Gesteentepracticum - uitleg


Gesteentepracticum

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3

1 / 53
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 53 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les


Gesteentepracticum

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3

Leerdoel 

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Je kan omschrijven wat een gesteente is.

Je kan van een aantal gesteentes de ontstaanswijze omschrijven
 komende lessen 12 in totaal.

Mineralen op je friet/patat

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3

Mineralen en gesteentes in jouw apparatuur

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3

Jouw brood klaarmaken op gesteente

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3

Wat is een gesteente?


6



3 | Gesteentepracticum

Gesteente: bestaat meestal uit een mengsel van
verschillende mineralen of verschillende kleinere stenen. 


*Mineralen: ontstaan als opgeloste deeltjes ‘neerslaan’.

*Klasten: kleine deeltjes bestaande uit sediment (klei, zand)

Gesteente                                                             Klasten                                                    Mineralen 

Gesteentekringloop - schema

Gebergte  sediment  gebergte

Door botsing van de aardplaten worden de sedimentgesteenten geplooid en opgeheven tot een gebergte.

Exogene processen zorgen voor het uiteenvallen van gesteente.

IJs, wind en water transporteren die stukjes gesteente naar de zee.

Sedimentlagen worden dikker en dikker. Door het enorme gewicht gaan onderin de korrels aan elkaar plakken tot sedimentgesteente.

Daarna kunnen de exogene processen weer van voren af aan beginnen.

Gesteentesoorten

Sedimentgesteente

Metamorf gesteente

Stollingsgesteente

Marmer

Zandsteen

Graniet

Welke verschillen zie je tussen de gesteentesoorten?

Gesteentesoorten

Welke verschillen zie je tussen de gesteentesoorten?

  • gelaagd

  • vaak met fossielen

  • de oorspronkelijke sedimentdeeltjes kunnen zichtbaar zijn

  • geen gelaagdheid

  • geen fossielen

  • vaak zijn mineralen zichtbaar als aparte ‘vlekjes’

  • geen gelaagdheid

  • geen fossielen

  • vervormd door druk en temperatuur, maar niet gesmolten

Sedimentgesteente

Metamorf gesteente

Stollingsgesteente

Determineren van gesteente


3 | Gesteentepracticum

Er volgen de komende lessen 12 gesteentesoorten.


Wat komt per gesteente aan bod?

  • Eigenschappen

  • Hoofdgroep (sediment-, stollings-, metamorf gesteente)

  • Structuur

  • Hard of zacht

  • Ontstaanswijze (iedere keer 3 stappen)


Tijdens de toets komen vier van deze gesteentes terug. De eigenschappen en ontstaanswijze kun je dan benoemen en omschrijven.


Leerdoel 

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Je kan omschrijven wat een gesteente is.

Je kan van een aantal gesteentes de ontstaanswijze omschrijven
 deze les 6 gesteentesoorten

 volgende les de andere 6 soorten.

Schrift nodig!

Gesteentesoorten 

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


  1. Tijdens dit lesuur komen de volgende zes gesteenten aan bod:
    Graniet – zandsteen – conglomeraat

  2. Onderzoek met elkaar (in twee- of drietallen) de gesteentes.
    - Je krijgt hiervoor ca. 15 minuten.
    - Daarna presenteren jullie de uitkomsten aan de klas.

  3. Werk per gesteente de volgende onderdelen uit:
    - Omschrijf de structuur van het gesteente (glad, korrelig, enz.)
    - Welke kleur/kleuren heeft het gesteente?
    - Welke hardheid heeft het gesteente? (hard – gemiddeld – zacht)
    - Bij welke gesteentesoort hoort het gesteente? (sediment, metamorf, stolling)
    - Omschrijf in drie stappen hoe het gesteente ontstaan is.


Kalksteen


15



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- korrelig
- neemt veel water op
- erosiegevoelig
- kleine fossielen

AFZETTINGSMILIEU
- ondiepe zee, rif

HOOFDGROEP
Sedimentgesteente

1

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
zacht

Ontstaanswijze kalksteen

  1. Kalkhoudende organisme stapelen zich op (vaak in de oceaan)


  1. Dikke lagen sediment worden afgezet bovenop deze resten


  1. Door de hoge druk en temperatuur ontstaat een gesteente, kalksteen

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Foto: Bjorn Vije


Lavasteen


18



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- Zeer poreus

- Bevat veel mineralen

AFZETTINGSMILIEU
- Vulkanen

HOOFDGROEP
Stollingsgesteente

2

STRUCTUURBEELD

HARDHEID

Gemiddeld

Ontstaanswijze Lavasteen

  1. Magma hoopt zich op in de magmakamer


  1. Bij een vulkaanuitbarsting, komt het magma uit de krater en wordt het lava ( dieptegesteente en uitvloeiingsgesteente) 


  1. Het lava wordt afgezet rond de vulkaan en stolt (koelt af)

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Obsidiaan


21



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- glasachtig, scherpe (!) randen
- geen lagen

- vulkanisch glas


AFZETTINGSMILIEU
Vulkaan

HOOFDGROEP
Stollingsgesteente (snel gestold)

3

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
Gemiddeld

Ontstaanswijze Obsidiaan

  1. Magma hoopt zich op in de magmakamer


  1. Bij een vulkaanuitbarsting, komt het magma uit de krater en wordt het lava.


  1. Het lava wordt afgezet rond de vulkaan en stolt in hele korte tijd af (bijvoorbeeld mogelijk in de zee/poolklimaten)

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Graniet  


24



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- verschillende mineralen (wit/grijs overheersen)

- continentale korst


AFZETTINGSMILIEU
in kraterpijp van vulkaan

HOOFDGROEP
Stollingsgesteente 

4

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
Hard

Ontstaanswijze Graniet

  1. Magma stroomt vanuit de magmapijp via zij-aders uit de pijp de omringende aarde in.


  1. Het magma koelt langzaam in de diepte van de aarde af (dieptegesteente) hierdoor kunnen er grote kristallen vormen.


  1. Door het langzame stollen zien we grote mineralen in Graniet

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Zandsteen


27



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- korrelig, goed gesorteerd
- neemt veel water op

- rood/geel van kleur

- zit voor een deel het Nederlandse
gas in (reservoirgesteente)



AFZETTINGSMILIEU
Vlaktes in de zee waar rivieren uitmonden

HOOFDGROEP
Sedimentgesteente

5

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
zacht




Ontstaanswijze Zandsteen

  1. Zand sedimenteerd


  1. Dikke lagen sediment worden afgezet bovenop elkaar.


  1. Door druk ontstaat een gesteente, zandsteen.

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Foto: Bjorn Vije


Conglomeraat


30



3 | Gesteentepracticum

GESTEENTEEIGENSCHAPPEN
- Aan elkaar ‘geplakt’ sediment

- zeer grote mineralen


AFZETTINGSMILIEU
IJstijden, gletsjers, smeltrivieren.

HOOFDGROEP
sedimentair gesteente

6

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
gemiddeld

Ontstaanswijze Conglomeraat

  1. Grind en grof materiaal wordt afgezet door smeltrivieren.


  1. Gletsjers/sedimentpaketten drukken dit gesteente samen.


  1. Door de hoge druk ontstaat er verkitting en een sortering van grote gesteentes. 

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Basalt


33



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- donker gesteente
- zwaar
- neemt geen water op

- oceanische korst



AFZETTINGSMILIEU
Vulkanen

HOOFDGROEP
stollingsgesteente

7

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
Hard

Ontstaanswijze Basalt

  1. Magma stroomt uit op de oceaanbodem 


  1. Het magma stolt snel waardoor de dichtheid zeer hoog is

  2. Door het snelle stollen en hoge dichtheid is dit gesteente hard en zwaar. De meeste oceanische korst bestaat uit dit gesteente 


vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Zoutsteen


36



3 | Gesteentepracticum

GESTEENTEEIGENSCHAPPEN
- wit
- kleine kristallen
- neemt geen water op


AFZETTINGSMILIEU
- dode zee, ondiepe zoutvlakte

HOOFDGROEP
chemisch sediment gesteente

8

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
zacht

Ontstaanswijze Zoutsteen

  1. Een zee verdampt


  1. Overgebleven mineralen blijven op de bodem achter, zoals zout (verzilting) 


  1. Door sedimentaire afzetting erop (zand, klei, grind) wordt de druk hoog en ontstaat er een zoutsteen.

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Leisteen


39



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- zwart / donker
- fijne kleine laagjes
- neemt geen water op

AFZETTINGSMILIEU
metamorfose in de aarde(druk)

HOOFDGROEP
metamorf gesteente

9

STRUCTUURBEELD

HARDHEID
gemiddeld

Ontstaanswijze Leisteen

  1. Lagen kleihoudend gesteente worden afgezet 


  1. Dikke lagen sedimenten komen bovenop deze lagen waardoor het klei samen geperst wordt. 


  1. Door de druk van de bovenliggende lagen in combinatie met hitte, veranderd klei van schist  schalie  leisteen

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3



Schalie


42



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- bruin/zwart gekleurd

- gelaagd

- ontstaat uit klei

AFZETTINGSMILIEU
stilstaand water (klei)

HOOFDGROEP
metamorf gesteente

10

STRUCTUURBEELD

HARDHEID:

Zacht

Ontstaanswijze schalie

  1. Lagen kleihoudend gesteente worden afgezet 


  1. Dikke lagen sedimenten komen bovenop deze lagen waardoor het klei samen geperst wordt. 


  1. Door de druk van de bovenliggende lagen in combinatie met hitte, veranderd klei van schist  schalie

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3



Steenkool


45



3 | Gesteentepracticum

EIGENSCHAPPEN VAN GESTEENTE
- zwart gekleurd

- inkolingsproces

AFZETTINGSMILIEU
Onder oude veenpakketten

HOOFDGROEP
Sediment gesteente  metamorfose

11

STRUCTUURBEELD

HARDHEID:

Gemiddeld

Ontstaanswijze Steenkool

  1. Lagen plantenresten sterven af in een moeras


  1. Dikke lagen sedimenten komen bovenop het moeras te liggen.


  1. Door de druk van de bovenliggende lagen in combinatie met hitte, metamorfoseert het moeras van veen  bruinkool  steenkool

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3



Kwartsiet


48



3 | Gesteentepracticum

GESTEENTEEIGENSCHAPPEN
- Bevat veel mineralen

- Ontstaan uit zandsteen

AFZETTINGSMILIEU

In de aardlagen

HOOFDGROEP
Metamorf gesteente

12

STRUCTUURBEELD

HARDHEID:

Hard

Ontstaanswijze Kwartsiet

  1. Zand sedimenteerd vanuit rivieren naar de bodem van de zee


  1. Dikke lagen sediment worden afgezet bovenop elkaar &

door de hoge druk en temperatuur ontstaat een gesteente, zandsteen.


3. Deze druk zet door op het zandsteen, waardoor het gesteente nog steviger wordt en de kwartskristallen naar buiten komen

vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


Friday, June 13, 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3


vrijdag 13 juni 2025

  • Aardrijkskunde leerjaar 3