les 1 organismen en hun omgeving

• Biologie
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 3

              Startopdracht 

Kies één organisme dat je interessant vindt (bijvoorbeeld een cactus, kikker, vis of mens).

Beschrijf in eigen woorden:

In welke omgeving leeft dit organisme? (water, woestijn, bos, stad, enz.) Welke uitdagingen zijn er in die omgeving? (droogte, kou, weinig licht, veel roofdieren, enz.) Leg uit hoe het organisme zich daaraan heeft aangepast:

Welke organen spelen hierbij een rol?

Hoe werken die organen samen met cellen om het organisme te laten overleven?

Maak een schets of mindmap waarin je omgeving, uitdagingen en aanpassingen verbindt.

Voorbeeld:

Een vis leeft in water → uitdaging: zuurstof opnemen uit water → oplossing: kieuwen (orgaan), opgebouwd uit cellen die zuurstof uit water opnemen.

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

Organismen en hun omgeving

JdW-kijkwijzer

Lesopbouw:

1. Vooraf:
   Startklaar, Voorkennis activeren, Formatief Handelen
   
   
2. Instructie:
   Leerdoelgericht werken, Inclusieve didactiek, Concrete en herkenbare voorbeelden, Formatief Handelen
   
   
3. Toepassing:
   Actieve verwerking, Formatief handelen 
   
   
4. Evaluatie:
   Afsluiting

Overzicht Periode 1

periodeplanner staat nog even alleen in de tijdslijn, komt later 

              Startklaar

• Op je plek zitten 
• Telefoon in het Zakkie 
  
• Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
• Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, JdW-map, etui 

1. Startklaar

Bij de start van iedere les verwelkomt de docent de leerlingen bij de ingang van de deur, noemt leerlingen bij naam, maakt oogcontact en besteedt aandacht aan hun welbevinden. De docent geeft het goede voorbeeld en spreekt hoge verwachtingen uit voor het verloop van de les door succescriteria op gewenst gedrag, schooltaal en effectief leren te benoemen. De leerlingen zijn startklaar: ingelogd in LessonUp, telefoons opgeborgen in het Zakkie, en JdW-map op tafel.

           Leerdoelen

1. Je kunt de invloeden op organismen indelen in biotische en abiotische factoren.
2. Je kunt de niveaus van de ecologie beschrijven.
3. Je kunt in een ecosysteem de voedselrelaties aangeven.

3. Leerdoelgericht werken

De docent geeft het onderwerp, RTTI geformuleerde leerdoelen en de lesopbouw aan. De docent weet de leerdoelen goed te laten aansluiten bij de voorkennis en het (taal)niveau van de leerlingen. Gedurende de les wordt continu een terugkoppeling naar de leerdoelen gemaakt om de mate van beheersing te controleren.      

Ecosysteem

Bij een ecosysteem kijken we naar de relaties tussen organismen en hun omgeving. Dingen die hier invloed op kunnen hebben zijn biotische (levende) en abiotische (niet levende) factoren.

Niveaus van ecologie

individu

één enkel organisme

populatie

individuen van hetzelfde soort in een gebied die zich  met elkaar voortplanten

levensgemeenschap

alles wat leeft in een gebeid

alle populaties in een gebied

ecosysteem

alle biotische en abiotische factoren in een gebied

de levensgemeenschap met abiotische invloeden

Voeden

In de ecologie kijken we naar de relatie tussen verschillende organismen en hun omgeving. Een zeer belangrijke relatie is de voedingsrelatie. Om te zien wie wie eet, tekenen we een voedselketen/web. 

Elke voedselketen start met een plant!

Voedselweb

Voedselweb

• Voedselrelaties = voedselweb

Noem een voedselketen uit dit voedselweb? 

Piramide van biomassa

Wanneer je naar de volgende schakel in een voedselketen gaat, zul je zien dat de totale hoeveelheid biomassa (het totale, droge gewicht van een laag) afneemt. Dit kun je zien in de piramide van biomassa.

Accumilatie

Wanneer gifstoffen vrijkomen in een ecosysteem, kunnen ze worden doorgegeven aan het volgende niveau zonder te worden afgebroken. Dit betekent dat gifstoffen ook dieren bereiken, terwijl het eigenlijk de bedoeling is dat ze alleen tegen planten of insecten werkt.

Accumulatie

Wat zal er bij de grijze balkjes komen? 

Wat zal er gebeuren met de verdeling in de grijzen balkjes?

Accumulatie

De concentratie wordt steeds hoger! 

Wat kan hier het risico van zijn? 

Abiotische factoren

Wat is een biotische factor?

1. Alle levenloze natuur (de zon, water, etc.)
2. Alle levende natuur (de zon, water, etc.)
3. Alle levenloze natuur (voedsel, soortgenoten)
4. Alle levende natuur (voedsel, soortgenoten)

Wat kan een gevolg/risico zijn van accumulatie?

Wat is er nog onduidelijk?

Niveaus van ecologie

• individu
• populatie
• levensgemeenschap
• ecosysteem (= levensgemeenschap + biotoop)
• biosfeer

?

?

Verschillen en overeenkomsten?

accumulatie

 Planten nemen ook giftige stoffen op uit hun omgeving, denk aan zware metalen of bestrijdingsmiddelen.

 In een voedselketen verdwijnen deze stoffen niet.

 Opeenhoping hiervan noem je accumulatie

Was is geen A-biotische factor?

1. Lucht
2. Voedsel
3. Neerslag
4. Wind

Wat is een populatie?

1. Een boom
2. Verschillende dieren in een gebied
3. Een groep individuen vd zelfde soort in 1 gebied
4. Alles wat in een bepaald gebied is

Wat is niet 1 van de ecologie niveaus?

1. Ecosysteem
2. Populatie
3. Individu
4. Levensgroep

Wat is van invloed op een populatiegrootte?

1. hoeveelheid voedsel
2. natuurlijke vijanden
3. ziekteverwekkers
4. A, B en C

Wat laat de piramide van aantallen zien?

1. Hoeveel diersoorten er in een schakel zijn
2. De soorten dieren in een gebied
3. Hoeveel individuen er in een schakel voorkomen
4. De hoeveelheid biomassa in een gebied

In een piramide van biomassa wordt de biomassa in elke volgende schakel groter.

1. juist
2. onjuist

In de afbeelding is een piramide
getekend van de voedselketen:
gras -> sprinkhaan -> spitsmuis
Welke bewering is juist?

1. uit 1 kg gras wordt 22 kg sprinkhanen gevormd
2. uit 1 kg gras wordt uiteindelijk 85kg spitsmuizen gevormd
3. uit 22 kg gras wordt 1 kg spitsmuizen gevormd
4. uit 22 kg sprinkhanen wordt 1 kg spitsmuizen gevormd

Hoe zat het ook alweer?

Zet de onderstaande organisatieniveaus in de juiste volgorde van klein naar groot

biosfeer

ecosysteem

levens-

gemeenschap

populatie

organisme

orgaan

weefsel

molecuul

cel

PO opdracht 2: in dezelfde tweetallen

1. Kies een Nederlandse vlindersoort uit

2. Zoek informatie over het leefgebied van deze vlinder

3. Onderzoek welke voedselrelaties deze vlindersoort heeft

4. Maak een voedingsketen van minimaal 4 ketens met deze vlinder in jullie gekozen leefgebied

5. Maak een voedselweb met met minimaal 3 weergegeven voedselketens met jullie vlindersoort in hun leefgebied

6. Welke rol speelt de vlinder in de ecologie bij de piramide van aantallen?

7. Welk rol speelt de vlinder in de ecologie bij de piramide van biomassa?

Ecologie

Het gebied binnen de Biologie dat de relaties tussen organismen onderling en hun omgeving (milieu) onderzoekt.

                       Milieu                                            Organisme

biotische en abiotische factoren

- Biotische factoren:invloeden van organismen

- Abiotische factoren: invloeden van levenloze natuur

Abiotisch en biotische factoren

Niveaus van ecologie

individu

één enkel organisme

populatie

individuen van hetzelfde soort in een gebied die zich  met elkaar voortplanten

levensgemeenschap

alles wat leeft in een gebeid

alle populaties in een gebied

ecosysteem

alle biotische en abiotische factoren in een gebied

de levensgemeenschap met abiotische invloeden

voedselketen 

schakel = deel van een voedselketen.

De eerste schakel van een voedselketen is altijd een plant.

De tweede schakel is altijd een planteneter. 

De derde schakel is altijd een vleeseter 

• Producenten, consumenten, reducenten
• Herbivoor, omnivoor, carnivoor
• Autotroof en heterotroof
• Trofische niveaus

Voedselweb

In een voedselweb staan alle

voedselrelaties 

Piramide van biomassa

Biomassa= het totale gewicht van alle energierijke stoffen in een organisme (koolhydraten / eiwitten / vetten)

 

- hoeveel biomassa per

   schakel...

- elke schakel is lichter...

Piramide van biomassa

Piramide van biomassa

heeft altijd:

een piramidevorm

(Want per schakel gaat
er energie verloren)

Accumulatie

Wat nou als onderin een voedselketen een gifstof wordt opgenomen (door gifstoffen in de bodem of bestrijdingsmiddelen), wat gebeurt er dan in de voedselketen?

De stoffen zijn niet door een plant/ dier af te breken.

Accumulatie

De organismen hoger in de voedselketen gaan dood aan gifstoffen die veel eerder in de keten zijn opgenomen.

Regen
Biotische of Abiotische Factor?

1. Biotisch
2. Abiotisch

Predatoren
Biotische of Abiotische Factor?

1. Biotisch
2. Abiotisch

UV straling
Biotische of Abiotische Factor?

1. Biotisch
2. Abiotisch

Afscherming van de zon
Biotische of Abiotische Factor?

1. Biotisch
2. Abiotisch

Wat is de juiste volgorde?

1. Bioom, Biosfeer, Levensgemeenschap, Ecosysteem, Populatie
2. Populatie, Bioom, Levensgemeenschap, Individu, Biosfeer
3. Biosfeer, Bioom, Ecosysteem, Levensgemeenschap, Populatie
4. Biosfeer, Ecosysteem, Populatie, Individu, Levensgemeenschap

welke term past het beste bij:

de volledige biomassa in het stadspark

1. Populatie
2. Bioom
3. Biosfeer
4. Levensgemeenschap

In een voedselketen wordt de biomassa in elke volgende schakel kleiner. Hoe komt dat?

Een boer spuit gif om zijn land. Een paar weken later vindt hij een aantal dode roofvogels. Hoe komt dat?

                                                                      accumulatie van                                                                             gif

Gif

Planten: gif in planten cellen

(niet gebruiken of kwijtraken)

In het voedselweb -->

Dieren: slaan gif op in vetweefsel

Accumulatie: Ophoping

Fotosynthese
Hoe zat dat ook al weer?

Producenten

Planten: Produceren voedsel voor de rest van de voedselketen

Altijd eerste schakel

Autotroof: kunnen zelf energie maken, uit energiearme stoffen

Consumenten

Dieren : Consumeren de stoffen die planten hebben gemaakt

Planteneters zijn de tweede schakel = Consumenten van de eerste orde

Heterotroof: moeten energierijke stoffen binnen krijgen. Kunnen ze niet zelf maken

Afvaleters

Eten de dode resten van planten en dieren

Afvaleters laten ook resten achter

Reducenten

Bacteriën en schimmels

Zetten stoffen uit de resten van dode organismen om in koolstofdioxide, mineralen en water

Kringlopen

Waar moet een voedselweb/voedselketen altijd mee beginnen?

1. Consument
2. Producent
3. Reducent
4. Afvaleter

Waar horen bacteriën en schimmels bij?

1. Consument
2. Producent
3. Reducent
4. Afvaleter

Een bepaald organisme is autotroof, wat betekend dat? En welke organismen zijn dat?

Kringloop van water

Koolstofkringloop

Koolstofkringloop

Stikstofkringloop

De stikstofkringloop

Plasticsoep

Kunststof verbrokkelt tot kleinere stukjes

Microplastic

Hoe kunnen microplastics zorgen voor de dood van zeehonden / vogels?

Hoe zorg je voor een duurzame leefomgeving?

Leefomgeving

De buurt waarin je woont, de bedrijven en wegen, de parken en weilanden, de vogels en regenwormen, ze maken deel uit van je leefomgeving. Je leefomgeving noem je ook wel je milieu of het ecosysteem waarin je leeft. 

Voorbeelden van leefomgeving.

Milieu

• Het milieu (leefomgeving) bepaald de leefomgeving van een organismen 
• Ecologie = relaties tussen organismen en hun milieu 
• Biotische factor = levend invloed op de leefomgeving 
• Abiotische factor = levenloze invloed op de leefomgeving
• Abiotische EN biotische factoren hebben invloed op de leefomgeving van een organisme. 

De niet-levende natuur is onder andere de lucht die je inademt, en de temperatuur.  De levende natuur noem je biotisch en de niet-levende natuur noem je abiotisch. Al deze biotische en abiotische omgevingsfactoren hebben invloed op jou en op het ecosysteem waarin je leeft.

1 organisme

Individu

Aanvullende uitleg over afbeelding van dia 'Milieu'.

Niveaus ecologie (definitie bepalen) 

• Individu
• Populatie
• Leefgemeenschap
• Ecosysteem

Zelfde organisme

Zelfde leefgebied

Kunnen voortplanten

Kunnen elkaar beïnvloeden.

Populatie

Leefgemeenschap

alle populaties in een gebied samen

Ecosysteem

Leefgemeenschap en abiotische factoren

Veranderingen in ecosysteem

Blijvende en niet-blijvende veranderingen

Organismen kunnen hun leefomgeving zodanig beïnvloeden dat het hele ecosysteem verandert.

Invloed van mensen op leefomgeving

• Afgelopen 100 jaar vooral negatief
• Milieuvervuiling =

(milieuverontreiniging) is de aantasting van het milieu door de mens, zoals de vervuiling van de lucht (luchtvervuiling), water (watervervuiling) en grond (grondvervuiling of bodemvervuiling). Milieuvervuiling zorgt voor beschadiging van de natuur en voor aantasting van het leefgebied van dieren.

Milieu problemen

Uitputting

Door stoffen uit het milieu te halen

Vervuiling

Door stoffen aan het milieu toe te voegen

Grofweg te verdelen in twee soorten: uitputting en vervuiling.

Voorbeeld van een milieu probleem, sluit aan bij vorige dia.

Ecologie

• Het onderzoeken van de relatie tussen dieren en hun milieu: Ecologie

Ecologie #2

Niveaus van ecologie

• Individu: één organisme
  
• Populatie: groep individuen van zelfde soort die zich onderling voortplanten
  
• Levensgemeenschap: populaties van verschillende soorten die in een bepaald gebied samenleven
  
• Ecosysteem: bepaald gebied waarin biotische en abiotische factoren een eenheid vormen

Beroepsvoorbeeld ecoloog in dienst van Rijkswaterstaat.

Inleidende video

Duurzaamheid

Gebruik van grondstoffen op zo’n manier dat de invloed van de activiteiten van de mens geen blijvende schade aanricht aan het milieu, zodat ook toekomstige generaties het milieu en dezelfde bron naar behoefte kunnen blijven gebruiken.

Terugkijken 

op de leerdoelen

1. Je kunt de invloed op organismen indelen in biotisch en a biotisch factoren.
   
2. Je kunt de niveaus van ecologie beschrijven .
   
3. Je kunt in een ecosysteem de voedselrelaties aangeven.

Checklist:

• Zijn de leerdoelen behaald?
• Les in context plaatsen van de periode 
• Het leren en het gedrag samen evalueren
• Vooruitblikken adhv JdW-planner  

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• milieu
• ecologie
• biotische factoren 
• abiotische factorende 
• niveaus van ecologie
• individu
• populatie
• leefgemeenschap biotoop
• ecosysteem
• biosfeer
• bioom

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

           Begrippen
           uit deze les

• voedselketen
• schakel 
• voedselnet
• biomassa
• iramide van biomassa
• priamide van aantallen 
• accumilatie 
• giftig

8. Afsluiting

De docent controleert in de slotfase van de les of de leerdoelen door alle leerlingen behaald zijn en plaatst de les in de context van de betreffende periode. De docent evalueert samen met de leerlingen het leren en het gedrag en blikt vooruit aan de hand van de JdW-planner.

Wat doe jij om duurzamer te leven?

Eindslide

Ruimte voor een afsluitend woord.