§2.4 Cultuurverandering

H O O F D S T U K 2 · B E V O L K I N G E N C U L T U U R

2.4

Cultuurverandering

Hoe verspreiden en vermengen culturen zich, en wat doet dat met wie je bent?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolhavo, vwo

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

In deze instructie van ongeveer 20 minuten leren leerlingen hoe culturen zich verspreiden en vermengen, onder andere door kolonialisme, slavernij en Big Tech. Ze leggen uit hoe cultuurvermenging iemands culturele identiteit verandert, met voorbeelden uit Zuid-Amerika en Nederland.

Onderdelen in deze les

H O O F D S T U K 2 · B E V O L K I N G E N C U L T U U R

2.4

Cultuurverandering

Hoe verspreiden en vermengen culturen zich, en wat doet dat met wie je bent?

Gemaakt bij buiteNLand 1 havo/vwo, 5e editie

Welkom bij de les over cultuurverandering. Culturen staan niet stil: ze reizen mee met mensen, schepen en telefoons. Foto: de Plaza de Armas in Cusco, Peru, met Spaanse koloniale gebouwen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Galea Lopez / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Dit leer je

Je kunt uitleggen hoe kolonialisme en slavernij culturen verspreidden.

Je kunt uitleggen hoe cultuurvermenging iemands culturele identiteit verandert.

Lees de twee doelen voor. Aan het eind van de les controleren we ze. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

A C T I V E R E N

Wat weet je al over culturen die veranderen?

Laat de klas woorden typen: bijvoorbeeld Engelse woorden, eten uit andere landen, TikTok, Netflix, Koningsdag. Gebruik deze woorden later in de les. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

T E R U G B L I K

Uit: §2.3 Cultuur

Welk voorbeeld is een cultuuruiting?

A

Het aantal inwoners van een land

B

Muziek, kleding of eten dat bij een cultuur hoort

C

De hoogte van een berg

D

De ligging van een rivier

Goed is B. Een cultuuruiting is iets wat je van een cultuur kunt zien of horen: muziek, kleding, eten, feesten, taal. De andere drie zijn kenmerken van een gebied, geen cultuuruitingen. Koppel dit aan het vervolg: cultuuruitingen reizen mee met mensen. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Cultuur reist mee met kolonisten

Vanaf de 16e eeuw reisden Europeanen naar Afrika, Azië en Amerika. Zij vestigden daar kolonies: kolonialisme.

Ze namen hun taal, religie en gewoonten mee. Zo verspreidde cultuur zich: cultuurverspreiding.

De inheemse bevolking moest die cultuur vaak overnemen.

Cusco, Peru · Spaanse kathedraal aan het plein van de oude Inca-stad

Leg uit: kolonialisme is het in bezit nemen en besturen van gebieden in andere werelddelen door Europese landen. Cultuurverspreiding is dat een cultuur zich naar andere plekken verplaatst. Voorbeeld: Spanjaarden in Zuid-Amerika brachten Spaans en het christelijk geloof mee. Spaans wordt er nu nog steeds gesproken (behalve in Brazilië: Portugees). Praat neutraal: beschrijf wat er gebeurde en wat de gevolgen waren voor de bewoners. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Marcelo Herrera / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Slavernij verplaatste ook culturen

Atlantische driehoekshandel · schepen tussen Europa, West-Afrika en Amerika

L E G E N D A

1

2

3

1

Europa: havens zoals Liverpool en Nantes

2

West-Afrika: Afrikanen worden tot slaaf gemaakt

3

Amerika: zij moeten er werken, met hun muziek en religie

Miljoenen Afrikanen werden gedwongen naar Amerika gebracht en namen hun tradities mee.

Wijs de drie punten aan op de kaart. Slavernij is een tweede voorbeeld van cultuurverspreiding, maar dan gedwongen. De Afrikanen werden onderdrukt, maar hun muziek, tradities en religie bleven en zijn nog zichtbaar in de Amerikaanse cultuur. Benoem dat het om mensen gaat, niet alleen om aantallen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Natural Earth (public domain), drawn for LessonUp

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 1

Hoe droeg kolonialisme bij aan cultuurverspreiding?

A

Kolonisten beperkten de immigratie naar de koloniën

B

Europeanen brachten hun taal, religie en gewoonten mee

C

Kolonisten namen de inheemse cultuur over

D

Alleen goederen reisden mee, geen gewoonten

Goed is B. Europeanen brachten hun eigen cultuur mee en legden die vaak op aan de inheemse bevolking. A klopt niet: het ging niet om immigratie beperken. C is omgekeerd: meestal moest de inheemse bevolking de Europese cultuur overnemen. D klopt niet: ook taal, religie en gewoonten reisden mee. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 2

Welke stellingen over slavernij kloppen?

1 Slavernij droeg bij aan cultuurverspreiding tussen continenten.

2 Slavernij had geen blijvende invloed op de cultuur.

A

Alleen stelling 1

B

Alleen stelling 2

C

Stelling 1 en 2

D

Geen van beide

Goed is A. Door de gedwongen verplaatsing van mensen kwamen Afrikaanse tradities, muziek en religie in Amerika. Stelling 2 is fout: die invloed is nog steeds te zien. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Culturen raken vermengd

Komen culturen met elkaar in contact, dan ontstaan nieuwe vormen: cultuurvermenging.

In Zuid-Amerika zie je een mix van inheemse, Afrikaanse en Europese culturen, in muziek, eten en feestdagen.

Diriamba, Nicaragua · straatfeest met inheemse en Spaanse tradities

Vermenging is meer dan overnemen: er ontstaat iets nieuws. Het feest van San Sebastián in Diriamba (Nicaragua) combineert inheemse en Spaans-katholieke tradities (kennis buiten de les, op leerlingniveau). Nicaragua ligt in Midden-Amerika: het principe is hetzelfde als in Zuid-Amerika. Vraag: waaraan zie je dat het feest gemengd is? ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Roberto Zuniga / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Big Tech en amerikanisering

Big Tech zijn grote Amerikaanse technologiebedrijven, zoals Google, Apple en Facebook. Ze beïnvloeden wereldwijd hoe we communiceren en werken.

Zo nemen andere landen Amerikaanse cultuur over, zoals 'like', 'selfie' en series uit de VS: amerikanisering.

Sociale media · apps van Amerikaanse bedrijven op een telefoon

Amerikanisering is een vorm van cultuurvermenging: Amerikaanse elementen komen terecht in andere culturen. Vraag de klas naar eigen voorbeelden: Engelse woorden, fastfood, series. Het is beschrijvend: het gaat om wat er gebeurt, niet om goed of slecht. De foto toont geen specifieke plaats. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Julian / Unsplash

Cultuurvermenging of amerikanisering?

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 3

Cultuurvermenging

Amerikanisering

Een festival met lokale en internationale muziek

Je kijkt een serie uit de Verenigde Staten

Surinaamse en Turkse snacks op Koningsdag

Je zegt 'selfie' in plaats van een Nederlands woord

Inheemse, Afrikaanse en Europese muziek in Zuid-Amerika

Een Amerikaanse fastfoodketen opent overal filialen

Cultuurvermenging: festival, Koningsdag, muziek in Zuid-Amerika (elementen van meerdere culturen worden gemengd). Amerikanisering: serie, 'selfie', fastfoodketen (Amerikaanse cultuur wordt overgenomen). Amerikanisering is wel een soort cultuurvermenging, maar hier gaat het om de duidelijkste voorbeelden van elk. Laat leerlingen hun keuze uitleggen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Culturele identiteit

Amsterdam, Nederland · Koningsdag op de gracht

Culturele identiteit is het gevoel van verbondenheid met een cultuur: door taal, religie of tradities. Door vermenging kan die veranderen. Veel mensen voelen zich met meer culturen verbonden, bijvoorbeeld Nederlanders met roots in een ander land.

Koningsdag is typisch Nederlands, maar de muziek kan Nederlands, Amerikaans of Surinaams zijn en het eten van oliebollen tot döner. Zo ontstaat een gemengde identiteit. Je kunt je met meer dan één cultuur verbonden voelen. Praat hier neutraal over: beschrijf wat mensen zelf zeggen, vermijd stereotypen. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash Image credit: Abhay Rautela / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 4

Hoe kan cultuurvermenging je culturele identiteit veranderen?

Model: bij vermenging komen elementen van verschillende culturen samen, bijvoorbeeld in taal, eten en feesten. Daardoor kun je je met meerdere culturen verbonden voelen en ontstaat een nieuwe, gemengde identiteit. Laat meerdere antwoorden zien en bespreek ze. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 5

Hoe kwamen Afrikaanse muziek en religie in Amerika terecht?

A

Door de handel in specerijen

B

Door tot slaaf gemaakte Afrikanen, die hun tradities meenamen

C

Door Amerikaanse toeristen in Afrika

D

Door internet en Big Tech

Exit op het eerste doel, samen met vraag 7 over kolonialisme. Goed is B. Miljoenen Afrikanen werden gedwongen naar Amerika gebracht; hun muziek en religie gingen mee en zijn daar nog te horen en te zien. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 6

Welke stellingen over culturele identiteit kloppen?

1 Culturele identiteit verandert nooit.

2 Historische en sociale omstandigheden beïnvloeden culturele identiteit.

A

Alleen stelling 1

B

Stelling 1 en 2

C

Alleen stelling 2

D

Geen van beide

Goed is C. Identiteit verandert over tijd, bijvoorbeeld door migratie, vermenging en nieuwe normen en waarden. ± 1 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

V R A A G 7

Beschrijf hoe kolonialisme de cultuur van voormalige koloniën veranderde.

Model: Europeanen brachten nieuwe talen, religies en gebruiken mee en onderdrukten vaak inheemse culturen. Die invloed is nog zichtbaar in taal en religie van veel voormalige koloniën. Let op neutrale, beschrijvende woorden. ± 3 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash

2.4

Cultuurverandering

Begrippen

Kolonialisme

Europeanen vestigen kolonies in andere werelddelen en brengen hun cultuur mee.

Cultuurverspreiding

Een cultuur verplaatst zich naar andere plekken, bijvoorbeeld door kolonialisme of slavernij.

Cultuurvermenging

Elementen van verschillende culturen raken vermengd; er ontstaan nieuwe vormen.

Big Tech

Grote Amerikaanse technologiebedrijven zoals Google, Apple en Facebook.

Amerikanisering

Andere landen nemen Amerikaanse cultuur over, zoals woorden, films en fastfood.

Culturele identiteit

Het gevoel van verbondenheid met een cultuur, zoals taal, religie en tradities.

Loop de zes begrippen langs en laat leerlingen elk in eigen woorden herhalen. ± 2 min. Image credit: Etienne Girardet / Unsplash