H1.5 Dichtheid en significantie
H1.5 Dichtheid en significantie
Open bij de herkenbare situatie dat meten in scheikunde nooit alleen om een getal gaat, maar ook om eenheid en nauwkeurigheid.
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
werken met grootheden en eenheden (opdracht 58 t/m 60)
significante cijfers gebruiken bij het afronden (opdracht 61 t/m 65)
rekenen met dichtheid (opdracht 66 t/m 73)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Deze slide heeft geen instructies
Programma
-Herhaling 1.5 (5 min)
-Herhaling zoutformules opstellen (20 min)
-Presentaties scheidingsmethoden (10 min)
-Nakijken huiswerk H1
-Huiswerkcontrole (af t/m opdracht 57)
Deze slide heeft geen instructies
Grootheid en eenheid
Een grootheid is iets wat je kunt meten en in een getal kunt uitdrukken.
Achter dat getal zet je altijd een eenheid.
Voorbeelden:
massa in kg of g
tijd in s
lengte in m
volume in m³, dm³ of cm³
Benadruk het verschil tussen de gemeten eigenschap (grootheid) en de manier waarop je die noteert (eenheid).
Waarom SI-eenheden?
Voor één grootheid bestaan vaak meerdere eenheden.
Om verwarring te voorkomen gebruiken we het internationaal stelsel van eenheden (SI).
Daarin horen bij basisgrootheden vaste grondeenheden, zoals m, kg en s.
Noem kort dat in Groot-Brittannië bijvoorbeeld miles worden gebruikt; dat maakt duidelijk waarom een internationaal stelsel handig is.
Grondeenheden en afgeleide eenheden
Niet elke eenheid staat op zichzelf.
Grondeenheden horen bij basisgrootheden.
Afgeleide eenheden ontstaan uit combinaties van grondeenheden.
Voorbeeld:
lengte: m
volume: m × m × m = m³
Dus m³ is een afgeleide eenheid.
Deze slide heeft geen instructies
Veelgebruikte volume-eenheden
volume in m³
ook dm³ en cm³ komen veel voor
deze zijn afgeleid van de meter
SI en afleidingen
Erkende niet-SI-eenheden
L en mL zijn blijvend erkend
bij oplossingen gebruik je vaak
L of mL
bij zuivere stoffen vaak dm³ of cm³
Houd het praktisch: leerlingen moeten vooral herkennen welke volume-eenheid in een opgave wordt gebruikt.
Voorvoegsels en factoren
Met voorvoegsels maak je een eenheid groter of kleiner.
Voorbeelden:
milli = .10-3
kilo = .103
Dus:
1 mg = 10-3 g
1 kg = 103 g
Omrekenen betekent rekenen met deze vermenigvuldigingsfactoren.
Verwijs zo nodig naar Binas tabellen 2, 3 en 4 voor grootheden, eenheden en factoren.
Wetenschappelijke notatie
Heel grote of heel kleine getallen schrijf je vaak in wetenschappelijke notatie= getal tussen 1 en 10 × macht van tien
Voorbeeld:
0,00000030 g = 3,0 × 10-7 g
Zo blijft een getal overzichtelijk én zie je de nauwkeurigheid beter.
Wijs erop dat 3,0 twee significante cijfers heeft; die koppeling helpt later bij significantie.
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
werken met grootheden en eenheden
significante cijfers gebruiken bij het afronden
rekenen met dichtheid
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Wat zijn significante cijfers?
Bij meetwaarden zijn niet alle cijfers even belangrijk.
Significante cijfers zijn de cijfers die iets zeggen over de nauwkeurigheid van een meting.
Hoe nauwkeuriger je meet, hoe meer significante cijfers je meetwaarde heeft.
Leg de nadruk op meetwaarden: significantie gaat over nauwkeurigheid van gemeten gegevens, niet alleen over netjes afronden.
Welke nullen tellen mee?
Nullen zijn niet altijd significant.
Nullen vooraan tellen niet mee
Nullen aan het einde tellen wel mee
Voorbeeld:
0,0030 heeft 2 significante cijfers
25 is minder nauwkeurig dan 25,0
Beperk je tot de regels die in de lesstof staan: voorloopnullen niet, eindnullen wel. Vermijd extra uitzonderingen als die nog niet behandeld zijn.
Nauwkeurigheid in meetwaarden
De schrijfwijze van een meetwaarde zegt iets over de meting.
25 g: grovere meting
25,0 g: nauwkeuriger meting
Meer significante cijfers betekent dus meer informatie over de nauwkeurigheid.
Laat leerlingen het verschil hardop verwoorden: beide waarden lijken even groot, maar zijn niet even nauwkeurig.
Afronden bij × en :
Bij vermenigvuldigen en delen van meetwaarden rond je af op het aantal significante cijfers van de meetwaarde met de minste significante cijfers.
Kort gezegd:
minste aantal significante cijfers bepaalt het antwoord
Dit is de kernregel uit de lesstof. Laat andere afrondregels buiten beeld als ze niet nodig zijn.
Voorbeeld met significantie
Stel: je berekent een uitkomst met twee meetwaarden.
waarde A heeft 3 significante cijfers
waarde B heeft 2 significante cijfers
Dan krijgt het eindantwoord ook 2 significante cijfers.
Je hoeft hier geen extra rekenvoorbeeld met nieuwe getallen toe te voegen; het gaat om het toepassen van de regel zelf.
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
werken met grootheden en eenheden (opdracht 45 t/m 46)
significante cijfers gebruiken bij het afronden (opdracht 47 t/m 51)
rekenen met dichtheid (opdracht 52 t/m 60)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Dichtheid als verband
In scheikunde gebruik je vaak massa en volume. Dit zijn beiden geen stofeigenschappen!
Die kun je aan elkaar koppelen met de dichtheid. Dat is wel een stofeigenschap.
Formule:
ρ = m / V
Dichtheid vertelt hoeveel massa in een bepaald volume zit.
Noem dat de letter rho vaak wordt gebruikt voor dichtheid.
Eenheden bij dichtheid
In opgaven
In Binas
vaak werk je met g en L
kg/m³ is hetzelfde als g/L
let dus goed op welke eenheden gegeven zijn
dichtheid vaak in kg/m³
ook geschreven als kg m-3
Deze gelijkwaardigheid is belangrijk voor opgaven; voorkom dat leerlingen onnodig gaan omrekenen als de eenheden al equivalent zijn.
Dichtheid opzoeken en gebruiken
Van veel stoffen kun je de dichtheid opzoeken in Binas, onder andere in tabellen 8 t/m 12.
Die opgezochte waarde gebruik je vervolgens in de formule om massa, volume of dichtheid te berekenen.
Benadruk dat dichtheid een stofeigenschap is: je zoekt de stof op en gebruikt daarna de tabelwaarde in de berekening.
Van gegevens naar antwoord
Bij dichtheidsopgaven werk je stap voor stap:
noteer welke grootheden gegeven zijn
controleer de eenheden
kies de formule ρ = m / V of een omgewerkte vorm
reken uit
rond af met de juiste significante cijfers
Hier komt de les samen: grootheden, eenheden, formulegebruik en significantie horen allemaal in één oplossing.
Begrippenlijst
grootheid - iets wat je kunt meten en in een getal kunt uitdrukken
eenheid - de afspraak achter een meetgetal, zoals m, s of kg
SI - internationaal stelsel van eenheden
grondeenheid - basiseenheid van een basisgrootheid
afgeleide eenheid - eenheid die is opgebouwd uit andere eenheden
wetenschappelijke notatie - schrijfwijze als een getal tussen 1 en 10 maal een macht van tien
significante cijfers - cijfers die iets zeggen over de nauwkeurigheid van een meetwaarde
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
meetwaarde - uitkomst van een meting
massa - grootheid voor hoeveelheid stof, vaak in g of kg
volume - ruimte die een stof inneemt, bijvoorbeeld in m³, dm³, cm³, L of mL
dichtheid - massa per volume-eenheid
kg/m³ - veelgebruikte eenheid van dichtheid in Binas
g/L - eenheid van dichtheid die gelijkwaardig is aan kg/m³
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
werken met grootheden en eenheden
significante cijfers gebruiken bij het afronden
rekenen met dichtheid
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Zelf aan de slag
Lezen theorie 1.5 + maak opdrachten behorende bij theorie 1.5
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
werken met grootheden en eenheden (opdracht 58 t/m 60)
significante cijfers gebruiken bij het afronden (opdracht 61 t/m 65)
rekenen met dichtheid (opdracht 66 t/m 73)
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Programma
-Herhaling zoutformules opstellen (20 min)
-Presentaties scheidingsmethoden (10 min)
-Nakijken huiswerk H1
-Huiswerkcontrole (af t/m opdracht 57)
Deze slide heeft geen instructies