Ruilen over de tijd
Katern 4 VWO
Ruilen over de tijd
Katern 4 VWO
Planning
Verwonderen uitleg
Workshop
Communicatie
Pauze
Verwonderen tekst lezen
Workshop
communicatie
Doelen
Je bent op de hoogte van de levensloop van mensen
Je weet het verschil tussen voorraad en stroom grootheden
Je weet wat het menselijk kapitaal is en hoe je dit kan vergroten
Je weet wat je verdiencapaciteit is
Je weet wat ze bedoelen met ruilen over de tijd
5 VWO
4 katernen
Starten met ruilen over tijd
Planning, huiswerk, doelen allemaal in klik
Regeltjes
Jassen uit
Telefoons in bak
Petten / mutsen / capuchons af
Blijf op je plek zitten
WC- gang voor de les of tijdens pauze
Spullen op orde
Werkhouding wordt bijgehouden.
Verwonderen
Hoge kosten en woonlasten: 3,7 miljoen Nederlanders kunnen niet sparen
Financiële levensloop
Je financiële situatie hangt samen met je levensloop.
Eerste zakgeld
Bijbaantje
Goede baan / eerste huis
Kinderen
pensioen
Levensloop in afbeelding
Voorraad en stroomgrootheden
Moment opname
Bezittingen
Spaargeld
Aandelen
Woning
Banksaldo
Schulden
Hypotheek
studielening
Overzicht voor een periode
Begroting gezin is een goed voorbeeld van stroomgrootheden
Inkomen is een belangrijke stroomgrootheid voor een gezin
Voorraadgrootheden
stroomgrootheden
Investeren in jezelf
Handig om in jezelf te investeren
Lenen voor een huis vaak goedkoper dan een huurhuis
Lenen voor een studie
Uitgaven voor een studie noem je investeren in menselijk kapitaal.
Het is een investering in jezelf
Door de extra kennis ben je beter in het produceren van goederen en leveren van diensten
Als het goed is gaat na je studie je verdiencapaciteit omhoog (hoogte van het inkomen dat een persoon kan verkrijgen)
Ruilen over de tijd
Ruilen over tijd wordt ook wel intertemporele ruil genoemd.
Sparen – het uitstellen van consumptie
Voor sparen krijg je rente – dit is de beloning dat de bank je geld kan gebruiken
Lenen - het vervroegen van consumptie
Over een lening betaal je rente en uiteindelijk de aflossing
Verschillende manieren van ruilen over tijd
Workshop
Wat werken aan paragraaf 1
Hoe via klik
Wie alleen of in tweetallen
Tijd 30 minuten
Klaar doorwerken
Deel 2
Verder methode
Wat werken aan de methode
Hoe via klik
Wie alleen of in tweetallen
Tijd 30 minuten
Klaar: doorwerken
communicatie
Doelen
Je bent op de hoogte van de levensloop van mensen
Je weet het verschil tussen voorraad en stroom grootheden
Je weet wat het menselijk kapitaal is en hoe je dit kan vergroten
Je weet wat je verdiencapaciteit is
Je weet wat ze bedoelen met ruilen over de tijd
1,2 sparen of lenen
Planning
Verwonderen
Workshop
Communicatie
Pauze
Verwonderen
Communicatie
\workshop
Doelen
Je weet waarom mensen sparen (spaarmotieven).
Je kan berekenen hoeveel rente mensen hebben opgebouwd
Je weet waarom mensen lenen (leenmotieven
Je weet dat er verschillende soorten leningen zijn
je dat er verschillende soorten hypotheken zijn
Je weet het verschil tussen de algemene prijs van tijd en de individuele prijs van tijd
Je weet wat een onderhandse lening is
Je weet hoe de vermogensmarkt werken en het verschil tussen de geldmarkt en kapitaalmarkt.
Sparen
Er zijn drie redenen om te sparen
Zekerheidsmotief
Doelmotief
Vermogensmotief
Sparen levert rente op
De beloning voor sparen is rente.
De bank gebruikt je geld om te investeren. Hoe langer het vast staat hoe hoger de rente
Rente wordt vaak weergeven als rente per jaar.
Wat moeten we kunnen
Rente op rente berekenen
Rente berekenen met verschillende stortingen op verschillende momenten
Samengestelde interest
Dit is wat Einstein noemde het achtste wereld wonder!
Dit noemen ze ook wel rente op rente
Voorbeeld
Je hebt 3000 euro gespaard en krijgt 6% samengestelde rente
Hoeveel rente krijg je in jaar 1
3000 / 100 * 6 = 180
Maar nu, wat krijg je in jaar 2???
Rente op rente
3000 + 180 = 3180 (dit staat nu op je rekening)
3180 /100 *6 = 190,80
En dit gaat elk jaar op nieuw zo, rente op rente
Hoe berekenen we samengestelde interest (Eindwaarde berekening)
Hoe bereken je de contante waarde?
De contante waarde is het tegenovergestelde van de eindwaarde.
Hoeveel geld is er op dit moment nodig om aan toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen.
Dit gebruik je bijvoorbeeld bij de pensioenberekening in par 2.3
Contante waarde = eindwaarde / (rente / 100+1) ^ aantal jaren
Stel je krijgt over 3 jaar €1000 en de rente is 6% per jaar. Wat is dan de contante waarde?
1000 / 1,06^3 – 839,62 Euro
Samenvattend
Rekenvoorbeeld enkelvoudig interest
Je stort €1000 op een spaardeposito met een looptijd van 10 jaar. De rente bedraagt 2,5% per jaar over het oorspronkelijke ingelegde bedrag en wordt aan het einde van elk jaar bijgeschreven op jouw betaalrekening. Je ontvangt in totaal 10x0,025 x 1000 = €250 rente.
Eindwaarde van een bedrag
Ik heb een spaarrekening met een rentepercentage van 2% (samengestelde rente)
Ik heb nu €1000,-
Hoeveel heb ik over 3 jaar?
1000 x 1,02^3=1061,21
Contante waarde van een bedrag
Ik heb een spaarrekening met een rentepercentage van 2% (samengestelde rente)
Ik wil over drie jaar €1000,- hebben.
Hoeveel moet ik nu op de bank zetten?
1000 x 1,02^-3= 942,32 Of 1000 /1,02^3=942,32
Rente Merel berekenen
Merel heeft op 1januari €300 op haar spaarrekening met een rente van 2,1%.
Merel laat het bedrag 5 jaar staan.
Merel stort jaarlijks €200 bij op 1 januari.
Hoeveel heeft Merel na 5 jaar op haar rekening?
Aan het eind heeft Merel
300 * (1.021)^5 = 332,85
200 * (1.021)^4 = 217,34
200 * (1.021)^3 = 212,87
200 * (1.021)^2 = 208,49
200 * (1.021)^1 = 204,2
= 1175,75 op de spaarrekening
Lenen
Je vervroegt je consumptie
De prijs van lenen is rente
Leenmotieven
Opvangen tegenslag
Aanschaf duur consumptive goed
Tijdelijk tekort
Meerdere soorten leningen
Consumptief krediet – rood staan – creditcard
Hypothecaire lening – lening met een onroerend goed als onderpand
Onderhandse lening – lening zonder tussenkomst van de bank
De prijs van tijd
Bij ruilen over tijd maak je de keuze tussen consumptie nu en later
Je maakt de keuze tussen
Algemene prijs van tijd – de rente die je betaald
Individuele prijs van tijd – prijs die je bereid bent te betalen
dit verschilt van mens tot mens
Tijdsvoorkeur van mensen
Mensen hebben hoge of een lage tijdsvoorkeur. De bank is een tussenpersoon tussen mensen die lenen en mensen die sparen. Spaarders ontvangen rente (spaarrente) en de leners betalen rente (leenrente). De bank verdient een rentemarge (het verschil tussen de rentes.
Vraag en aanbod van vermogen
Financiële sector maakt het mogelijk om te sparen, lenen en verzekeren.
De financiële sector bemiddeld tussen partijen die geld aanbieden (banken, pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen)
Partijen die geld nodig hebben (bedrijven, overheden en particulieren)
Vraag en aanbod bepalen de prijs van vermogen, RENTE.
Geldmarkt en kapitaalmarkt
Vermogensmarkt kan je opsplitsen naar looptijd.
Geldmarkt – financieringsmiddelen met een looptijd korter dan 1 jaar – rekeningcourantkredieten, kortlopend consumptief krediet)
Kapitaalmarkt financieringsmiddelen met een looptijd langer dan 1 jaar – vermogenstitels (aandelen, obligaties & hypothecaire leningen) vaak hoger dan bij geldmarkt (doordat er meer risico is)
Prijsbepaling
Vermogensmarkt werkt zoals een markt voor een product door middel van vraag en aanbod komt de prijs tot stand.
Nu is er een hoogconjunctuur dus een hoge vraag naar vermogen. De rente zal dan stijgen.
Qv
Qa
R0
Qv’
R1
Invloed van inflatie op de rente
Aanbieders van geld (mensen die sparen of institutionele beleggers) kijken niet alleen naar het nominale rendement, maar vooral naar het reële rendement (rente gecorrigeerd met inflatie, volgende les)
Als er veel inflatie is, daalt dat reële rendement. Sparen wordt minder aantrekkelijk. Daarom zal naarmate de inflatie toeneemt het aanbod op de vermogensmarkt afnemen.
Omdat de nominale rente tot stand komt door een proces van marktwerking (vraag en aanbod), zal de rente stijgen.
Qv
Qa
R0
Qa’
R1
Workshop
Communicatie
Bespreken opdracht meester Bert en koopkracht.
workshop
Wat: werken aan de methode
Hoe: via klik naar de methode
Tijd: 30 minuten
Wie: alleen of met je buurmens
Klaar: samenvatten, doorwerken.
Communicatie
1.3 De invloed van inflatie
Planning
Verwonderen
Workshop opdracht koopkracht.
Communicatie
Pauze
Verwonderen
Workshop
communicatie
Doelen
Je snapt de invloed van inflatie op sparen en lenen
Je kan met indexcijfer rekenen
Je kan de reële rente berekenen met indexcijfers
Je kan de reële waarde van een schuld berekenen
Je kan vier hypotheekvormen onderscheiden
Inflatie
Producten worden naar verloop van tijd steeds en stukje duurder
Kosten inflatie
Soorten inflatie
Bestedings inflatie
Geïmporteerde inflatie
Hogere productie kosten worden doorberekend
Meer vraag dan aanbod – dus prijzen omhoog(bij gelijk blijvend aanbod!)
Geïmporteerde producten zijn duurder geworden
Invloed inflatie
Inflatie heeft veel invloed
Spaargeld wordt minder waard.
De waarde van je lening verminderd (door waarschijnlijke loonstijgingen)
Bij veel inflatie verminderd je koopkracht (bij gelijk blijvende lonen)
De invloed van inflatie op sparen
De reëele rente is 0,39
Je koopkrachtstijgt dus met 0,39%
De invloed van inflatie op spaargeld, loonstijgingen of bijv. het bbp moet je kunnen berekenen.
Hiervoor maken we gebruik van indexcijfers. Hiermee kan je cijfers vergelijken met een bepaald jaar
We gebruiken hiervoor de formule.
Voorbeeld:
De rente op je spaargeld is dit jaar 2,3%. De inflatie is 1,9%. Hoeveel is je koopkracht toe / af genomen.
Het Nederlands pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers, die samen de totale uitkering bepalen die iemand ontvangt als hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. De pijlers zijn:
1) het staatspensioen (AOW)
2) het bedrijfspensioen
3) het individueel opgebouwde pensioen
De tweede pijler, het bedrijfspensioen, wordt opgebouwd voor werknemers in loondienst. Werkgevers en werknemers leggen premie in bij pensioenfondsen, die de premies beleggen. Het stelsel van bedrijfspensioenen staat onder andere onder druk door lage beleggingsrendementen. Als gevolg daarvan zijn de bedrijfspensioenuitkeringen in de periode 2014 - 2018 gelijk gebleven, terwijl de cao-lonen en de consumentenprijzen in diezelfde periode wel zijn gestegen (zie bron 1).
Gebruik de inleidende tekst en bron 1.
Toon met een berekening aan dat de koopkracht van de bedrijfspensioenuitkeringen tussen 2014 en 2018 met 4% is gedaald, afgerond op hele procenten.
Invloed inflatie op lenen
Door te lenen vervroeg je consumptie. Over je lening betaal je rente.
Door inflatie wordt het interessanter om te lenen. “Je lening wordt minder waard”.
Bij een waardevast product (huis), wordt het product duurder maar de schuld blijft gelijk.
Vaak stijgen ook de lonen met inflatie.
Door inflatie daalt de reële waarde van de schuld
Workshop
wat: opdracht koopkracht
Hoe: via klik bij hulpmiddelen
Tijd 20 minuten
Wie alleen of met buurmens
Klaar werken aan de methode
Communicatie
Bespreken opdracht koopkracht.
Deel 2
Woningmarkt
De woningmarkt bestaat uit koop en huurwoningen
Huurwoningen, betaal je maandelijk een bedrag. De huurbaas is verantwoordelijk voor je huis (tenminste de normale problemen)
Sociale huur – wanneer je max inkomen €40 000 dan mag je sociale huur. Prijs van de woning rond de €879
Vrije sector huur – de prijs van deze woningen is duurder, vaak moet je 3 of 4 keer de huur verdienen. Dus 1000 euro huur moet je 3 of 4 duizend euro verdienen
Huurtoeslag
Wanneer je de huur (sociale huur) niet kan betalen. Dan kan je recht hebben op huurtoeslag. De overheid betaalt dan een beetje mee. Je moet aan verschillende Eisen voldoen en dit aanvragen bij de belastingdienst.
Huis kopen
Wanneer je een huis gaat kopen neem je een hypotheek.
Hypotheek is een lening met onderpand.
4 vormen hypotheek;
Annuïtair
Lineaire hypotheek
Aflossingsvrije hypotheek
levenshypotheek
Verschillende hypotheken
Een hypotheek is een lening met een onroerend goed als onderpand.
Omdat de bank en onderpand heeft is de rente relatief laag. Als je niet betaald kan de bank het huis terugnemen
Annuïteiten hypotheek
Lineaire hypotheek
Maandbedrag is altijd gelijk. Dit bestaat uit rente en aflossing
De hypotheek wordt geleidelijk afgelost, daardoor steeds wat minder rente
Workshop
wat: werken aan hfst 1
Hoe: via klik
Tijd 30 minuten
Wie: alleen of met buurmens
Klaar: door met hfst 2
Hoofdstuk 2 de overheid ruilt over de tijd
Planning
Verwonderen
Workshop
Communicatie
Pauze
Verwonderen
Workshop
communicatie
Doelen
Je weet hoe de overheid zijn geld verdient (directe en indirecte belastingen)
Je kan een simpele begroting overheid lezen en bepalen over een overschot of tekort is
Je weet wat het financieringssaldo is
Je kan de toe / afname van de staatsschuld berekenen
Je weet de Europese oplossingen voor overheidstekorten
2.1 inkomsten en uitgaven van de overheid
Planning
Verwonderen
Workshop
Communicatie
Pauze
Verwonderen
Workshop
Communicatie
Ontvangsten van de overheid
Derde dinsdag van september geeft de overheid inzicht in de inkomsten en uitgaven van de overheid, dit is de rijksbegroting
De miljoenennota is een toelichting op de rijksbegroting
De overheid en sociale zekerheidsinstellingen vormen de collectieve sector
Inkomsten van de overheid
Directe belasting:
Belasting die meteen aan de overheid wordt betaald
winstbelasting
Vennootschapsbelasting
inkomstenbelasting
Indirecte belasting:
Belasting die eerst ergens anders betaald worden
BTW (omzetbelasting)
accijns
Overige inkomsten:
Boetes
Gasbaten
Sociale premies (voorziet in uitkeringen.
Retributies (inkomsten paspoort, rijbewijs)
Uitgaven van de overeid
Verschillende ministeries beschikken over budgetten
De ministeries doen de volgende uitgaven
Overheidsbestedingen:
Investeringen – bijv, verbeteren infrastructuur
Consumptie – salarissen, zorg, onderwijs
Overdrachtsuitgaven:
Uitkeringen, toeslagen & subsidies
stroomgrootheid:
voorraadgrootheid:
Uitgaven en inkomsten
Schuld (je kan het meten)
Begrotingstekort of overschot
Begrotingsoverschot:
Schuld aflossen
Extra uitgaven
Belasting verlaging
Begrotingstekort
Staatsobligaties uitgeven (gekocht door pensioenfondsen / institutionele beleggers)
Staatsschuld, overheidsschuld & financieringssaldo
Bij een begrotingstekort wordt de staatsschuld jaarlijks groter. Staatsschuld bestaat uit de schulden van het Rijk.
Overheidsschuld is hoger en bevat ook de schulden van de lagere overheden en sociale verzekeringsinstellen (SVB & UWV)
Berekening toe / afname staatschuld
Staatsschuld huidig moment + begrotingstekort - aflossingen = nieuwe staatsschuld
Publieke en private schuld
Schuld van de overheid is een publieke schuld
Schuld van gezinnen en bedrijven is de private schuld
Uitgestelde belastingheffing
De schuld van de overheid is een publieke schuld
Het tekort moet uiteindelijk betaald wordt door belastingheffingen
Europese beperkingen
De overheid mag de staatsschuld niet onbeperkt laten toenemen. Hierover zijn in de Europese Unie afspraken gemaakt het het stabiliteits en groeipact.
Begrotingstekort van de overheid niet hoger dan 3% BBP
Staatsschuld lager dan 60% BBP of in die richting gaan.
Staatsschuld als percentage van BBP is de staatsschuldquote
Maatregelen moeten ervoor zorgen dat landen niet te veel lenen en te weinig bezuinigen. Houd je je er niet aan zijn er consequenties
Aan de slag
Wat: Aan de slag met afmaken hfst 2,1,
Hoe: Op je tablet
Wie: alleen of met je buurmens
Tijd: 30 minuten
Klaar: maak de integratieopdrachten over ongeveer 30 minuten bespreken we enkele vragen
Tekst lezen
Opdracht 13
Wat gebeurt er allemaal???
Begrotingstekort overheid omhoog
Vraag naar leningen
Rente
Bestedingen
Economische groei
Wat gebeurt er nu als het begrotingstekort omhoog gaat? Schrijf het voor jezelf uit. Geef ook en reden.
afsluiting
Je weet hoe de overheid zijn geld verdient (directe en indirecte belastingen)
Je kan een simpele begroting overheid lezen en bepalen over een overschot of tekort is
Je weet wat het financieringssaldo is
Je kan de toe / afname van de staatsschuld berekenen
Je weet de Europese oplossingen voor overheidstekorten
2.2 sociale zekerheid
Planning
Verwonderen herhaling en sociale zekerheid
Workshop stil lezen en werken
communicatie
Verwonderen AOW
Workshop opgave garantie op pensioen
communicatie
Doelen
Ontvangsten van de overheid
Derde dinsdag van september geeft de overheid inzicht in de inkomsten en uitgaven van de overheid, dit is de rijksbegroting
De miljoenennota is een toelichting op de rijksbegroting
De overheid en sociale zekerheidsinstellingen vormen de collectieve sector
Inkomsten van de overheid
Directe belasting:
Belasting die meteen aan de overheid wordt betaald
winstbelasting
Vennootschapsbelasting
inkomstenbelasting
Indirecte belasting:
Belasting die eerst ergens anders betaald worden
BTW (omzetbelasting)
accijns
Overige inkomsten:
Boetes
Gasbaten
Sociale premies (voorziet in uitkeringen.
Retributies (inkomsten paspoort, rijbewijs)
Inkomsten van de overheid
Uitgaven van de overeid
Verschillende ministeries beschikken over budgetten
De ministeries doen de volgende uitgaven
Overheidsbestedingen:
Investeringen – bijv, verbeteren infrastructuur
Consumptie – salarissen, zorg, onderwijs
Overdrachtsuitgaven:
Uitkeringen, toeslagen & subsidies
stroomgrootheid:
voorraadgrootheid:
Uitgaven en inkomsten
Schuld (je kan het meten)
Uitgaven van de overheid
Begrotingstekort of overschot
Begrotingsoverschot:
Schuld aflossen
Extra uitgaven
Belasting verlaging
Begrotingstekort
Staatsobligaties uitgeven (gekocht door pensioenfondsen / institutionele beleggers)
Staatsschuld, overheidsschuld & financieringssaldo
Bij een begrotingstekort wordt de staatsschuld jaarlijks groter. Staatsschuld bestaat uit de schulden van het Rijk.
Overheidsschuld is hoger en bevat ook de schulden van de lagere overheden en sociale verzekeringsinstellen (SVB & UWV)
Berekening toe / afname staatschuld
Staatsschuld huidig moment + begrotingstekort - aflossingen = nieuwe staatsschuld
Publieke en private schuld
Schuld van de overheid is een publieke schuld
Schuld van gezinnen en bedrijven is de private schuld
Uitgestelde belastingheffing
De schuld van de overheid is een publieke schuld
Het tekort moet uiteindelijk betaald wordt door belastingheffingen
Europese beperkingen
De overheid mag de staatsschuld niet onbeperkt laten toenemen. Hierover zijn in de Europese Unie afspraken gemaakt het het stabiliteits en groeipact.
Begrotingstekort van de overheid niet hoger dan 3% BBP
Staatsschuld lager dan 60% BBP of in die richting gaan.
Staatsschuld als percentage van BBP is de staatsschuldquote
Maatregelen moeten ervoor zorgen dat landen niet te veel lenen en te weinig bezuinigen. Houd je je er niet aan zijn er consequenties
EMU normen
Voorkomt financiële problemen. Bij overheden. Dit kan namelijk zorgen dat grote beleggers hun inleg niet terug krijgen en dus in financiële problemen komen.
Voorkomt te hoge inflatie. Als er teveel geleend wordt krijg je misschien bestedingsinflatie.
Verzorgingsstaat
Nederland is een verzorgingsstaat. Dat betekend dat we in Nederland voor elkaar zorgen en zorgen voor een bestaansminimum.
Dit beginsel gaat uit van het solidariteitsbeginsel. We betalen ondanks dat we er misschien zelf geen gebruik van maken.
Sociale zekerheid
Sociale zekerheid is belangrijk in NL
Sociale voorzieningen
Sociale verzekeringen
Betaald door de overheid
Voor mensen:
Zonder inkomen
Niet in aanmerking sociale verzekering
Participatiewet
Inkomensvoorzieningen
toeslagenwet
Volksverzekeringen
Deze gelden voor iedereen in Nederland
AOW
kinderbijslag
Werknemersverzekeringen
Deze gelden voor werknemers en uitkeringsgerechtigden
WW
WIA
Wordt betaald door werkgevers en werknemers
Stil lezen – Toepassing van AI
Waarover gaat de tekst
Welke woorden vind je moeilijk?
Zijn er dingen die je niet begrijpt?
Workshop
Wat: werken aan de methode 2.2
Hoe: via klik
Tijd 20 minuten
Wie: alleen of met je buurmens
Klaar: doorwerken
AOW (algemene ouderdomswet)
Iedereen in NL krijgt AOW. Dit bedrag is voor iedereen gelijk.
Intergenerationele solidariteit:
Werkende betalen nu premie voor de mensen die nu AOW krijgen, ze verwachten dit later terug
Mensen sparen ook nog bij voor hun pensioen, dit gebeurt bij pensioenfondsen.
Werkende betalen nu premie en bouwen hiermee vermogen op voor later.
Problemen / oplossingen bij AOW
Toenemende grijze druk
Hogere premie
Minder AOW
Leeftijd laten stijgen
Groene en grijze druk
Door vergrijzing komen er steeds meer gepensioneerden. Dit is een toenmae van de grijze druk.
Intergenerationele solidariteit
Door de vergrijzing staat de solidariteit onder druk. Werkenden moeten steeds meer betalen om de kosten op te vangen.
De premiedruk kan je berekenen.
Premiedruk = (sociale premies / binnenlands inkomen) x 100
Aan het werk
Wat: maken opdracht garantie op pensioen
Hoe: op papier
Tijd: 20 minuten
Wie: Met je buurmens
Klaar: doorwerken methode
LET OP:
Je moet juist antwoord geven
Herhaal de vraag
Leg het antwoord uit
Geef antwoord
Aan het werk
Wat: Werken aan paragraaf 2.2
Hoe: Op je tablet
Tijd: 30 minuten
Wie: Met je buurmens
Klaar: Start maken met paragraaf 2.3
2.3 samenwerken aan een toekomst
Planning
Je kan onderscheid maken tussen verschillende soorten pensioen
Je weet wat het omslagstelsel en het kapitaaldekkingsstelsel is
Je weet of een pensioen waardevast of welvaartsvast is
Je kan de dekkingsgraad van pensioenfondsen berekenen
Verschillende soorten pensioenen
Staatspensioen – AOW
Bedrijfspensioen – bedrijf spaart voor aanbullend pensioen. .
- werkgever houd automatisch maandelijk pensioenpremie
- soort van verplicht sparen
Zelf sparen - vrijwillig sparen
- bijvoorbeeld kopen vermogenstitels (aandelen / obligaties)
AOW
Algemene ouderdomswet. Iedereen in Nederland heeft recht op AOW, wanneer je sinds je 15 in Nederland hebt gewoond en gewerkt
AOW krijg je met 67 en drie maanden (dit wordt opgerekt om het betaalbaar te houden)
AOW wordt betaald met het omslagstelsel
Collectief pensioen
Collectief pensioen is vaak geregeld vanuit de werkgever. Over je loon betaal je dan pensioenpremie.
Collectief pensioen wordt betaald met het kapitaaldekkingsstelsel. Er wordt over de tijd een kapitaal opgebouwd en de pensioenverzekeraar betaald uiteindelijk maandelijks een pensioenbedrag
De pensioenfondsen investeren dit kapitaal in obligaties en aandelen. Voor hun opbrengsten en jouw pensioen zijn ze dus afhankelijk van de markt.
Zelf bijsparen
Wanneer je AOW en bedrijfspensioen te weinig vind kan je zelf bijsparen
Kopen van vermogenstitels - beleggen in aandelen of obligaties
Sparen op spaarrekening
huiskopen
Waarde of welvaartvast pensioen
Een waardevast pensioen wanneer de uitkering jaarlijks mee stijgt met de inflatie
Een welvaartsvast pensioen stijgt mee met de gemiddelde stijging van de lonen
Moeite met betalen bij pensioenfondsen
Omdat de pensioenfondsen het kapitaal investeren in aandelen en obligaties zijn ze afhankelijk van beleggingsopbrengsten. In een slecht economisch jaar kan het dus zijn dat toekomstige pensioenafspraken minder makkelijk behaald kunnen worden.
Om te kijken of een pensioenfonds aan huidige en toekomstige verplichtingen kan voldoen gebruiken we de dekkingsgraad.
Pensioen
102
Stel: Jij bent de enige persoon bij een pensioenfonds.
En de enige aanspraak/afspraak is deze:
→ Over 10 jaar krijg je € 814,45 van het pensioenfonds.
→ De door DNB vastgestelde rekenrente is 5%.
Hoeveel moet het pensioenfonds nu aan beleggingen/geld hebben om jou (gegeven de rekenrente van 5%) over 10 jaar het afgesproken bedrag te kunnen geven?
→ € 814,45 / 1,0510 = € 500
→ En dat komt goed uit, want zo ziet de balans van het pensioenfonds er nu uit:
waarde beleggingen
€ 500
verplichtingen
= € 814,45 over 10 jaar
= contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen.
→ Stel dat DNB de rekenrente aanpast naar 3%
→ Voor dezelfde verplichting (€ 814,45 over 10 jaar) heeft het
pensioenfonds nu een hogere waarde van de beleggingen nodig!
→ € 814,45 / 1,0310 = € 606
Het pensioenfonds heeft maar € 500
= dekkingsgraad = € 500 / € 500 x 100% = 100%
→ dekkingsgraad = 500/606 = 83%
werkelijke rekenrente is afhankelijk van de looptijd
(tussen -0,4% (bij 1 jaar) en 1,6% (bij 100 jaar))
Gevolgen??
€ 500
Hoe werkt een pensioenfonds
→ Vanaf je pensioenleeftijd:
extra inkomen boven op je AOW-uitkering
→ 3 begrippen: indexeren, dekkingsgraad en rekenrente
→ Een simpel voorbeeld om deze begrippen uit te leggen:
→ Mogelijke maatregelen bij een te lage dekkingsgraad:
verhogen beleggingsresultaten (door meer risico’s te nemen….)
verhogen pensioenpremies;
verlagen pensioenen;
niet of minder indexeren;
€ 606
Pensioen
Stel: We kijken vanuit pensioenfonds
→ Pensioenfonds heeft €600 miljoen aan beleggingen
→ De door DNB vastgestelde rekenrente is 2%.
→ We nemen een periode van 25 jaar
→ Over 25 jaar heeft het fonds € 900 miljoen nodig
Hoe hoog is het bedrag wat de beleggingen nu over 25 jaar opleveren.
→ € 600 * 1,0225 = € 984,36 mln
→ Nu moeten we eerst kijken hoeveel het pensioenfonds over 25 jaar nodig heeft. In dit voorbeeld is dit € 900 miljoen
waarde beleggingen
€ 600
verplichtingen
= € 900 over 25 jaar
= contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen.
→ Met een rekenrente van 2% welke waarde heeft de € 900 mln nu?
→ € 900 / 1,0225 = € 548,58
= dekkingsgraad = € 600 / € 548,58 x 100% = 109,37%
€ 548,58
Voorbeeld uit boek
→ 3 begrippen: indexeren, dekkingsgraad en rekenrente
→ Voorbeeld uit boek:
→ Nu kunnen we de dekkingsgraad berekenen
→ de toekomstige verplicht van 900 miljoen is voor 109,37% gedekt.
Werken
Wat: Werken aan paragraaf 2.3
Hoe: Op je tablet
Tijd: 30 minuten
Wie: Met je buurmens
Klaar: herhalen of starten met katern 5 (raad ik niet aan)
Afsluiting
Bekijk katern 4 nog eens
Schrijf op een post it wat je moeilijk vind.
Plak de post it op het bord
Volgende les gaan hier nog even naar kijken