Ontdekkingsreizen en vernieuwing

Ontdekkingsreizen en vernieuwing

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 34 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Ontdekkingsreizen en vernieuwing

Open met het idee dat deze periode niet alleen over reizen gaat, maar ook over een nieuwe manier van denken over mens, aarde, kennis en geloof.

Lesdoel

Ik kan uitleggen hoe nieuwe ontdekkingen en kritiek op de kerk het denken in de tijd van ontdekkers en hervormers veranderden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen voor jou bij ontdekkers en hervormers?

Gebruik de opbrengst om voorkennis te activeren. Verwachte woorden: ontdekken, reizen, Columbus, kerk, Luther, boekdrukkunst, verandering, renaissance.

Nieuwe ontdekkingen

  • In de middeleeuwen lag de nadruk vooral op God, geloof en het leven na de dood.

  • Aan het einde van de middeleeuwen veranderde dat beeld.

  • Door ontdekkingen en uitvindingen gingen mensen zich meer richten op het leven op aarde.

  • Daarom heet deze periode: de tijd van ontdekkers en hervormers.

Benadruk de tegenstelling tussen middeleeuws denken en het nieuwe wereldbeeld aan het begin van de nieuwe tijd.

Een nieuw beeld van de wereld

  • Copernicus stelde dat de aarde rond is.

  • Hij zei ook dat de aarde om de zon draait.

  • Dat was een grote verandering in het denken over mens en wereld.

Houd het hier bij de kern uit de brontekst: een nieuw wereldbeeld maakte oude zekerheden minder vanzelfsprekend.

Columbus en Amerika

  • Columbus ontdekte Amerika.

  • Zulke reizen vergrootten de bekende wereld.

  • Mensen beseften dat er nog veel te ontdekken viel.

Koppel deze ontdekking aan nieuwsgierigheid en verbreding van kennis, niet aan alle latere gevolgen; die staan niet in het aangeleverde materiaal.

Boekdrukkunst en verspreiding

Door de boekdrukkunst konden steeds meer mensen lezen over:

  • nieuwe inzichten

  • ontdekkingen

  • uitvindingen


Nieuwe ideeën bereikten daardoor sneller meer mensen.

Leg uit dat kennis niet alleen ontstond, maar ook beter werd verspreid. Dat maakt deze periode anders dan de middeleeuwen.

Nieuwe ontdekkingen

Middeleeuws wereldbeeld → nadruk op geloof en hiernamaals

Nieuwe ontdekkingen → meer aandacht voor kennis en het leven op aarde


De wereld werd groter, en de mens ging daar anders over nadenken.

Deze samenvattende dia maakt de omslag zichtbaar: niet het geloof verdwijnt, maar de blik op de wereld verandert.

Waardoor verspreidden nieuwe ideeën zich sneller?

A

boekdrukkunst

B

aflaten

C

komedies

D

sterrenkaarten

Toetst het kernidee uit de eerste subtopic: kennis veranderde niet alleen, maar werd ook sneller verspreid.

Vul de kernbegrippen in

In de middeleeuwen lag de nadruk op geloof en het . Door nieuwe ontdekkingen gingen mensen anders denken. Copernicus zei dat de aarde om de draait. Door de boekdrukkunst konden nieuwe ideeën zich sneller verspreiden.

In de middeleeuwen lag de nadruk op geloof en het
Copernicus
zei dat de aarde om de
boekdrukkunst
hier en nu
maan
Columbus
renaissance

Correcte invulling: leven na de dood, Copernicus, zon, boekdrukkunst.

Renaissance

  • Het woord renaissance komt van het Franse renaître.

  • Het betekent: opnieuw geboren worden.

  • Men zag deze tijd als een wedergeboorte van de mens na de middeleeuwen.

Noem dat mensen de middeleeuwen in deze visie als 'duister' zagen, en hun eigen tijd als nieuw begin.

De mens als individu

  • In de middeleeuwen was de mens vooral deel van de gemeenschap.

  • In de renaissance zag men de mens meer als een uniek individu.

  • Iemand moest zich op zoveel mogelijk gebieden ontwikkelen.

Deze slide heeft geen instructies

Homo universalis

Het ideaal was de homo universalis:

  • een alleskunner

  • een allesweter

  • iemand die zich breed ontwikkelt

Verbind dit begrip aan het nieuwe mensbeeld: niet alleen gehoorzamen, maar ook leren, onderzoeken en jezelf vormen.

Terug naar de oudheid

  • Er kwam nieuwe belangstelling voor de klassieke oudheid.

  • Ideeën van Grieken en Romeinen werden opnieuw belangrijk.

  • Vooral kunstenaars en wetenschappers lieten zich daardoor inspireren.

Maak duidelijk dat 'nieuw' hier juist samenhangt met het opnieuw waarderen van oude voorbeelden.

Kunst en onderzoek

  • In deze tijd groeide de aandacht voor kunst, wetenschap en de mens.

  • Dat past bij het renaissance-idee van onderzoek en brede ontwikkeling.

De bron noemt Rembrandts 'De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp' (1632). Gebruik het schilderij als voorbeeld van belangstelling voor kennis en de menselijke werkelijkheid.

Literatuur in deze tijd

Literatuur was vaak 'ter leering ende vermaeck':

  • ze moest mensen iets leren

  • maar ook vermaken


Schrijven had dus vaak een opvoedend doel.

Leg de oude formulering kort uit: leren en vermaken tegelijk.

Vormen van literatuur

  • vooral gericht op vermaak

  • humor en komische situaties

Kluchten

Komedies en andere teksten

  • vaak ook een wijze les

  • toneelstukken, liederen en gedichten bevatten dikwijls een opvoedkundige boodschap

Benadruk dat amusement en moraal in deze periode vaak samengaan.

Renaissance

Renaissance betekent niet alleen nieuwe kunst, maar ook een nieuw mensbeeld:

  • aandacht voor het individu

  • waardering voor kennis

  • inspiratie uit de klassieke oudheid

  • literatuur met een leerzame boodschap

Deze dia rondt het subtopic af en verbindt kunst, wetenschap en literatuur tot één cultuurbeeld.

Wat past het best bij een homo universalis?

A

strikt gelovig

B

breed ontwikkeld

C

alleen kunstenaar

D

deel van groep

De distractor 'deel van groep' verwijst naar het middeleeuwse mensbeeld.

Maak de samenvatting compleet

De betekende een wedergeboorte van de mens. Mensen zagen zichzelf meer als individu en keken opnieuw naar de klassieke oudheid. Literatuur was vaak ter leering ende vermaeck.

De
individu
klassieke oudheid
leering ende vermaeck
reformatie
gemeenschap
boekdrukkunst
geloofsstrijd

Correcte invulling: renaissance, individu, klassieke oudheid, leering ende vermaeck.

Waarom past onderzoek goed bij het denken van de renaissance?

Bespreek dat antwoorden kunnen verwijzen naar: aandacht voor het individu, brede ontwikkeling, onderzoek, kunst en wetenschap, inspiratie uit Grieken en Romeinen.

Geloofsstrijd

  • In de late middeleeuwen kwam er steeds meer kritiek op de Rooms-Katholieke Kerk.

  • Veel mensen vonden de rijkdom van de geestelijkheid verkeerd.

  • Ook de handel in aflaten zorgde voor ergernis.

Laat zien dat verandering niet alleen uit ontdekkingen kwam, maar ook uit onvrede over de kerk.

Wat zijn aflaten?

  • Aflaten waren brieven.

  • Volgens de kerk konden gelovigen daarmee sneller in de hemel komen.

  • Eerst kon je ze verdienen met goede daden, later werden ze vaak voor geld verkocht.

Benadruk dat juist de verkoop van aflaten veel kritiek opriep.

Van kritiek naar reformatie

Kritiek op rijkdom van de kerk + ergernis over aflaten → reformatie


De reformatie was een beweging die zich keerde tegen misstanden in de kerk.

Gebruik hier de pijlvorm omdat de oorzaak-gevolgrelatie zelf de kern van de dia is.

Maarten Luther

  • De reformatie stond onder leiding van Maarten Luther.

  • Hij was een Duitse theoloog.

  • Luther verzette zich tegen de misstanden binnen de kerk.

Deze slide heeft geen instructies

Luthers overtuiging

Luther vond dat een diep geloof de enige manier was om in de hemel te komen.


Dus niet rijkdom of betaalde aflaten, maar oprecht geloof stond centraal.

Leg het contrast scherp neer: innerlijk geloof tegenover uiterlijke kerkelijke praktijk.

Geloofsstrijd

In de tijd van ontdekkers en hervormers veranderde dus niet alleen de kennis van de wereld, maar ook het denken over geloof.


Nieuwe ideeën en kritiek op de kerk zorgden samen voor grote veranderingen.

Dit is de inhoudelijke landing van de les: vernieuwing zit zowel in ontdekken als in hervormen.

Wat was een belangrijke aanleiding voor de reformatie?

A

nieuwe zeereizen

B

verkoop van aflaten

C

klassieke oudheid

D

homo universalis

Toetst oorzaak-gevolg: kritiek op aflaten leidde mede tot de reformatie.

Vul de begrippen in

In de late middeleeuwen groeide de kritiek op de Kerk. Veel ergernis ging over aflaten, die later vaak voor geld werden verkocht. Onder leiding van Maarten Luther ontstond de reformatie.

In de late middeleeuwen groeide de kritiek op de
aflaten
geld
Maarten Luther
klassieke
boekdrukkunst
Columbus
kunstenaars

Correcte invulling: Rooms-Katholieke, aflaten, geld, Maarten Luther.

Welk contrast zie je tussen aflaten en Luthers idee?

Laat leerlingen benoemen dat Luther innerlijk geloof belangrijker vond dan rijkdom of betaalde aflaten.

Wat is één inzicht uit deze les dat je wilt onthouden?

Reflectie zonder fout/goed. Mogelijke antwoorden: Copernicus, boekdrukkunst, renaissance, homo universalis, aflaten, Luther, verandering in mensbeeld of geloof.

Welk onderdeel hielp jou het best om deze les te begrijpen?

Reflectie op leerproces. Laat leerlingen concreet zijn: afbeelding, samenvatting, begrip, vergelijking, docentuitleg.

Begrippen

tijd van ontdekkers en hervormers - periode waarin mensen door ontdekkingen en kritiek op de kerk anders gingen denken

Copernicus - wiskundige en astronoom die stelde dat de aarde rond is en om de zon draait

boekdrukkunst - uitvinding waardoor informatie en ideeën sneller verspreid konden worden

renaissance - wedergeboorte; periode met nieuwe aandacht voor mens, kennis en klassieke oudheid

homo universalis - ideaal van een mens die zich op veel gebieden ontwikkelt

klassieke oudheid - cultuur van de oude Grieken en Romeinen

ter leering ende vermaeck - bedoeld om te leren én te vermaken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

aflaten - brieven waarmee gelovigen volgens de kerk sneller in de hemel konden komen

reformatie - beweging tegen misstanden in de Rooms-Katholieke Kerk

Maarten Luther - Duitse theoloog en leider van de reformatie

geestelijkheid - de mensen binnen de kerk, zoals priesters en andere geestelijken

Deze slide heeft geen instructies