Tempo in de muziek

Tempo in de muziek

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMuziekMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tempo in de muziek

Open vanuit herkenning: leerlingen kennen al het verschil tussen rustige en snelle muziek. Verbind dat meteen aan het muzikale element tempo.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat het begrip tempo in muziek betekend, Ik kan tempoaanduidingen in klassieke muziek en popmuziek herkennen.

Ik kan uitleggen vertellen wat BPM betekend en wat een metronoom is en doet.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen voor jou bij tempo in muziek?

Gebruik dit als voorkennis-activatie. Verwachte reacties: snel, langzaam, beat, ritme, BPM, metronoom, rustig, druk. Haak daarna aan bij het verschil tussen tempo en ritme.

Wat is tempo?

  • Tempo is de snelheid van de puls in muziek.

  • Het bepaalt of muziek langzaam, rustig of snel voelt.

  • Een sneller tempo geeft vaak meer energie.

  • Een langzamer tempo kan juist rust of spanning geven.

Benadruk dat tempo niet hetzelfde is als ritme: tempo is hoe snel de maat of puls gaat, ritme is het patroon van korte en lange klanken.

Tempo hoor je aan de puls

Als de beat snel achter elkaar komt, is het tempo hoog. Als de beat meer ruimte tussen de tikken heeft, is het tempo laag. Tempo gaat dus over hoe vaak een tel terugkomt.

Gebruik eventueel het woord 'hartslag van de muziek' als beeld, zonder het als officiële definitie te presenteren.

Tempo aangeven in muziek

  • In klassieke muziek staat tempo vaak met woorden boven de noten.

  • In popmuziek wordt tempo vaak aangegeven met BPM.

  • Beide manieren zeggen iets over dezelfde snelheid.

Maak hier de brug naar de twee systemen: Italiaanse termen en BPM. Dat is de kern van de les.

BPM betekent

  • BPM betekent: beats per minute.

  • Dat is het aantal tikken of tellen per minuut.

  • Bij 60 BPM hoor je 60 tikken in één minuut.

  • Hoe hoger het getal, hoe sneller het tempo.

Leg uit dat 'beat' hier de regelmatige puls is. Koppel het aan tellen in de maat.

De metronoom

  • Een metronoom geeft het tempo nauwkeurig aan.

  • Dat kan met beweging, licht of geluid.

  • Je stelt hem in op een gewenst aantal BPM.

  • Zo kun je gelijkmatig spelen of oefenen.

Noem dat een digitale metronoom bijvoorbeeld 80 kan tonen: dat betekent 80 tikken per minuut.

Metronoomaanduiding

Op een digitale metronoom kun je een getal aflezen, bijvoorbeeld 80. Dat getal is de metronoomaanduiding. Het betekent: een tempo van 80 tikken per minuut.

Deze slide heeft geen instructies

Wat betekent BPM?

A

beats per minuut

B

beats per maat

C

bogen per minuut

D

balans per maat

Controleert de basisbetekenis van BPM. 'Beats per maat' is een waarschijnlijke vergissing als leerlingen maat en minuut door elkaar halen.

Vul de juiste woorden in

Tempo is de snelheid van de in muziek. In popmuziek geef je tempo vaak aan met . Een helpt om dat tempo precies in te stellen en gelijkmatig te oefenen.

in muziek. In popmuziek geef je tempo vaak aan met
. Een
ritme
maatsoort
volume

Correcte invulling: puls, BPM, metronoom. Sluit direct aan op slides 2 t/m 7.

Benadruk dat deze BPM-ranges richtlijnen zijn. De termen geven ook karakter aan, niet alleen een exact getal.

Gemiddelde tempi

Andante

  • Engels: Medium

  • Betekenis: rustig, gaande, in wandelpas

  • Ongeveer 76–108 BPM

Moderato

  • Engels: Medium

  • Betekenis: matig snel

  • Ongeveer 108–120 BPM

Leg bij Andante kort uit dat het woord verwijst naar een wandeltempo.

Snelle tempi

Presto

  • Engels: Fast / Up-tempo

  • Betekenis: snel, levendig

  • Ongeveer 120–168 BPM

Allegro

  • Engels: Very fast

  • Betekenis: zeer snel

  • Ongeveer 180–200 BPM

  • Voorbeeld: Vivaldi, Presto

Maak duidelijk dat Allegro en Presto allebei snel zijn, maar Presto duidelijk sneller.

Klassieke muziek en popmuziek

  • In klassieke muziek zie je vaak Italiaanse tempoaanduidingen.

  • In popmuziek zie je vaak een BPM-getal.

  • Soms komen woorden en BPM ook samen voor.

Houd het eenvoudig: het verschil zit vooral in de manier van noteren, niet in een ander soort tempo.

Welke tempoaanduiding is het snelst?

A

Andante

B

Largo

C

Presto

D

Adagio

Toetst herkenning van de Italiaanse termen. Presto is zeer snel; de andere opties liggen langzamer.

Vul de tempoaanduidingen in

In klassieke muziek staat tempo vaak met woorden boven de noten. betekent rustig, gaande, in wandelpas. betekent snel en levendig.

In klassieke muziek staat tempo vaak met
woorden boven de noten.
betekent rustig, gaande, in wandelpas.
Engelse
Presto
Largo
BPM

Correcte invulling: Italiaanse, Andante, Allegro. Let op dat leerlingen klassieke muziek koppelen aan woorden en niet aan BPM alleen.

Hoe geef je hetzelfde tempo anders aan in klassiek en pop?

Bespreek dat beide hetzelfde tempo kunnen aanduiden, maar op een andere manier: klassiek vaak met Italiaanse woorden, pop vaak met een BPM-getal. Eventueel mogen leerlingen een voorbeeld geven zoals Allegro en 140 BPM.

Tempo kan veranderen

Tempo blijft niet altijd hetzelfde. Componisten en muzikanten kunnen aangeven dat de muziek sneller, langzamer of juist weer terug naar het eerdere tempo moet gaan.

Dit is de overgang naar de specifieke termen voor tempowisselingen.

Versnellen en vertragen

  • Betekent: versnellen

  • Het tempo loopt geleidelijk op

  • Voorbeeld: Csárdás van Monti

Rallentando / ritardando

  • Betekent: vertragen

  • Het tempo wordt geleidelijk langzamer

Accelerando

Je hoeft het verschil tussen rallentando en ritardando hier niet uit te diepen; voor deze les is herkennen als vertragen voldoende.

Andere tempoveranderingen

A tempo

  • Betekent: het vorige tempo hervatten

  • Na een verandering ga je terug naar het eerdere tempo

  • Betekent: vertragen

  • De muziek wordt ingehouden of langzamer

Ritenuto

Benadruk dat A tempo geen nieuw tempo is, maar een terugkeer naar wat eerder gold.

Fermate

  • Een fermate staat op de notenbalk.

  • Het betekent: aanhouden.

  • Een noot of rust duurt langer dan normaal.

  • Daardoor wordt de muzikale tijd even opgerekt.

Leg uit dat een fermate geen vast BPM-getal geeft, maar wel invloed heeft op hoe de muziek in de tijd voelt.

Overzicht

  • Tempo is de snelheid van de puls.

  • In klassieke muziek wordt tempo vaak met Italiaanse woorden aangegeven.

  • In popmuziek gebeurt dat vaak met BPM.

  • Een metronoom helpt om tempo precies aan te geven en te oefenen.

Gebruik deze slide om de les samen te trekken voordat je naar de begrippenlijst gaat.

Wat betekent a tempo?

A

plots versnellen

B

vorig tempo terug

C

noot aanhouden

D

zeer langzaam

De afleiders verwijzen naar andere behandelde begrippen: accelerando, fermate en langzame tempi.

Vul de tempoveranderingen in

Bij wordt de muziek geleidelijk sneller. en ritardando betekenen vertragen. Met ga je terug naar het eerdere tempo. Een fermate betekent van een noot of rust.

Bij
wordt de muziek geleidelijk sneller.
en ritardando betekenen vertragen. Met
ga je terug naar het eerdere tempo. Een fermate betekent
Presto
BPM
Allegro
metronoom

Correcte invulling: accelerando, rallentando, a tempo, aanhouden. Alle woorden komen letterlijk uit de voorgaande slides.

Wat heb jij vandaag geleerd over tempo?

Reflectie op de leeropbrengst. Laat leerlingen één concreet begrip of inzicht noemen, bijvoorbeeld BPM, metronoom, Presto of a tempo.

Waardoor begreep jij tempo vandaag beter?

Gebruik antwoorden om te zien welke werkvorm of uitleg het best werkte, bijvoorbeeld voorbeelden, het overzicht of de vergelijking klassiek/pop.

Begrippen

tempo - de snelheid van de puls in muziek

BPM - beats per minute; het aantal tikken per minuut

metronoom - apparaat dat het tempo nauwkeurig aangeeft

metronoomaanduiding - het getal op de metronoom, zoals 80

Largo - breed en langzaam, ongeveer 40–60 BPM

Adagio - langzaam, ongeveer 66–76 BPM

Andante - rustig of in wandelpas, ongeveer 76–108 BPM

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

Moderato - matig snel, ongeveer 108–120 BPM

Allegro - snel en levendig, ongeveer 120–168 BPM

Presto - zeer snel, ongeveer 180–200 BPM

accelerando - geleidelijk versnellen

rallentando / ritardando - geleidelijk vertragen

ritenuto - vertragen of inhouden

a tempo - terug naar het vorige tempo

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

fermate - teken op de notenbalk dat betekent: aanhouden

beat - de regelmatige puls van de muziek

up-tempo - een snelle tempoaanduiding in popmuziek

Deze slide heeft geen instructies