Gesprekken voeren in de zorg
Gesprekken voeren in de zorg
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel
Ik kan verschillende soorten gesprekken in de zorg herkennen en doelgericht opbouwen met de juiste gespreksfasen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij gesprekken voeren?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen, zoals luisteren, respect, duidelijkheid, vertrouwen of empathie.
Waarom zijn gesprekken zo belangrijk?
In de zorg voer je elke dag gesprekken met zorgvragers.
Met een gesprek kun je informatie geven, problemen verhelderen, motiveren, slecht nieuws brengen of gewoon contact opbouwen.
De manier waarop je een gesprek voert, bepaalt vaak of de boodschap aankomt en of de zorgvrager zich serieus genomen voelt.
Deze slide heeft geen instructies
Formeel en informeel
Er zijn twee hoofdgroepen:
Formele gesprekken: gepland, met een duidelijk doel
Informele gesprekken: spontaan, vaak kort en alledaags
In de zorg zijn beide nodig: formeel voor duidelijke begeleiding, informeel voor vertrouwen en contact.
Deze slide heeft geen instructies
Soorten tweegesprekken
De belangrijkste soorten tweegesprekken zijn:
informatief gesprek
probleemverhelderend gesprek
motiverend gesprek
slechtnieuwsgesprek
alledaags gesprek
De eerste vier zijn meestal formeel. Het alledaagse gesprek is meestal informeel.
Deze slide heeft geen instructies
Gespreksfasen
Veel gesprekken in de zorg verlopen in vier vaste fasen:
aanloopfase
planningsfase
themafase
slotfase
Deze opbouw helpt om rustig te starten, doelgericht te praten en duidelijk af te ronden.
Koppel deze vier fasen later steeds terug aan de verschillende gesprekstypen. Zo zien studenten dat dezelfde basisstructuur op meerdere situaties toepasbaar is.
Deze slide heeft geen instructies
Aanloopfase
In de aanloopfase maak je contact en zorg je voor een veilige sfeer.
Je let op:
begroeting en kennismaking
houding, toon en non-verbaal gedrag
rust en privacy
aansluiten bij de zorgvrager
De eerste indruk bepaalt vaak hoe open iemand later durft te zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Planningsfase
In de planningsfase maak je duidelijk waar het gesprek over gaat.
Je bespreekt bijvoorbeeld:
het doel van het gesprek
wie wat vertelt
hoeveel tijd er is
wat de zorgvrager kan verwachten
Zo ontstaat overzicht en weet de zorgvrager waar hij aan toe is.
Deze slide heeft geen instructies
Themafase en slotfase
In de themafase bespreek je het onderwerp zelf. Daarin geef je informatie, luister je actief, vraag je door en zoek je samen naar duidelijkheid of oplossingen.
In de slotfase rond je af:
kort samenvatten
afspraken benoemen
checken of alles duidelijk is
netjes afscheid nemen
Deze slide heeft geen instructies
Welke fase gebruik je om het doel van het gesprek duidelijk te maken?
themafase
planningsfase
slotfase
aanloopfase
Toetst het onderscheid tussen de vier gespreksfasen. Veel studenten verwarren aanloopfase en planningsfase.
Vul de gespreksfasen aan
In de aanloopfase maak je contact en zorg je voor een veilige sfeer. In de planningsfase bespreek je doel en verwachtingen. In de slotfase vat je samen en neem je afscheid.
De drie gekozen fasen hebben elk een duidelijke, niet-uitwisselbare functie in de zin.
Informatief gesprek
Een informatief gesprek is een gesprek waarin de ene persoon feitelijke informatie geeft aan de andere.
In de zorg komt dit vaak voor bij uitleg, voorlichting of een intake.
Deze slide heeft geen instructies
Vormen van een informatief gesprek
In de zorg zie je bijvoorbeeld:
preventiegesprek: iets proberen te voorkomen
voorlichtingsgesprek: uitleg geven over een onderwerp
intakegesprek: informatie verzamelen bij binnenkomst
De vorm verschilt, maar het gesprek draait steeds om duidelijke en relevante informatie.
Deze slide heeft geen instructies
Doelen van een informatief gesprek
Een informatief gesprek kan verschillende doelen hebben:
relevante informatie verzamelen
gedragsverandering stimuleren
de zorgvrager aan het denken zetten
oplossingen aanreiken
vragen beantwoorden
Niet elk informatief gesprek heeft al deze doelen tegelijk.
Deze slide heeft geen instructies
Aandachtspunten bij informatie geven
Goede informatie sluit aan bij de zorgvrager:
ga na wat iemand al weet
geef een duidelijke opbouw
geef ruimte voor vragen
sluit aan bij het referentiekader
geef geen overbodige informatie
verwacht niet dat alles meteen onthouden wordt
Benadruk dat mensen vaak maar beperkt informatie tegelijk verwerken. Noem eventueel dat geconcentreerd luisteren vaak rond vijftien minuten ligt, en bij cognitieve problemen soms korter.
Voorbeeld: bloedsuiker uitleggen
Marit vraagt eerst wat mevrouw Van Gent al weet over een te hoge bloedsuikerwaarde.
Daarna geeft zij uitleg, laat ruimte voor vragen en neemt de zorgen van mevrouw serieus.
Zo sluit de informatie beter aan en voelt de zorgvrager zich gehoord.
Deze slide heeft geen instructies
Wat past het best bij een informatief gesprek?
feitelijke uitleg geven
slecht nieuws brengen
weerstand opvangen
emoties verwerken
De afleiders horen wel bij andere gesprekstypen uit dit lesdeel.
Vul de kern van het informatief gesprek aan
Bij een informatief gesprek ga je eerst na wat iemand al weet. Daarna geef je informatie met een duidelijke opbouw. Je geeft ruimte voor vragen en sluit aan bij het referentiekader van de zorgvrager.
Echoot rechtstreeks de aandachtspunten van slides 11-13.
Waarom vraagt Marit eerst wat mevrouw al weet?
Bespreek dat een goed antwoord benoemt: eerst nagaan wat de zorgvrager al weet, duidelijke uitleg geven, ruimte voor vragen laten en serieus ingaan op zorgen of gevoelens.
Probleemverhelderend gesprek
Bij een probleemverhelderend gesprek help je de zorgvrager om beter te begrijpen wat het probleem is, wat het betekent en welke oplossingen mogelijk zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Doel van probleemverhelderen
Het doel is niet om snel advies te geven, maar om samen zicht te krijgen op:
wat precies het probleem is
hoe de zorgvrager het ervaart
welke gevolgen er zijn
wat een passende volgende stap kan zijn
Luisteren is hierbij al een vorm van helpen.
Deze slide heeft geen instructies
Vijf stappen bij probleemverhelderen
Probleem definiëren
Consequenties benoemen
Doelen formuleren
Oplossingen verkennen en formuleren
Gesprek evalueren
Deze stappen helpen om van onduidelijkheid naar overzicht te gaan.
Deze slide heeft geen instructies
Waar let je op?
Voor een goed probleemverhelderend gesprek zijn belangrijk:
genoeg tijd nemen
een vertrouwensrelatie hebben
actief luisteren
niet te snel met adviezen komen
aansluiten bij het referentiekader
valse geruststelling vermijden
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: zorgen over dieet
Marit vraagt waar mevrouw Van Gent zich precies zorgen over maakt.
Ze parafraseert, verduidelijkt misverstanden en laat mevrouw zelf een haalbare oplossing noemen: alleen in het weekend een gebakje.
Daarna spreken ze af later te evalueren.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het doel van een probleemverhelderend gesprek?
een planning maken
snel advies geven
het probleem samen begrijpen
nieuws direct brengen
Toetst dat probleemverhelderen draait om inzicht en verheldering, niet om snel oplossen.
Vul de stappen van probleemverhelderen aan
Bij probleemverhelderen begin je met het probleem definiëren. Daarna benoem je de consequenties, verken je oplossingen en sluit je af met het gesprek evalueren.
De woorden komen uit de vijf stappen op slide 16.
Wat moet je in dit gesprek vermijden?
actief luisteren
vertrouwen opbouwen
valse geruststelling
tijd nemen
Verbindt slide 17 met de casus op slide 18.
Motiverend gesprek
In een motiverend gesprek begeleid je een zorgvrager bij het veranderen van gedrag, zoals gezonder leven, meer bewegen of stoppen met roken.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is motiveren lastig?
Gedrag veranderen is moeilijk.
Ook als iemand graag wil veranderen, kan hij terugvallen in oud gedrag. Een motiverend gesprek helpt om opnieuw focus te krijgen, vol te houden en kleine stappen te blijven zien.
Deze slide heeft geen instructies
Aandachtspunten bij motiveren
Belangrijk in een motiverend gesprek:
stel je gelijkwaardig op
accepteer terugval of twijfel
toon compassie
onderzoek motieven en gevoelens
geef complimenten bij vooruitgang
geef pas advies na toestemming
luister actief
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: volhouden na terugval
Marit vraagt open hoe het gaat, benoemt de teleurstelling en kijkt ook naar wat wél goed ging.
Mevrouw Van Gent had zich twee weken aan de afspraken gehouden. Marit bevestigt dat en vraagt hoe mevrouw verder wil.
Benadruk dat de zorgvrager zelf richting geeft aan de verandering. Het gesprek is steunend, niet dwingend.
Wanneer geef je in een motiverend gesprek advies?
na toestemming
meteen aan het begin
bij elke terugval
zonder overleg
Belangrijk onderscheid: motiveren is steunend en gelijkwaardig, niet dwingend.
Wat vind jij het lastigst in een motiverend gesprek?
gelijkwaardig blijven
terugval accepteren
open doorvragen
niet te snel adviseren
Deze slide heeft geen instructies
Hoe houdt Marit mevrouw gemotiveerd na een terugval?
Bespreek antwoorden als: compliment geven voor wat al goed ging, terugval normaliseren, vragen hoe de zorgvrager verder wil en pas daarna eventueel advies aanbieden.
Slechtnieuwsgesprek
Een slechtnieuwsgesprek is een van de moeilijkste gesprekken in de zorg.
Je brengt nieuws dat ingrijpend is en vaak sterke emoties oproept.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is iets slecht nieuws?
Bijvoorbeeld wanneer een zorgvrager hoort dat hij:
niet meer beter wordt
niet meer naar huis kan
niet in aanmerking komt voor hulp
zijn leefstijl echt moet aanpassen
Slecht nieuws roept vaak weerstand, verdriet, boosheid of ongeloof op.
Deze slide heeft geen instructies
Vijf stappen van een slechtnieuwsgesprek
Voorbereiding
Vertel het slechte nieuws
Omgaan met emoties
Maak een vervolgafspraak
Het vervolggesprek
Een vaste opbouw helpt om duidelijk en zorgvuldig te handelen.
Deze slide heeft geen instructies
Slecht nieuws duidelijk brengen
Bij het brengen van slecht nieuws:
vertel het meteen, zonder omwegen
gebruik eenvoudige woorden
noem korte, concrete feiten
geef tijd om het nieuws te laten landen
wek geen valse hoop
Duidelijkheid is zorgzamer dan een onduidelijke omweg.
Deze slide heeft geen instructies
Omgaan met emoties en vervolg
Na het slechte nieuws:
geef ruimte voor emoties
luister en toon begrip
neem de boodschap niet terug
ga niet in de verdediging
kijk of iemand nog kan luisteren
zorg voor opvang en een vervolgafspraak
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: zwaardere medicatie
Marit vertelt direct dat de arts zwaardere medicatie wil bespreken.
Daarna vangt zij de teleurstelling en boosheid van mevrouw Van Gent op, luistert rustig en maakt een vervolgafspraak.
Ook checkt ze of mevrouw alleen kan blijven.
Deze slide heeft geen instructies
Wat doe je het best bij slecht nieuws?
eerst geruststellen
langzaam omheen praten
direct en duidelijk zeggen
de boodschap uitstellen
Toetst de kern van slide 26: duidelijkheid is zorgzamer dan een omweg.
Vul de stappen van het slechtnieuwsgesprek aan
Een slechtnieuwsgesprek begint met goede voorbereiding. Daarna geef je ruimte voor emoties en maak je een vervolgafspraak als dat nodig is.
Gebaseerd op de vaste vijf stappen van slides 25-27.
Wat doe je niet als iemand boos of verdrietig reageert?
ruimte geven
boodschap terugnemen
begrip tonen
rustig luisteren
Veelgemaakte fout: uit ongemak de boodschap afzwakken of terugnemen.
Alledaags gesprek
Een alledaags gesprek is meestal informeel, spontaan en niet gepland.
Juist deze gesprekken zijn belangrijk voor vertrouwen en contact.
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken van alledaagse gesprekken
Een alledaags gesprek:
ontstaat spontaan
verloopt meestal ontspannen
is niet voorbereid
heeft geen vast onderwerp
kan makkelijk van onderwerp wisselen
kan op elk moment stoppen
Deze slide heeft geen instructies
Contact maken
Goed contact begint klein:
stap op de zorgvrager af
begroet en stel jezelf voor
let op glimlach, houding en afstand
toon belangstelling
luister goed en kijk naar non-verbaal gedrag
Aanknopingspunten vind je vaak in de omgeving of in wat iemand zelf vertelt.
Deze slide heeft geen instructies
Gelijkwaardigheid en humor
In een alledaags gesprek zijn beide gesprekspartners ongeveer evenveel aan het woord.
Humor kan verbinden, maar alleen als die past bij de situatie. Kwetsende grappen over geloof, sekse, geaardheid of afkomst zijn niet passend.
Deze slide heeft geen instructies
Een gesprek netjes afronden
Rond ook een spontaan gesprek duidelijk af:
kondig aan dat je weg moet
noem kort de reden
neem vriendelijk afscheid
kom niet opnieuw op het gesprek terug
Zo blijft het contact duidelijk en respectvol.
Deze slide heeft geen instructies
Welk kenmerk hoort bij een alledaags gesprek?
vast doel
spontaan contact
strakke opbouw
lange voorbereiding
Toetst het verschil tussen formele en informele gesprekken.
Vul het alledaagse gesprek aan
Een alledaags gesprek ontstaat spontaan en verloopt meestal ontspannen. Je rondt het netjes af door de reden te noemen en vriendelijk afscheid te nemen.
Laat studenten de kernkenmerken én de afronding van het alledaagse gesprek ophalen.
Noem een goede opener voor een alledaags gesprek.
Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld: iets uit de omgeving, een foto, een activiteit, een begroeting of een open vraag die past bij de situatie van de zorgvrager.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over fasen, actief luisteren of een gesprekstype.
Welke gespreksoort vind jij het lastigst?
Reflectievraag zonder goed of fout. Bruikbaar om te zien waar herhaling of oefening nodig is.
Wat wil jij in de praktijk extra gaan oefenen?
Reflectievraag zonder goed of fout. Stimuleert transfer naar stage of praktijk.
aanloopfase - begin van het gesprek waarin je contact maakt en een veilige sfeer creëert
planningsfase - fase waarin je doel, onderwerp en verloop van het gesprek duidelijk maakt
themafase - deel van het gesprek waarin de inhoud centraal staat
slotfase - afsluiting met samenvatting, afspraken en afscheid
formeel gesprek - gepland gesprek met een duidelijk doel en opbouw
informeel gesprek - spontaan gesprek zonder vaste opbouw
referentiekader - de persoonlijke achtergrond, ervaringen en manier van denken van de zorgvrager
Deze slide heeft geen instructies
informatief gesprek - gesprek waarin feitelijke informatie wordt gegeven of verzameld
probleemverhelderend gesprek - gesprek waarin je samen het probleem en mogelijke oplossingen onderzoekt
motiverend gesprek - gesprek dat helpt bij gedragsverandering
slechtnieuwsgesprek - gesprek waarin ingrijpend of pijnlijk nieuws wordt gebracht
alledaags gesprek - informeel gesprek dat helpt bij contact en vertrouwensopbouw
actief luisteren - aandachtig luisteren en laten merken dat je de ander probeert te begrijpen
parafraseren - in eigen woorden herhalen wat de ander heeft gezegd
Deze slide heeft geen instructies