag wel: waarom lachen mensen mee met iets wat ze niet grappig vinden? Antwoorden als 'erbij willen horen' of 'geen gedoe willen' sluiten aan bij les 2 over groepen.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 5

Twee waarden die kunnen botsen

In een democratie zijn twee waarden belangrijk:

  • Vrijheid van meningsuiting: je mag zeggen wat je denkt, ook als anderen het er niet mee eens zijn.

  • Gelijkwaardigheid: iedereen is evenveel waard en niemand mag gediscrimineerd worden.

Meestal gaan ze prima samen. Maar bij een grap, een meme of een harde uitspraak kunnen ze botsen. Wat weegt dan zwaarder?

Uitleg: beide waarden staan in de Grondwet: vrijheid van meningsuiting in artikel 7, gelijke behandeling in artikel 1. Een democratie heeft ze allebei nodig. Zonder vrije meningsuiting kun je geen kritiek geven op de macht. Zonder gelijkwaardigheid tellen niet alle stemmen even zwaar.

Vraag: noem een voorbeeld uit het nieuws of van sociale media waarin deze twee botsten.

V R A A G

LES 5

Iemand beledigt in het openbaar opzettelijk een groep mensen vanwege hun geloof. Wat zegt de wet daarover?

A

Dat is strafbaar

B

Dat is altijd toegestaan

C

Dat mag alleen online

D

Dat mag als het een grap is

Antwoord: A. Groepsbelediging vanwege ras, godsdienst of levensovertuiging, seksuele gerichtheid of handicap is strafbaar volgens artikel 137c van het Wetboek van Strafrecht. Online is ook openbaar. Of iets een grap was, beoordeelt uiteindelijk de rechter.

K E R N B E G R I P

LES 5

Groepsbelediging

Je laat je in het openbaar opzettelijk beledigend uit over een groep mensen, vanwege hun ras, geloof, seksuele gerichtheid of handicap. Dat is strafbaar. Maar niet alles wat iemand kwetsend vindt, is ook strafbaar. Daartussen ligt een grijs gebied.

Kernbegrip: in dat grijze gebied beslist de wet niet voor je. Daar gaat het om wat jij en je omgeving acceptabel vinden: op school, in een team of in een vriendengroep. Daar gaat de rest van de les over.

Hulpzin voor wie vastloopt: strafbaar is wat de wet verbiedt, kwetsend is wat iemand raakt.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 5

Grap of kwetsend? Wat speelt mee

De situatie

Wie maakt de grap, en over wie?

Waar gebeurt het: onder vrienden, in de groepsapp van je werk of online voor iedereen?

De ander

Lacht iedereen echt mee, of lacht iemand ongemakkelijk mee?

Gaat het over iets wat iemand niet kan veranderen, zoals afkomst of een beperking?

Uitleg: dit zijn vragen om een grap te wegen, geen regels. Dezelfde grap kan onder goede vrienden anders vallen dan in een team of online. Vraag: welke vraag vind jij het belangrijkst? Laat twee studenten met een verschillend antwoord uitleggen waarom.

V R A A G

LES 5

Je ziet online een post die een groep mensen uitscheldt om hun afkomst. Waar kun je dat melden?

A

Bij de gemeenteraad

B

Bij de ondernemingsraad

C

Bij Meld.Online Discriminatie

D

Bij de studentenraad

Antwoord: C. Meld.Online Discriminatie bekijkt elke melding en beoordeelt of een uiting strafbaar is. Je kunt het ook melden bij Discriminatie.nl en bij het platform zelf. De andere drie ken je uit het thema Macht en besluitvorming: dat zijn plekken voor medezeggenschap, niet voor meldingen.

V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D

LES 5

Wat kun je doen?

Gaat iemand volgens jou over de grens? Je hebt meer keuzes dan meelachen of boos worden:

  1. Vraag door: 'Hoe bedoel je dat?'

  2. Zeg wat het met je doet: 'Ik vind dit niet grappig.'

  3. Steun de ander: zoek later de persoon op over wie het ging.

  4. Meld het bij je begeleider, de vertrouwenspersoon of Discriminatie.nl.

Uitleg: geen van deze keuzes is de enige goede. Wat past, hangt af van de situatie en van hoe veilig je je voelt. Doorvragen werkt vaak goed, omdat de ander dan zelf moet uitleggen wat hij bedoelde.

In een democratie los je meningsverschillen op met woorden en regels: in gesprek gaan, iets melden, protesteren of naar de rechter. Ook dat zijn handelingsmogelijkheden.

W A T D O E J I J ?

LES 5

Een collega maakt in de stage-app een grap over de afkomst van een andere collega. Wat doe jij?

1

Ik reageer meteen in de app

2

Ik spreek de collega later persoonlijk aan

3

Ik praat met de collega over wie het ging

4

Ik meld het bij mijn begeleider

5

Ik doe niets

Peiling: er is geen goed of fout antwoord. Vraag naar de redenen achter de keuzes, ook bij 'Ik doe niets'. Wat zou ervoor nodig zijn om wel iets te doen? Koppel de antwoorden aan de vier mogelijkheden van de vorige dia.

J O U W A N T W O O R D

LES 5

Waar ligt voor jou de grens tussen een grap en kwetsen? Geef een argument.

Open vraag: beoordeel niet het standpunt, maar de onderbouwing. Een goed antwoord noemt een grens en een reden, bijvoorbeeld: 'Een grap over iets wat je zelf kiest, zoals je muziek, kan. Over iets wat je niet kunt veranderen, zoals je huidskleur, niet, want dan lach je om wie iemand is.'

Vervolgvraag: is die grens voor iedereen hetzelfde?

S T E L L I N G

LES 5

Over alles moet je grappen kunnen maken.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Wijs er na afloop op dat beide kanten zich op een democratische waarde beroepen: vrijheid van meningsuiting tegenover gelijkwaardigheid.

O P D R A C H T

LES 5

Het standpuntenlijntje

1

Je docent leest een uitspraak voor. Ga op de lijn staan: eens aan de ene kant, oneens aan de andere.

2

Twee studenten van verschillende kanten geven een argument. Daarna mag je van plek wisselen.

3

Schrijf na drie uitspraken op: wanneer veranderde jij van plek, en waarom?

10

minute

00

second

Met de hele klas

Opdracht: maak in het lokaal een denkbeeldige lijn van muur tot muur. Uitspraken die je kunt gebruiken: Een cabaretier mag op het podium alles zeggen. Een werkgever mag je ontslaan om een discriminerende post op je privéaccount. Wie zich gekwetst voelt door een grap, moet dat zelf zeggen.

Let op: het gaat om argumenten, niet om wie gelijk heeft. Wie van plek wisselt, laat zien dat argumenten werken. Benoem dat.

V R A A G

LES 5

Ilse hoort een collega een grap maken over Joris, die in een rolstoel zit. Ze vraagt: 'Hoe bedoel je dat?' Welke mogelijkheid gebruikt ze?

A

Ze meldt het

B

Ze steunt de ander

C

Ze zegt wat het met haar doet

D

Ze vraagt door

Antwoord: D. Met 'Hoe bedoel je dat?' vraagt Ilse door. De collega moet dan zelf uitleggen wat hij bedoelde. Vraag: wat zou Ilse daarna nog kunnen doen?

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Vrijheid en gelijkwaardigheid

2

Je standpunt onderbouwen

3

Wat je kunt doen

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt. Dit is de laatste les van het thema Verschil en gelijkwaardigheid.

V O L G E N D E L E S

Ik of wij?

Jij wilt vrij zijn om je eigen keuzes te maken. Maar soms vraagt de groep iets van jou, en soms andersom. Volgende les begint het thema Individu en groep: je ontdekt hoe jouw belang en het belang van de groep kunnen botsen.

  • Je kan het verschil uitleggen tussen een individueel en een collectief belang.

  • Je kan een voorbeeld geven van een botsing tussen die belangen.

Volgende les: thema Individu en groep, les 1.

Klik hier

Image credit: LessonUp