Voltooid deelwoord gebruiken
Voltooid deelwoord gebruiken
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan het voltooid deelwoord herkennen, maken en goed gebruiken in een zin.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij voltooid deelwoord?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: gedaan, ge-, hebben, zijn, verleden, werkwoord.
Wat is een voltooid deelwoord?
Een voltooid deelwoord is een werkwoordsvorm.
Het zegt vaak dat iets al gedaan is.
Je gebruikt het vaak met hebben, zijn of worden.
Voorbeelden: gemaakt, gelopen, gezien.
Benadruk dat het voltooid deelwoord geen persoonsvorm is. Leerlingen verwarren dit vaak met gewone verleden tijd, zoals 'liep' of 'maakte'.
Voltooid deelwoord in een zin
Ik heb een brief geschreven.
Zij is naar school gefietst.
De taart wordt gebakken.
Het dikgedrukte woord is het voltooid deelwoord.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer gebruik je het?
In de voltooide tijd: Ik heb gewerkt.
In de lijdende vorm: De fiets wordt gerepareerd.
Soms als bijvoeglijk gebruikt woord: de gesloten deur.
Houd de focus op herkennen en gebruiken. Noem de termen 'voltooide tijd' en 'lijdende vorm' kort, zonder er een aparte grammaticales van te maken.
In welke zin staat een voltooid deelwoord?
Ik liep naar school.
Zij maakt haar werk.
Wij hebben geoefend.
Hij leest een boek.
Controleer of leerlingen het verschil zien tussen tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooid deelwoord met hulpwerkwoord.
Maak de tekst compleet
Een voltooid deelwoord is een werkwoordsvorm. Je gebruikt het vaak met hebben, zijn of worden. In de zin 'De deur wordt gesloten' is gesloten het voltooid deelwoord.
Deze invuloefening sluit aan op de uitleg over wat een voltooid deelwoord is en wanneer je het gebruikt.
Zo maak je het
Meestal begin je met het hele werkwoord.
werken → gewerkt
maken → gemaakt
leren → geleerd
Vaak komt er ge- voor het woord.
Zeg erbij dat 'vaak' belangrijk is: niet elk voltooid deelwoord begint met ge-. Dat komt op een volgende slide terug.
Eindigt het op -d of -t?
Gebruik de regel van 't kofschip (x).
Eindigt de stam op t, k, f, s, ch, p? → -t
Anders → -d
Voorbeelden:
werken → gewerkt
fietsen → gefietst
spelen → gespeeld
Laat zien dat je kijkt naar de stam: werk-, fiets-, speel-. Voor A1/A2 is 'meestal' veiliger, omdat sterke werkwoorden apart geleerd moeten worden.
Onregelmatige vormen
Niet elk voltooid deelwoord volgt een vaste regel.
Voorbeelden: gezien, gedaan, geweest.
Deze vormen moet je vaak onthouden en oefenen.
Noem dat dit sterke of onregelmatige werkwoorden zijn, maar houd de nadruk op herkennen en veel zien in voorbeelden.
Welk voltooid deelwoord is goed gespeld?
gefietsd
gefietst
gefietsd
gefiest
Laat leerlingen de stam fiets- herkennen. Die eindigt op s, dus volgens 't kofschip komt er meestal -t.
Vul de juiste vormen in
Je maakt een voltooid deelwoord vaak met ge- en het hele werkwoord. Met 't kofschip (x) kies je tussen -t en -d. Maar sommige werkwoorden zijn onregelmatig, zoals gezien.
Bespreek dat 'vaak' belangrijk is: niet alles volgt de vaste regel.
Oefenen met herkennen
In deze zinnen is het voltooid deelwoord:
Wij hebben gegeten. → gegeten
De bal is gepakt. → gepakt
Het raam wordt gesloten. → gesloten
Lees de zinnen hardop voor en laat leerlingen horen dat het voltooid deelwoord vaak samenwerkt met een hulpwerkwoord.
Oefenen met maken
Van heel werkwoord naar voltooid deelwoord:
maken → gemaakt
spelen → gespeeld
fietsen → gefietst
zien → gezien
Combineer hier regelmatige en onregelmatige voorbeelden, zodat leerlingen het verschil zien zonder dat het te theoretisch wordt.
Oefenen in hele zinnen
Ik heb mijn huiswerk gemaakt.
Zij is laat gekomen.
De deur wordt gesloten.
Wij hebben een film gezien.
Wijs op de plaats in de zin: het voltooid deelwoord staat vaak achteraan.
Samenvatting
Een voltooid deelwoord hoort bij een werkwoord.
Het laat vaak zien dat iets af of gebeurd is.
Je maakt het met een regel of leert de onregelmatige vorm.
Je gebruikt het vaak met hebben, zijn of worden.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord is het voltooid deelwoord?
hebben
film
gezien
wij
Sluit aan op de zin: 'Wij hebben een film gezien.'
Wat heb jij vandaag geleerd?
Bespreek welke regel, welk voorbeeld of welke oefening leerlingen het meest hielp.
Wat vond jij het lastigst?
Mogelijke antwoorden: onregelmatige vormen, kiezen tussen -d en -t, hulpwerkwoord kiezen.
Begrippen
voltooid deelwoord - werkwoordsvorm die vaak laat zien dat iets al gedaan is.
werkwoord - woord dat een handeling, gebeurtenis of toestand aangeeft.
hulpwerkwoord - werkwoord dat helpt in een werkwoordsvorm, zoals hebben, zijn of worden.
stam - het werkwoord zonder -en.
regelmatig werkwoord - werkwoord dat meestal een vaste spellingregel volgt.
onregelmatig werkwoord - werkwoord met een vorm die je niet alleen met de gewone regel maakt.
't kofschip (x) - spellingregel om vaak te kiezen tussen een voltooid deelwoord op -t of -d.
Deze slide heeft geen instructies