Tijdvak 5 Ontdekkers en hervormers 1500 - 1600
Ontdekkers & hervormers: keerpunten in Europa
Onderdelen in deze les
Ontdekkers & hervormers: keerpunten in Europa
Wat weet je al over de veranderingen in Europa tussen 1500 en 1600?
Leerdoel van vandaag
Aan het einde van deze les kun je de kenmerkende aspecten 18 t/m 22 uitleggen, herkennen in voorbeelden, en toepassen op examenvragen.
Wat zijn kenmerkende aspecten?
Kenmerkende aspecten zijn belangrijke ontwikkelingen of gebeurtenissen die kenmerkend zijn voor een bepaald tijdvak.
Tijdvak 5 in vogelvlucht
Rond 1500 verandert Europa snel: ontdekkingsreizen, een nieuwe kijk op de wereld en grote religieuze spanningen.
KA 18: begin Europese expansie
Europese landen verkennen en veroveren vanaf 1500 overzeese gebieden, zoals Afrika, Azië en Amerika.
Wat past hierbij? KA 18 Begin van de Europese expansie
Voorbeeld: expedities van Columbus
Gevolgen
Start kolonisatie, uitwisseling culturen en goederen.
Columbus ontdekt Amerika in 1492 namens Spanje.
Verloop
KA 19: verandering mens- en wereldbeeld
In de renaissance durven mensen kritisch te denken. Ze leggen de nadruk op kennis, ontdekkingen en individuele talenten.
Wat past hierbij? KA 19 Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
Voorbeeld: Leonardo da Vinci
Wie was hij?
Da Vinci was een kunstenaar, wetenschapper en uitvinder in de renaissance.
Zijn invloed
Hij onderzocht de natuur en stelde vragen, als voorbeeld van de nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
Termen bij KA 19
Humanisme, individualisme, renaissance, wetenschap.
KA 20: oriëntatie op klassieke Oudheid
Europese geleerden en kunstenaars bestuderen en bewonderen de cultuur van Grieken en Romeinen opnieuw.
Wat past hierbij? 20 De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
Voorbeeld: bouwkunst en literatuur
Heropleving van zuilen, tempels en bouwstijlen uit de Oudheid.
Boekdrukkunst
Architectuur
Antieke teksten worden opnieuw verspreid en bestudeerd.
KA 21: protestantse reformatie
Protestanten keren zich af van de katholieke kerk. Dit leidt tot een splitsing van de kerk in West-Europa.
Wat past hierbij? KA 21 De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
Voorbeeld: Maarten Luther
Gevolgen
Stellingen
Splitsing kerk, ontstaan van protestantisme.
Luther spijkert in 1517 de 95 stellingen tegen de aflatenhandel aan.
Belangrijke termen KA 21
Reformatie, aflaat, protestant, katholiek, ketterij, geloofsvervolging.
KA 22: conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
Opstand tegen de Spaanse koning leidt tot het ontstaan van de Nederlandse staat.
Wat past hierbij? KA 22 Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.
Voorbeeld: de Tachtigjarige Oorlog
Spaanse onderdrukking en religieuze conflicten.
Aanleiding
Gevolgen
Onafhankelijkheid van de Republiek Nederland.
Termen bij KA 22
Centralisatie, hagenpreek, Beeldenstorm, Unie van Utrecht, Plakkaat van Verlatinghe.
Belangrijke verbanden
De vijf kenmerkende aspecten hangen samen en beïnvloeden elkaar. Ontdekkingen leiden tot vragen, vragen tot splitsingen en conflicten.
Oefenen: welke begrippen horen bij welk aspect?
Koppel de volgende termen aan het juiste kenmerkende aspect: humanisme, aflaat, Columbus, centralisatie, boekdrukkunst.
Examenvraag 1
Leg uit hoe de renaissance bijdroeg aan wetenschappelijke ontwikkelingen (KA 19).
Examenvraag 2
Beschrijf het verband tussen de Reformatie (KA 21) en de Opstand in de Nederlanden (KA 22).
Samenvatting
Je kent nu de vijf kenmerkende aspecten van tijdvak 5. Je kunt ze herkennen, verklaren en toepassen in voorbeelden en examenvragen.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.
