Werkvormen: Het visgraat-diagram
(
(
)
)
)
(
Het Visgraat-diagram
Werkvormen
Lesduur is: 20 minIntroductie
Instructies
- Geef ieder groepje een eigen vraagstuk waar zij een diagram voor uitwerken. Uiteindelijk presenteren alle groepjes hun model en de conclusie van hun onderzoek.
- Of daag elk groepje leerlingen uit zich te verdiepen in één graat van jullie overkoepelende vraag. Klassikaal vul je het diagram in en kijk je naar de categorieën en bijbehorende oorzaken. Welke conclusie trekt de klas als geheel? Hadden de diverse groepjes dit tijdens hun analyse verwacht?
- Kop van de vis: Formuleer het centrale verschijnsel of het vraagstuk van je les.
Is het vraagstuk voor je leerlingen te breed? Begin dan met een deelvraag en werk meerdere, kleine visgraat-diagrammen uit. - Zijgraten: Bepaal 4 tot 6 hoofdcategorieën. Dit kunnen standaardcategorieën zijn (mens, methode, omgeving, materiaal) of vakspecifiek (zoals sociaal, biologisch, economisch).
Geef vaste categorieën of laat leerlingen deze zelf bepalen. In dit laatste geval zou je een woordweb als uitgangspunt kunnen nemen. De leerlingen leveren de categorieën aan die zij bij het onderwerp vinden passen. Bespreek en versleep de antwoorden klassikaal (zie het voorbeeld voor Nederlands in deze les).
Zijn er misschien ook al oorzaken aangeleverd? Maak het bespreekbaar en overleg met de leerlingen: Is dit een categorie of een oorzaak? Hoe maak je dat onderscheid? Onder welke categorie valt deze oorzaak? - Kleine graatjes: Laat leerlingen per categorie oorzaken zoeken. Ze noteren deze op de bijbehorende graat.
- Staart van de vis: Bespreek en analyseer. Welke oorzaken zijn dominant? Wat valt op? Welke oorzaken beïnvloeden elkaar?
Varieer in het eindproduct. Is het diagram het product dat leerlingen via een fotovraag kunnen aanleveren? Of is een poll met daarin de mening over het vraagstuk de evaluatie? Uiteraard kan je je leerlingen ook een adviesrapport, presentatie of poster laten maken waar hun visgraat-diagram de basis van is.
- Vooraf: Start met een centrale vraag of probleemstelling die past bij je leerdoel. Denk aan een prikkelende casus of actuele situatie die leerlingen uitnodigt tot nadenken. Je activeert de voorkennis van je leerlingen en je betrekt hen direct bij je les.
- Oefenen: Zet je leerlingen na je instructie aan het werk met een vraagstuk dat aansluit op jouw leerdoel. Geef bijvoorbeeld categorieën die nieuw geleerde begrippen bevatten, laat leerlingen verbanden leggen of laat hen probleemoplossend denken met de lesstof die je hen net hebt gegeven.
- Evaluatie: Zet eens een visgraat-diagram in om een periode of les af te sluiten. Denk aan een centrale vraag als: Waarom bevorderde het lesplan van de afgelopen periode wel/niet onze motivatie?, Waarom kon ik deze les mijn aandacht wel/niet vasthouden? Door de resultaten klassikaal te bespreken, geef je leerlingen inzicht in hun leerproces. Ben je bereid jouw lessen aan te passen naar de inzichten die uit diagram naar voren kwamen? Dan geef je jouw leerlingen om een mooie manier ook autonomie ook autonomie over hun leerproces.
Zet het vraagstuk dan centraal in een slide en laat je leerlingen een leeg visgraat-diagram invullen met post-its. Op die manier blijven de aangeleverde oorzaken verplaatsbaar tussen de categorieën en is er een mooi klasgesprek te voeren.
Onderdelen in deze les
(
(
)
)
)
(
Het Visgraat-diagram
Werkvormen
Deze slide heeft geen instructies
(
(
)
)
)
(
Het Visgraat-diagram
Sjabloon-slide
Deze slide heeft geen instructies
(
(
)
)
)
(
Hoe maak je het?
Teken de vis: een horizontale lijn in het midden (de rug), een kop aan het uiteinde, en 4–6 schuine lijntjes aan de zijkanten (de graatjes).
Schrijf het probleem of effect in de kop.
Bedenk samen de hoofdcategorieën van oorzaken. Die zet je op de graatjes.
Denk na over wat bij elke categorie hoort. Schrijf de oorzaken op de kleine lijntjes.
Trek je conclusie: wat is volgens jullie de belangrijkste oorzaak?
Voor de docent
Officieel hoort het visgraatdiagram met de kop rechts te staan en werk je van rechts naar links.
Er is in deze les bewust gekozen dit om te draaien, om de leesrichting voor de leerlingen logisch te houden.
Het diagram is in deze les dus gebaseerd op het visgraat-diagram van Ishikawa, maar geen traditionele uitwerking.
Oorspronkelijk werkte de techniek als volgt:
Rechts: het effect of het probleem
Van rechts naar links: je onderzoekt systematisch de oorzaken, categorie voor categorie.
(
(
)
)
)
(
Het Visgraat-diagram
Voorbeelden
Deze slide heeft geen instructies
reacties
?
roept dit kunstwerk zoveel
Maak een visgraat-analyse
met als kopvraag
op
WAAROM
Doel: Leerlingen analyseren aan de hand van het visgraatmodel waarom kunstwerken maatschappelijke opschudding kunnen veroorzaken.
Lesopzet:
Intro: Laat voorbeelden zien van controversiële kunst (Banksy, Ai Weiwei, shock art).
Vraag op de ‘kop van de vis’: Waarom roept dit kunstwerk zoveel discussie op?
Categorieën (graatlijnen): Thema, beeldtaal, context, media, cultuur, intentie kunstenaar.
Actie: In groepjes analyseren leerlingen één kunstwerk en vullen het diagram in.
Afsluiting: Presentatie van diagrammen + klassikale discussie: wat maakt kunst grensverleggend?
Resultaat: Leerlingen kunnen verklaren waarom kunst controversieel kan zijn en welke factoren daarin een rol spelen.
Met devices:
Laat de leerlingen op één device het kunstwerk uitkiezen en laat hen samen de vragen beantwoorden en het visgraat-diagram invullen.
Zonder devices:
Laat de leerlingen een kunstwerk kiezen en
Klik op de hotspots: je vergroot het kunstwerk en krijgt extra informatie.
?
WAAROM
reacties
roept dit kunstwerk zoveel
op
Voor de docent:
Bepaal zelf in hoeverre je de kunstwerken eerst klassikaal bespreekt.
Vraag leerlingen naar hun mening:
Is dit in jouw ogen kunst? Waarom wel/niet?
Welk kunstwerk vind jij het meest spraakmakend? Waarom?
Welk kunstwerk spreekt jou het meest aan?
Welke kunstenaar is er het best in geslaagd zijn boodschap uit te dragen in zijn werk?
Wat is volgens jullie de belangrijkste oorzaak dat dit kunstwerk zoveel losmaakte?
?
WAAROM
reacties
roept dit kunstwerk zoveel
op
Deze slide heeft geen instructies
Waarom mislukt een chemische reactie soms?
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
___ .
⏱️ tijd
🧑🏽🔬 menselijk handelen
🫧 gebruikte stoffen
⚖️ concentratie
🌡️ temperatuur
Doel: Leerlingen analyseren op basis van theorie en praktijk wat mogelijke oorzaken zijn van een niet-geslaagde of tegenvallende reactie in een practicum.
Lesopzet:
Intro suggestie: Korte demonstratie van een reactie die niet verloopt zoals verwacht.
Vraag op de ‘kop van de vis’: Waarom werkt deze chemische reactie niet zoals voorspeld?
Categorieën: Temperatuur, concentratie, gebruikte stoffen, menselijk handelen, materiaal, tijd.
Actie: Leerlingen vullen in duo’s een fishbone in na (eigen of demonstratie) practicum.
Afsluiting: Terugkoppeling: welke oorzaken kwamen het vaakst terug?
Resultaat: Leerlingen leren 'oorzaak & gevolg'-denken toepassen in experimentele situaties.
Waarom spreekt deze tekst ons wel/niet) aan?
Doel: Leerlingen onderzoeken waarom een literaire tekst of opiniestuk wel of niet overtuigt of raakt.
Lesopzet:
Intro: Voorlezen of klassikaal lezen van een kort fragment (bijv. column, romanfragment, spoken word).
Vraag op de ‘kop van de vis’: Waarom spreekt deze tekst ons wel/niet aan?
Categorieën: Taalgebruik, opbouw, inhoud, stijlfiguren, doelgroep, emotionele lading.
Actie: Klassikaal vullen leerlingen in het woordweb woorden/redenen in. Samen versleep je de antwoorden naar de juiste categorie.
Afsluiting: Wat vinden we als klas van de tekst? Wat was de doorslaggevende reden voor deze mening? Wat had de tekst leuker/interessanter/mooier gemaakt?
Resultaat: Leerlingen leren literaire en retorische analysevaardigheden in te zetten met een visueel denkkader.
In de toekomst willen we meer van dit soort teksten.
Deze slide heeft geen instructies
(
(
)
)
)
(
Vind meer inspiratie en kant-en-klare themalessenop ons Inspiratiekanaal.
Alle werkvormen van LessonUp
vind je op het kanaal WoW.
Werkvormen
Deze slide heeft geen instructies
