Vraagstukken veranderen (Burgerschap mbo 3 en 4, Maatschappijvisies 3)

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Vraagstukken veranderen

Zonnepanelen op het dak, AI in je telefoon: alles verandert. Hoe veranderen vraagstukken en beroepen mee, en wie zet dat in gang?

Les 3  ·  Maatschappijvisies

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten onderzoeken hoe klimaatverandering en digitalisering met AI maatschappelijke vraagstukken en beroepen veranderen. Ze leren wat duurzaamheid en duurzame consumptie zijn, kennen het klimaatdoel voor 2030 en de eerste verboden uit de Europese AI-verordening, en ontdekken wat burgers, bedrijven, vakbonden en consumenten bijdragen aan verandering. In een opdracht beschrijven ze hun eigen beroep in 2035. Mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Past bij de economische en politiek-juridische dimensie van loopbaan en burgerschap en bij het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken uit het expertadvies voor het nieuwe burgerschapsonderwijs.

Onderdelen in deze les

W E G W I J S

B U R G E R S C H A P   ·   N I V E A U 3 E N 4

Vraagstukken veranderen

Zonnepanelen op het dak, AI in je telefoon: alles verandert. Hoe veranderen vraagstukken en beroepen mee, en wie zet dat in gang?

Les 3  ·  Maatschappijvisies

Over deze les: les 3 van het thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, voor mbo niveau 3 en 4, ongeveer 40 minuten. Studenten onderzoeken hoe twee grote ontwikkelingen, klimaatverandering en digitalisering met AI, vraagstukken en beroepen veranderen. Ze ontdekken dat niet alleen de overheid verandering in gang zet, maar ook burgers, bedrijven, vakbonden en consumenten.

Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de economische dimensie (duurzame consumptie en de veranderende arbeidsmarkt) en de politiek-juridische dimensie. In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, eis 3) gaat het om de veranderbaarheid: hoe maatschappelijke ontwikkelingen vraagstukken veranderen en wat groepen mensen daaraan bijdragen. Image credit: Beireke1, CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 3

Na deze les:

1

Je kan uitleggen hoe ontwikkelingen als klimaatverandering en AI vraagstukken veranderen.

2

Je kan aan een voorbeeld laten zien hoe een beroep verandert door zo'n ontwikkeling.

3

Je kan beschrijven wat burgers, bedrijven en organisaties bijdragen aan verandering.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.

S T A R T V R A A G

LES 3

Welke verandering merk jij het meest in je opleiding of op je stage?

1

AI en nieuwe apps

2

Duurzaam werken en minder verspillen

3

Meer werk met computers en schermen

4

Ik merk nog weinig verandering

Startvraag: vraag na de uitslag om één concreet voorbeeld. Welke app, welk apparaat, welke nieuwe regel op de werkvloer? Schrijf de voorbeelden op het bord, je kunt ze later in de les gebruiken.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 3

Vraagstukken bewegen mee

Een maatschappelijk vraagstuk ligt niet vast. Nieuwe ontwikkelingen maken oude problemen groter of kleiner, en zorgen voor nieuwe vragen.

  • Klimaat: hoe beperken we de uitstoot, en wie betaalt daarvoor?

  • Digitalisering en AI: wat mag een computer beslissen, en welk werk verdwijnt of komt erbij?

Onderwerpen waar vroeger weinig over gesproken werd, staan nu op de politieke agenda.

Uitleg: koppel terug naar de vorige les. Een ontwikkeling zoals AI maakt nieuwe problemen zichtbaar, en die komen dan op de agenda. Zo begint de route van probleem naar beleid steeds opnieuw.

Vraag: welk vraagstuk speelde tien jaar geleden nog nauwelijks, en nu wel?

K E R N B E G R I P

LES 3

Duurzaamheid

Zo leven en werken dat mensen later ook nog goed kunnen leven. Je gaat zuinig om met grondstoffen en energie, en je houdt rekening met mens en natuur, hier en elders.

Kernbegrip: duurzaamheid gaat niet alleen over het milieu, maar ook over eerlijk werk en betaalbaarheid. Vraag: wat doet jouw stagebedrijf aan duurzaamheid? Denk aan afval scheiden, elektrisch rijden of minder voedsel weggooien.

V R A A G

LES 3

In de Klimaatwet staat een doel voor 2030. Hoeveel minder broeikasgassen wil Nederland dan uitstoten dan in 1990?

A

55 procent

B

25 procent

C

75 procent

D

100 procent

Antwoord: A. Volgens de Klimaatwet wil Nederland in 2030 55 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. In 2050 moet Nederland klimaatneutraal zijn: dan stoot het land niet meer broeikasgassen uit dan het compenseert. Bron: rijksoverheid.nl, Klimaatverandering beperken.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 3

Twee ontwikkelingen, veranderende beroepen

Klimaat en energie

Installateurs leggen zonnepanelen en warmtepompen aan. Bouwers isoleren huizen. In de logistiek komen elektrische bestelbusjes en laadpalen erbij.

Daar zijn vakmensen voor nodig met nieuwe kennis.

Digitalisering en AI

Een kapsalon plant afspraken met een app. In de zorg helpen sensoren en beeldbellen. Verslagen en mails maak je deels met AI.

Nieuwe vaardigheid: AI slim gebruiken en de uitkomst zelf nalopen.

Uitleg: laat studenten bij hun eigen opleiding nagaan welke kolom het meest past. In veel beroepen spelen beide ontwikkelingen tegelijk.

Hulpzin voor wie vastloopt: wat doe je op je stage met een computer, tablet of app wat vijf jaar geleden nog met pen en papier ging?

V R A A G

LES 3

Sinds 2 februari 2025 verbiedt de Europese AI-verordening een aantal toepassingen van AI. Welke hoort daarbij?

A

Een chatbot die klantvragen beantwoordt

B

Een app die routes plant voor bezorgers

C

AI die emoties van werknemers herkent

D

Software die spelfouten in een mail verbetert

Antwoord: C. Emotieherkenning op de werkvloer en in het onderwijs is sinds 2 februari 2025 verboden in de hele EU, net als bijvoorbeeld sociale scoring. De AI-verordening zelf geldt sinds 1 augustus 2024, de regels gaan in stappen in. Bron: rijksoverheid.nl, nieuwsbericht Europese verboden op ongewenste AI-toepassingen ingegaan.

Vraag door: waarom zou de EU juist dit verbieden? Denk aan privacy en de macht van een werkgever.

M A A T S C H A P P I J V I S I E S

LES 3

Wie zet verandering in gang?

Verandering komt niet alleen van de overheid. Veel groepen duwen mee.

  • Burgers en actiegroepen zetten problemen op de agenda, met acties, petities en demonstraties.

  • Bedrijven bedenken nieuwe producten en manieren van werken.

  • Vakbonden en brancheorganisaties maken afspraken over werk en scholing.

  • Consumenten kiezen wat ze kopen: nieuw, tweedehands of gerepareerd.

Uitleg: groepen kunnen een verandering ook afremmen. Een bedrijf kan bijvoorbeeld bezwaar maken tegen nieuwe regels, of een actiegroep kan een nieuw bouwplan tegenhouden. Dat hoort bij een democratie: verschillende groepen hebben verschillende belangen.

Vraag: van welke groep ben jij lid of klant, en heeft die groep invloed?

K E R N B E G R I P

LES 3

Duurzame consumptie

Bewust kiezen wat je koopt en gebruikt: minder verspillen, spullen langer gebruiken, repareren of tweedehands kopen. Als veel mensen dat doen, gaan bedrijven en overheid meebewegen.

Kernbegrip: dit is de koppeling met de economische dimensie. Laat studenten één eigen aankoop noemen waarbij ze op duurzaamheid letten, of juist niet. Geen oordeel: prijs is voor veel jongeren een belangrijke reden, en dat mag.

J O U W A N T W O O R D

LES 3

Hoe verandert jouw toekomstige beroep door klimaat of AI? Noem één taak die verdwijnt of verandert, en één nieuwe taak.

Open vraag: goede antwoorden zijn concreet en horen bij het eigen beroep. Bijvoorbeeld: een monteur zoekt storingen op met een tablet in plaats van een papieren handboek. Of: een medewerker in de horeca let meer op voedselverspilling.

Vervolgvraag: is die verandering voor jou een kans of een zorg?

S T E L L I N G

LES 3

Als AI mijn werk sneller kan doen, mag mijn baas dat werk aan AI geven.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Mogelijke argumenten: het bedrijf blijft zo bij, of juist: mensen verliezen werk en AI maakt fouten. Er is geen goed of fout antwoord: het gaat om onderbouwen en om het belang van de andere kant zien.

O P D R A C H T

LES 3

Mijn beroep in 2035

1

Kies een beroep uit jullie opleiding. Bedenk hoe het er in 2035 uitziet door klimaat of AI.

2

Noem een groep die die verandering versnelt of afremt: klanten, bedrijven, een vakbond, de overheid of actievoerders.

3

Bedenk één vaardigheid die je nu al kunt leren om er klaar voor te zijn. Deel die met de klas.

10

minute

00

second

In tweetallen

Opdracht: verzamel de vaardigheden uit stap 3 op het bord. Vaak komen dezelfde terug, zoals digitaal werken, kritisch kijken naar wat een computer zegt en samenwerken. Laat zien dat burgerschap hier raakt aan je vak.

Hulp voor wie vastloopt: vraag je praktijkopleider wat er de afgelopen jaren in het werk veranderd is.

V R A A G

LES 3

Sinds 1 april 2023 zit er statiegeld op blikjes. Wat is het belangrijkste doel daarvan?

A

Blikjes goedkoper maken voor jongeren

B

Minder blikjes verkopen in supermarkten

C

Geld ophalen voor de overheid

D

Minder blikjes in het zwerfafval

Antwoord: D. Met statiegeld leveren mensen blikjes vaker in, zodat er minder in de natuur en op straat belanden en ze beter gerecycled worden. Het statiegeld krijg je terug als je het blikje inlevert. Het geld gaat dus niet naar de overheid.

Vraag door: welke groepen zouden voor dit besluit hebben geduwd, en welke waren minder blij?

T E R U G B L I K

LES 3

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Ontwikkelingen veranderen vraagstukken

2

Je beroep verandert mee

3

Wie zet verandering in gang?

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Het nieuws in jouw beroep

Je ziet elke dag nieuws op je telefoon. Maar wat klopt er, en wat niet? Volgende les ontdek je hoe nieuws over jouw vak je werk raakt, en hoe je nepnieuws herkent.

  • Je kan nagaan of een bron betrouwbaar is.

  • Je kan uitleggen wat desinformatie is.

Volgende les: thema Maatschappijvisies en maatschappelijke vraagstukken, les 4.

Klik hier

Image credit: LessonUp