katern 4 vwo 24 25.pptx

Ruilen over de tijd

Katern 4 VWO

1 / 105
volgende
Slide 1: Slide
newEditorEconomieMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 105 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Ruilen over de tijd

Katern 4 VWO

Planning

Verwonderen uitleg

Workshop

Communicatie

Pauze

Verwonderen tekst lezen

Workshop

communicatie



Doelen

Je bent op de hoogte van de levensloop van mensen

Je weet het verschil tussen voorraad en stroom grootheden

Je weet wat het menselijk kapitaal is en hoe je dit kan vergroten

Je weet wat je verdiencapaciteit is

Je weet wat ze bedoelen met ruilen over de tijd



5 VWO

4 katernen

Starten met ruilen over tijd



Planning, huiswerk, doelen allemaal in klik


Regeltjes

Jassen uit

Telefoons in bak

Petten / mutsen / capuchons af

Blijf op je plek zitten

WC- gang voor de les of tijdens pauze

Spullen op orde


Werkhouding wordt bijgehouden.



Verwonderen

Hoge kosten en woonlasten: 3,7 miljoen Nederlanders kunnen niet sparen



Financiële levensloop

Je financiële situatie hangt samen met je levensloop.

Eerste zakgeld

Bijbaantje

Goede baan / eerste huis

Kinderen

pensioen



Levensloop in afbeelding


Voorraad en stroomgrootheden

Moment opname

Bezittingen

  • Spaargeld

  • Aandelen

  • Woning

  • Banksaldo

Schulden

  • Hypotheek

  • studielening




Overzicht voor een periode

Begroting gezin is een goed voorbeeld van stroomgrootheden

Inkomen is een belangrijke stroomgrootheid voor een gezin



Voorraadgrootheden

stroomgrootheden

Investeren in jezelf

Handig om in jezelf te investeren

  • Lenen voor een huis vaak goedkoper dan een huurhuis

  • Lenen voor een studie


Uitgaven voor een studie noem je investeren in menselijk kapitaal.

  • Het is een investering in jezelf

  • Door de extra kennis ben je beter in het produceren van goederen en leveren van diensten

  • Als het goed is gaat na je studie je verdiencapaciteit omhoog (hoogte van het inkomen dat een persoon kan verkrijgen)

Ruilen over de tijd

Ruilen over tijd wordt ook wel intertemporele ruil genoemd.


Sparen – het uitstellen van consumptie

  • Voor sparen krijg je rente – dit is de beloning dat de bank je geld kan gebruiken

Lenen - het vervroegen van consumptie

  • Over een lening betaal je rente en uiteindelijk de aflossing



Verschillende manieren van ruilen over tijd


Workshop

Wat werken aan paragraaf 1

Hoe via klik

Wie alleen of in tweetallen

Tijd 30 minuten

Klaar doorwerken

Deel 2


Verder methode

Wat werken aan de methode

Hoe via klik

Wie alleen of in tweetallen

Tijd 30 minuten

Klaar: doorwerken

communicatie

Doelen

Je bent op de hoogte van de levensloop van mensen

Je weet het verschil tussen voorraad en stroom grootheden

Je weet wat het menselijk kapitaal is en hoe je dit kan vergroten

Je weet wat je verdiencapaciteit is

Je weet wat ze bedoelen met ruilen over de tijd

1,2 sparen of lenen


Planning

Verwonderen

Workshop

Communicatie

Pauze

Verwonderen

Communicatie

\workshop


Doelen

Je weet waarom mensen sparen (spaarmotieven).

Je kan berekenen hoeveel rente mensen hebben opgebouwd

Je weet waarom mensen lenen (leenmotieven

Je weet dat er verschillende soorten leningen zijn

je dat er verschillende soorten hypotheken zijn

Je weet het verschil tussen de algemene prijs van tijd en de individuele prijs van tijd

Je weet wat een onderhandse lening is

Je weet hoe de vermogensmarkt werken en het verschil tussen de geldmarkt en kapitaalmarkt.



Sparen

Er zijn drie redenen om te sparen

  1. Zekerheidsmotief

  2. Doelmotief

  3. Vermogensmotief



Sparen levert rente op

De beloning voor sparen is rente.

De bank gebruikt je geld om te investeren. Hoe langer het vast staat hoe hoger de rente




Rente wordt vaak weergeven als rente per jaar.

Wat moeten we kunnen

  1. Rente op rente berekenen

  2. Rente berekenen met verschillende stortingen op verschillende momenten



Samengestelde interest

  • Dit is wat Einstein noemde het achtste wereld wonder!

  • Dit noemen ze ook wel rente op rente

Voorbeeld

Je hebt 3000 euro gespaard en krijgt 6% samengestelde rente

Hoeveel rente krijg je in jaar 1

3000 / 100 * 6 = 180

Maar nu, wat krijg je in jaar 2???

Rente op rente

3000 + 180 = 3180 (dit staat nu op je rekening)

3180 /100 *6 = 190,80

En dit gaat elk jaar op nieuw zo, rente op rente

Hoe berekenen we samengestelde interest (Eindwaarde berekening)

  •  

Hoe bereken je de contante waarde?

De contante waarde is het tegenovergestelde van de eindwaarde.

Hoeveel geld is er op dit moment nodig om aan toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen.

Dit gebruik je bijvoorbeeld bij de pensioenberekening in par 2.3


Contante waarde = eindwaarde / (rente / 100+1) ^ aantal jaren


Stel je krijgt over 3 jaar €1000 en de rente is 6% per jaar. Wat is dan de contante waarde?

1000 / 1,06^3 – 839,62 Euro


Samenvattend

Rekenvoorbeeld enkelvoudig interest

Je stort €1000 op een spaardeposito met een looptijd van 10 jaar. De rente bedraagt 2,5% per jaar over het oorspronkelijke ingelegde bedrag en wordt aan het einde van elk jaar bijgeschreven op jouw betaalrekening. Je ontvangt in totaal 10x0,025 x 1000 = €250 rente.


Eindwaarde van een bedrag

  • Ik heb een spaarrekening met een rentepercentage van 2% (samengestelde rente)

  • Ik heb nu €1000,-

  • Hoeveel heb ik over 3 jaar?






  • 1000 x 1,02^3=1061,21




Contante waarde van een bedrag

  • Ik heb een spaarrekening met een rentepercentage van 2% (samengestelde rente)

  • Ik wil over drie jaar €1000,- hebben.

  • Hoeveel moet ik nu op de bank zetten?





  • 1000 x 1,02^-3= 942,32 Of 1000 /1,02^3=942,32



Rente Merel berekenen

Merel heeft op 1januari €300 op haar spaarrekening met een rente van 2,1%.

Merel laat het bedrag 5 jaar staan.

Merel stort jaarlijks €200 bij op 1 januari.

Hoeveel heeft Merel na 5 jaar op haar rekening?


Aan het eind heeft Merel

300 * (1.021)^5 = 332,85

200 * (1.021)^4 = 217,34

200 * (1.021)^3 = 212,87

200 * (1.021)^2 = 208,49

200 * (1.021)^1 = 204,2

= 1175,75 op de spaarrekening


Lenen

Je vervroegt je consumptie

  • De prijs van lenen is rente

Leenmotieven

  1. Opvangen tegenslag

  2. Aanschaf duur consumptive goed

  3. Tijdelijk tekort


Meerdere soorten leningen

Consumptief krediet – rood staan – creditcard

Hypothecaire lening – lening met een onroerend goed als onderpand

Onderhandse lening – lening zonder tussenkomst van de bank

De prijs van tijd

Bij ruilen over tijd maak je de keuze tussen consumptie nu en later

Je maakt de keuze tussen

  • Algemene prijs van tijd – de rente die je betaald

  • Individuele prijs van tijd – prijs die je bereid bent te betalen

dit verschilt van mens tot mens


Tijdsvoorkeur van mensen

Mensen hebben hoge of een lage tijdsvoorkeur. De bank is een tussenpersoon tussen mensen die lenen en mensen die sparen. Spaarders ontvangen rente (spaarrente) en de leners betalen rente (leenrente). De bank verdient een rentemarge (het verschil tussen de rentes.

Vraag en aanbod van vermogen

Financiële sector maakt het mogelijk om te sparen, lenen en verzekeren.

De financiële sector bemiddeld tussen partijen die geld aanbieden (banken, pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen)

Partijen die geld nodig hebben (bedrijven, overheden en particulieren)


Vraag en aanbod bepalen de prijs van vermogen, RENTE.

Geldmarkt en kapitaalmarkt

Vermogensmarkt kan je opsplitsen naar looptijd.

Geldmarkt – financieringsmiddelen met een looptijd korter dan 1 jaar – rekeningcourantkredieten, kortlopend consumptief krediet)

Kapitaalmarkt financieringsmiddelen met een looptijd langer dan 1 jaar – vermogenstitels (aandelen, obligaties & hypothecaire leningen) vaak hoger dan bij geldmarkt (doordat er meer risico is)

Prijsbepaling

Vermogensmarkt werkt zoals een markt voor een product door middel van vraag en aanbod komt de prijs tot stand.

Nu is er een hoogconjunctuur dus een hoge vraag naar vermogen. De rente zal dan stijgen.

Qv

Qa

R0

Qv’

R1

Invloed van inflatie op de rente

Aanbieders van geld (mensen die sparen of institutionele beleggers) kijken niet alleen naar het nominale rendement, maar vooral naar het reële rendement (rente gecorrigeerd met inflatie, volgende les)
Als er veel inflatie is, daalt dat reële rendement. Sparen wordt minder aantrekkelijk. Daarom zal naarmate de inflatie toeneemt het aanbod op de vermogensmarkt afnemen.

Omdat de nominale rente tot stand komt door een proces van marktwerking (vraag en aanbod), zal de rente stijgen.

Qv

Qa

R0

Qa’

R1


Workshop

Communicatie

Bespreken opdracht meester Bert en koopkracht.

workshop

Wat: werken aan de methode

Hoe: via klik naar de methode

Tijd: 30 minuten

Wie: alleen of met je buurmens

Klaar: samenvatten, doorwerken.

Communicatie


1.3 De invloed van inflatie


Planning

Verwonderen

Workshop opdracht koopkracht.

Communicatie

Pauze

Verwonderen

Workshop

communicatie


Doelen

Je snapt de invloed van inflatie op sparen en lenen

Je kan met indexcijfer rekenen

Je kan de reële rente berekenen met indexcijfers

Je kan de reële waarde van een schuld berekenen

Je kan vier hypotheekvormen onderscheiden

Inflatie

Producten worden naar verloop van tijd steeds en stukje duurder

Kosten inflatie

Soorten inflatie

Bestedings inflatie


Geïmporteerde inflatie

Hogere productie kosten worden doorberekend

Meer vraag dan aanbod – dus prijzen omhoog(bij gelijk blijvend aanbod!)


Geïmporteerde producten zijn duurder geworden

Invloed inflatie

Inflatie heeft veel invloed

Spaargeld wordt minder waard.

De waarde van je lening verminderd (door waarschijnlijke loonstijgingen)



Bij veel inflatie verminderd je koopkracht (bij gelijk blijvende lonen)

De invloed van inflatie op sparen

 

De reëele rente is 0,39

Je koopkrachtstijgt dus met 0,39%

De invloed van inflatie op spaargeld, loonstijgingen of bijv. het bbp moet je kunnen berekenen.


Hiervoor maken we gebruik van indexcijfers. Hiermee kan je cijfers vergelijken met een bepaald jaar


We gebruiken hiervoor de formule.


 

Voorbeeld:

De rente op je spaargeld is dit jaar 2,3%. De inflatie is 1,9%. Hoeveel is je koopkracht toe / af genomen.

 

Het Nederlands pensioenstelsel bestaat uit drie pijlers, die samen de totale uitkering bepalen die iemand ontvangt als hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt. De pijlers zijn:

1) het staatspensioen (AOW)

2) het bedrijfspensioen

3) het individueel opgebouwde pensioen

De tweede pijler, het bedrijfspensioen, wordt opgebouwd voor werknemers in loondienst. Werkgevers en werknemers leggen premie in bij pensioenfondsen, die de premies beleggen. Het stelsel van bedrijfspensioenen staat onder andere onder druk door lage beleggingsrendementen. Als gevolg daarvan zijn de bedrijfspensioenuitkeringen in de periode 2014 - 2018 gelijk gebleven, terwijl de cao-lonen en de consumentenprijzen in diezelfde periode wel zijn gestegen (zie bron 1).


Gebruik de inleidende tekst en bron 1.

Toon met een berekening aan dat de koopkracht van de bedrijfspensioenuitkeringen tussen 2014 en 2018 met 4% is gedaald, afgerond op hele procenten.

 

Invloed inflatie op lenen

Door te lenen vervroeg je consumptie. Over je lening betaal je rente.

Door inflatie wordt het interessanter om te lenen. “Je lening wordt minder waard”.

Bij een waardevast product (huis), wordt het product duurder maar de schuld blijft gelijk.

Vaak stijgen ook de lonen met inflatie.

Door inflatie daalt de reële waarde van de schuld

Workshop

wat: opdracht koopkracht

Hoe: via klik bij hulpmiddelen

Tijd 20 minuten

Wie alleen of met buurmens

Klaar werken aan de methode

Communicatie

Bespreken opdracht koopkracht.

Deel 2


Woningmarkt

  • De woningmarkt bestaat uit koop en huurwoningen

Huurwoningen, betaal je maandelijk een bedrag. De huurbaas is verantwoordelijk voor je huis (tenminste de normale problemen)

Sociale huur – wanneer je max inkomen €40 000 dan mag je sociale huur. Prijs van de woning rond de €879

Vrije sector huur – de prijs van deze woningen is duurder, vaak moet je 3 of 4 keer de huur verdienen. Dus 1000 euro huur moet je 3 of 4 duizend euro verdienen


Huurtoeslag

Wanneer je de huur (sociale huur) niet kan betalen. Dan kan je recht hebben op huurtoeslag. De overheid betaalt dan een beetje mee. Je moet aan verschillende Eisen voldoen en dit aanvragen bij de belastingdienst.



Huis kopen

Wanneer je een huis gaat kopen neem je een hypotheek.

Hypotheek is een lening met onderpand.

4 vormen hypotheek;

  1. Annuïtair

  2. Lineaire hypotheek

  3. Aflossingsvrije hypotheek

  4. levenshypotheek

Verschillende hypotheken

Een hypotheek is een lening met een onroerend goed als onderpand.

Omdat de bank en onderpand heeft is de rente relatief laag. Als je niet betaald kan de bank het huis terugnemen



Annuïteiten hypotheek

Lineaire hypotheek

Maandbedrag is altijd gelijk. Dit bestaat uit rente en aflossing

De hypotheek wordt geleidelijk afgelost, daardoor steeds wat minder rente



Workshop

wat: werken aan hfst 1

Hoe: via klik

Tijd 30 minuten

Wie: alleen of met buurmens

Klaar: door met hfst 2

Hoofdstuk 2 de overheid ruilt over de tijd


Planning

Verwonderen

Workshop

Communicatie

Pauze

Verwonderen

Workshop

communicatie


Doelen

Je weet hoe de overheid zijn geld verdient (directe en indirecte belastingen)

Je kan een simpele begroting overheid lezen en bepalen over een overschot of tekort is

Je weet wat het financieringssaldo is

Je kan de toe / afname van de staatsschuld berekenen

Je weet de Europese oplossingen voor overheidstekorten


2.1 inkomsten en uitgaven van de overheid


Planning

Verwonderen

Workshop

Communicatie

Pauze

Verwonderen

Workshop

Communicatie



Ontvangsten van de overheid

Derde dinsdag van september geeft de overheid inzicht in de inkomsten en uitgaven van de overheid, dit is de rijksbegroting

De miljoenennota is een toelichting op de rijksbegroting

De overheid en sociale zekerheidsinstellingen vormen de collectieve sector

Inkomsten van de overheid

Directe belasting:

Belasting die meteen aan de overheid wordt betaald

  • winstbelasting

  • Vennootschapsbelasting

  • inkomstenbelasting

Indirecte belasting:

Belasting die eerst ergens anders betaald worden

  • BTW (omzetbelasting)

  • accijns

Overige inkomsten:

  • Boetes

  • Gasbaten

  • Sociale premies (voorziet in uitkeringen.

  • Retributies (inkomsten paspoort, rijbewijs)

Uitgaven van de overeid

Verschillende ministeries beschikken over budgetten

De ministeries doen de volgende uitgaven

Overheidsbestedingen:

Investeringen – bijv, verbeteren infrastructuur

Consumptie – salarissen, zorg, onderwijs

Overdrachtsuitgaven:

Uitkeringen, toeslagen & subsidies

stroomgrootheid:

voorraadgrootheid:

Uitgaven en inkomsten

Schuld (je kan het meten)

Begrotingstekort of overschot

Begrotingsoverschot:

Schuld aflossen

Extra uitgaven

Belasting verlaging

Begrotingstekort

Staatsobligaties uitgeven (gekocht door pensioenfondsen / institutionele beleggers)

Staatsschuld, overheidsschuld & financieringssaldo

Bij een begrotingstekort wordt de staatsschuld jaarlijks groter. Staatsschuld bestaat uit de schulden van het Rijk.


Overheidsschuld is hoger en bevat ook de schulden van de lagere overheden en sociale verzekeringsinstellen (SVB & UWV)


Berekening toe / afname staatschuld

Staatsschuld huidig moment + begrotingstekort - aflossingen = nieuwe staatsschuld

Publieke en private schuld

Schuld van de overheid is een publieke schuld

Schuld van gezinnen en bedrijven is de private schuld


Uitgestelde belastingheffing

De schuld van de overheid is een publieke schuld

Het tekort moet uiteindelijk betaald wordt door belastingheffingen




Europese beperkingen

De overheid mag de staatsschuld niet onbeperkt laten toenemen. Hierover zijn in de Europese Unie afspraken gemaakt het het stabiliteits en groeipact.

Begrotingstekort van de overheid niet hoger dan 3% BBP

Staatsschuld lager dan 60% BBP of in die richting gaan.

Staatsschuld als percentage van BBP is de staatsschuldquote


Maatregelen moeten ervoor zorgen dat landen niet te veel lenen en te weinig bezuinigen. Houd je je er niet aan zijn er consequenties

Aan de slag

Wat: Aan de slag met afmaken hfst 2,1,

Hoe: Op je tablet

Wie: alleen of met je buurmens

Tijd: 30 minuten

Klaar: maak de integratieopdrachten over ongeveer 30 minuten bespreken we enkele vragen


Tekst lezen


Opdracht 13

Wat gebeurt er allemaal???

Begrotingstekort overheid omhoog

Vraag naar leningen

Rente


Bestedingen


Economische groei

Wat gebeurt er nu als het begrotingstekort omhoog gaat? Schrijf het voor jezelf uit. Geef ook en reden.

afsluiting

Je weet hoe de overheid zijn geld verdient (directe en indirecte belastingen)

Je kan een simpele begroting overheid lezen en bepalen over een overschot of tekort is

Je weet wat het financieringssaldo is

Je kan de toe / afname van de staatsschuld berekenen

Je weet de Europese oplossingen voor overheidstekorten


2.2 sociale zekerheid


Planning

Verwonderen herhaling en sociale zekerheid

Workshop stil lezen en werken

communicatie

Verwonderen AOW

Workshop opgave garantie op pensioen

communicatie


Doelen

Ontvangsten van de overheid

Derde dinsdag van september geeft de overheid inzicht in de inkomsten en uitgaven van de overheid, dit is de rijksbegroting

De miljoenennota is een toelichting op de rijksbegroting

De overheid en sociale zekerheidsinstellingen vormen de collectieve sector

Inkomsten van de overheid

Directe belasting:

Belasting die meteen aan de overheid wordt betaald

  • winstbelasting

  • Vennootschapsbelasting

  • inkomstenbelasting

Indirecte belasting:

Belasting die eerst ergens anders betaald worden

  • BTW (omzetbelasting)

  • accijns

Overige inkomsten:

  • Boetes

  • Gasbaten

  • Sociale premies (voorziet in uitkeringen.

  • Retributies (inkomsten paspoort, rijbewijs)

Inkomsten van de overheid

Uitgaven van de overeid

Verschillende ministeries beschikken over budgetten

De ministeries doen de volgende uitgaven

Overheidsbestedingen:

Investeringen – bijv, verbeteren infrastructuur

Consumptie – salarissen, zorg, onderwijs

Overdrachtsuitgaven:

Uitkeringen, toeslagen & subsidies

stroomgrootheid:

voorraadgrootheid:

Uitgaven en inkomsten

Schuld (je kan het meten)

Uitgaven van de overheid


Begrotingstekort of overschot

Begrotingsoverschot:

Schuld aflossen

Extra uitgaven

Belasting verlaging

Begrotingstekort

Staatsobligaties uitgeven (gekocht door pensioenfondsen / institutionele beleggers)

Staatsschuld, overheidsschuld & financieringssaldo

Bij een begrotingstekort wordt de staatsschuld jaarlijks groter. Staatsschuld bestaat uit de schulden van het Rijk.


Overheidsschuld is hoger en bevat ook de schulden van de lagere overheden en sociale verzekeringsinstellen (SVB & UWV)


Berekening toe / afname staatschuld

Staatsschuld huidig moment + begrotingstekort - aflossingen = nieuwe staatsschuld

Publieke en private schuld

Schuld van de overheid is een publieke schuld

Schuld van gezinnen en bedrijven is de private schuld

Uitgestelde belastingheffing

De schuld van de overheid is een publieke schuld

Het tekort moet uiteindelijk betaald wordt door belastingheffingen




Europese beperkingen

De overheid mag de staatsschuld niet onbeperkt laten toenemen. Hierover zijn in de Europese Unie afspraken gemaakt het het stabiliteits en groeipact.

Begrotingstekort van de overheid niet hoger dan 3% BBP

Staatsschuld lager dan 60% BBP of in die richting gaan.

Staatsschuld als percentage van BBP is de staatsschuldquote


Maatregelen moeten ervoor zorgen dat landen niet te veel lenen en te weinig bezuinigen. Houd je je er niet aan zijn er consequenties



EMU normen

Voorkomt financiële problemen. Bij overheden. Dit kan namelijk zorgen dat grote beleggers hun inleg niet terug krijgen en dus in financiële problemen komen.

Voorkomt te hoge inflatie. Als er teveel geleend wordt krijg je misschien bestedingsinflatie.

Verzorgingsstaat

Nederland is een verzorgingsstaat. Dat betekend dat we in Nederland voor elkaar zorgen en zorgen voor een bestaansminimum.


Dit beginsel gaat uit van het solidariteitsbeginsel. We betalen ondanks dat we er misschien zelf geen gebruik van maken.

Sociale zekerheid

Sociale zekerheid is belangrijk in NL



Sociale voorzieningen

Sociale verzekeringen

Betaald door de overheid

Voor mensen:

  • Zonder inkomen

  • Niet in aanmerking sociale verzekering

  • Participatiewet

  • Inkomensvoorzieningen

  • toeslagenwet

Volksverzekeringen

Deze gelden voor iedereen in Nederland

  • AOW

  • kinderbijslag

Werknemersverzekeringen

Deze gelden voor werknemers en uitkeringsgerechtigden

  • WW

  • WIA

Wordt betaald door werkgevers en werknemers

Stil lezen – Toepassing van AI

Waarover gaat de tekst

Welke woorden vind je moeilijk?

Zijn er dingen die je niet begrijpt?


Workshop

Wat: werken aan de methode 2.2

Hoe: via klik

Tijd 20 minuten

Wie: alleen of met je buurmens

Klaar: doorwerken



AOW (algemene ouderdomswet)

Iedereen in NL krijgt AOW. Dit bedrag is voor iedereen gelijk.

Intergenerationele solidariteit:

Werkende betalen nu premie voor de mensen die nu AOW krijgen, ze verwachten dit later terug

Mensen sparen ook nog bij voor hun pensioen, dit gebeurt bij pensioenfondsen.

Werkende betalen nu premie en bouwen hiermee vermogen op voor later.

Problemen / oplossingen bij AOW

Toenemende grijze druk


Hogere premie

Minder AOW

Leeftijd laten stijgen


Groene en grijze druk

Door vergrijzing komen er steeds meer gepensioneerden. Dit is een toenmae van de grijze druk.

 

 

Intergenerationele solidariteit

Door de vergrijzing staat de solidariteit onder druk. Werkenden moeten steeds meer betalen om de kosten op te vangen.

De premiedruk kan je berekenen.



Premiedruk = (sociale premies / binnenlands inkomen) x 100

Aan het werk

Wat: maken opdracht garantie op pensioen

Hoe: op papier

Tijd: 20 minuten

Wie: Met je buurmens

Klaar: doorwerken methode


LET OP:

Je moet juist antwoord geven

  1. Herhaal de vraag

  2. Leg het antwoord uit

  3. Geef antwoord

Aan het werk

Wat: Werken aan paragraaf 2.2

Hoe: Op je tablet

Tijd: 30 minuten

Wie: Met je buurmens

Klaar: Start maken met paragraaf 2.3



2.3 samenwerken aan een toekomst


Planning







Je kan onderscheid maken tussen verschillende soorten pensioen

Je weet wat het omslagstelsel en het kapitaaldekkingsstelsel is

Je weet of een pensioen waardevast of welvaartsvast is

Je kan de dekkingsgraad van pensioenfondsen berekenen

Verschillende soorten pensioenen

Staatspensioen – AOW

Bedrijfspensioen – bedrijf spaart voor aanbullend pensioen. .

- werkgever houd automatisch maandelijk pensioenpremie

- soort van verplicht sparen

Zelf sparen - vrijwillig sparen

- bijvoorbeeld kopen vermogenstitels (aandelen / obligaties)

AOW

Algemene ouderdomswet. Iedereen in Nederland heeft recht op AOW, wanneer je sinds je 15 in Nederland hebt gewoond en gewerkt


AOW krijg je met 67 en drie maanden (dit wordt opgerekt om het betaalbaar te houden)

AOW wordt betaald met het omslagstelsel

Collectief pensioen

Collectief pensioen is vaak geregeld vanuit de werkgever. Over je loon betaal je dan pensioenpremie.


Collectief pensioen wordt betaald met het kapitaaldekkingsstelsel. Er wordt over de tijd een kapitaal opgebouwd en de pensioenverzekeraar betaald uiteindelijk maandelijks een pensioenbedrag


De pensioenfondsen investeren dit kapitaal in obligaties en aandelen. Voor hun opbrengsten en jouw pensioen zijn ze dus afhankelijk van de markt.

Zelf bijsparen

Wanneer je AOW en bedrijfspensioen te weinig vind kan je zelf bijsparen

Kopen van vermogenstitels - beleggen in aandelen of obligaties

Sparen op spaarrekening

huiskopen



Waarde of welvaartvast pensioen

Een waardevast pensioen wanneer de uitkering jaarlijks mee stijgt met de inflatie


Een welvaartsvast pensioen stijgt mee met de gemiddelde stijging van de lonen

Moeite met betalen bij pensioenfondsen

Omdat de pensioenfondsen het kapitaal investeren in aandelen en obligaties zijn ze afhankelijk van beleggingsopbrengsten. In een slecht economisch jaar kan het dus zijn dat toekomstige pensioenafspraken minder makkelijk behaald kunnen worden.

Om te kijken of een pensioenfonds aan huidige en toekomstige verplichtingen kan voldoen gebruiken we de dekkingsgraad.




 


Pensioen

102

Stel: Jij bent de enige persoon bij een pensioenfonds.
En de enige aanspraak/afspraak is deze:
→ Over 10 jaar krijg je € 814,45 van het pensioenfonds.

→ De door DNB vastgestelde rekenrente is 5%.

Hoeveel moet het pensioenfonds nu aan beleggingen/geld hebben om jou (gegeven de rekenrente van 5%) over 10 jaar het afgesproken bedrag te kunnen geven?

→ € 814,45 / 1,0510 = € 500

→ En dat komt goed uit, want zo ziet de balans van het pensioenfonds er nu uit:

waarde beleggingen

€ 500

verplichtingen

= € 814,45 over 10 jaar

= contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen.

→ Stel dat DNB de rekenrente aanpast naar 3%

→ Voor dezelfde verplichting (€ 814,45 over 10 jaar) heeft het
pensioenfonds nu een hogere waarde van de beleggingen nodig!

→ € 814,45 / 1,0310 = € 606

Het pensioenfonds heeft maar € 500

= dekkingsgraad = € 500 / € 500 x 100% = 100%

→ dekkingsgraad = 500/606 = 83%

werkelijke rekenrente is afhankelijk van de looptijd

(tussen -0,4% (bij 1 jaar) en 1,6% (bij 100 jaar))

Gevolgen??


€ 500

Hoe werkt een pensioenfonds

→ Vanaf je pensioenleeftijd:
extra inkomen boven op je AOW-uitkering

→ 3 begrippen: indexeren, dekkingsgraad en rekenrente

→ Een simpel voorbeeld om deze begrippen uit te leggen:

→ Mogelijke maatregelen bij een te lage dekkingsgraad:

verhogen beleggingsresultaten (door meer risico’s te nemen….)

verhogen pensioenpremies;

verlagen pensioenen;

niet of minder indexeren;

€ 606


Pensioen

Stel: We kijken vanuit pensioenfonds
→ Pensioenfonds heeft €600 miljoen aan beleggingen

→ De door DNB vastgestelde rekenrente is 2%.

→ We nemen een periode van 25 jaar

→ Over 25 jaar heeft het fonds € 900 miljoen nodig

Hoe hoog is het bedrag wat de beleggingen nu over 25 jaar opleveren.

→ € 600 * 1,0225 = € 984,36 mln

→ Nu moeten we eerst kijken hoeveel het pensioenfonds over 25 jaar nodig heeft. In dit voorbeeld is dit € 900 miljoen

waarde beleggingen

€ 600

verplichtingen

= € 900 over 25 jaar

= contante waarde van toekomstige pensioenverplichtingen.

→ Met een rekenrente van 2% welke waarde heeft de € 900 mln nu?

→ € 900 / 1,0225 = € 548,58

= dekkingsgraad = € 600 / € 548,58 x 100% = 109,37%

€ 548,58

Voorbeeld uit boek

→ 3 begrippen: indexeren, dekkingsgraad en rekenrente

→ Voorbeeld uit boek:

→ Nu kunnen we de dekkingsgraad berekenen


→ de toekomstige verplicht van 900 miljoen is voor 109,37% gedekt.

Werken

Wat: Werken aan paragraaf 2.3

Hoe: Op je tablet

Tijd: 30 minuten

Wie: Met je buurmens

Klaar: herhalen of starten met katern 5 (raad ik niet aan)


Afsluiting

Bekijk katern 4 nog eens

Schrijf op een post it wat je moeilijk vind.

Plak de post it op het bord

Volgende les gaan hier nog even naar kijken