Signaleren en de meldcode (Gespecialiseerd pedagogisch medewerker mbo niveau 4, les 10)

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Signaleren en de meldcode

Soms zie je iets bij een kind dat je niet loslaat. Wat doe je dan, met wie overleg je en wat doe je juist niet?

Les 10  ·  Signaleert zorgen en werkt samen

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 36 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Gespecialiseerd pedagogisch medewerker leren signalen van zorg over een kind objectief vastleggen, de vijf stappen van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling volgen met het afwegingskader, en wat de meldplicht in de kinderopvang betekent bij een vermoeden over een medewerker. Mbo niveau 4, werkprocessen B1-K1-W1 en W5, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

G R O E I M E T E R

G E S P E C I A L I S E E R D P E D A G O G I S C H M E D E W E R K E R   ·   N I V E A U 4

Signaleren en de meldcode

Soms zie je iets bij een kind dat je niet loslaat. Wat doe je dan, met wie overleg je en wat doe je juist niet?

Les 10  ·  Signaleert zorgen en werkt samen

Let op, gevoelig onderwerp: deze les gaat over huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel misbruik. Er kunnen studenten in de klas zitten die dit zelf meemaken of hebben meegemaakt. Kondig het onderwerp aan het begin aan, vraag niet naar persoonlijke ervaringen en bespreek die niet klassikaal. Noem waar studenten zelf terechtkunnen: hun mentor of de vertrouwenspersoon van school, en Veilig Thuis via 0800-2000, gratis en dag en nacht bereikbaar. Bij direct gevaar bel je 112. De les gaat over de stappen voor professionals en bevat geen beschrijvingen van misbruik.

Over deze les: les 10 van de serie Groeimeter, beroepslessen voor de opleiding Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren signalen objectief vastleggen, de vijf stappen van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling volgen met het afwegingskader, en het verschil tussen de meldcode en de meldplicht in de kinderopvang bij een vermoeden over een medewerker.

Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, gewijzigd 2021), kwalificatie Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (crebo 25697). Werkproces B1-K1-W1 Zorgt voor een veilig pedagogisch klimaat: de pedagogisch medewerker signaleert opvallend gedrag en bespreekt dit met collega's en ouders, en onderneemt tijdig doeltreffende actie bij signalen van opvallend gedrag. Werkproces B1-K1-W5 Werkt samen met andere betrokkenen in de omgeving van het kind. Vakkennis: kan signalen van sociale problematiek herkennen, waaronder huiselijk geweld, kindermishandeling en seksueel misbruik, en actie ondernemen volgens wet- en regelgeving en het beleid of protocol van de organisatie; heeft kennis van de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.

Bronnen: Rijksoverheid, Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (vijf stappen); Besluit verplichte meldcode, gewijzigd bij Staatsblad 2017, 291 (afwegingskader in stap 4, beslissen over melden en hulp in stap 5, sinds 1 januari 2019); NJi, Het afwegingskader in de meldcode; Wet kinderopvang, artikel 1.51a (meldcode), 1.51b en 1.51c (meld-, overleg- en aangifteplicht bij een vermoeden over een medewerker of de houder); Inspectie van het Onderwijs, De vertrouwensinspecteur voor de kinderopvang; Veilig Thuis, 0800-2000.

Foto: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: Aaron Burden (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 10

Na deze les:

1

Je kan signalen van zorg over een kind objectief vastleggen en bespreken.

2

Je kan de vijf stappen van de meldcode en het afwegingskader uitleggen.

3

Je kan uitleggen wat je doet bij een vermoeden van geweld door een collega.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Benadruk dat het gaat om jouw rol als professional: je hoeft niet te bewijzen dat er iets aan de hand is, je moet wel weten welke stappen je zet en met wie.

S T A R T V R A A G

LES 10

Bij het verschonen zie je een blauwe plek op een plek waar je die niet verwacht. Wat doe je als eerste?

1

Ik vraag het kind wat er is gebeurd

2

Ik schrijf precies op wat ik zie

3

Ik bel meteen Veilig Thuis

4

Ik spreek de ouder aan bij het halen

Startvraag: er is geen goed of fout, laat de uitslag zien zonder te oordelen. Vraag twee studenten waarom ze hun keuze maakten. In deze les ontdekken ze dat opschrijven wat je ziet de eerste stap is, en dat je daarna overlegt. Een kind rustig en open vragen wat er gebeurde mag, maar zonder suggestieve vragen. Kom er aan het eind van de les op terug.

K E R N B E G R I P

LES 10

Meldcode

Een stappenplan voor professionals bij signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling. Elke organisatie in de kinderopvang, het onderwijs en de jeugdhulp moet een meldcode hebben. Jij werkt volgens die stappen.

Kernbegrip: het gebruik van een meldcode is verplicht voor professionals in de gezondheidszorg, het onderwijs, de kinderopvang, de maatschappelijke ondersteuning, de jeugdhulp en justitie. Dat staat in het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Werkgevers in deze sectoren moeten een meldcode vaststellen en de kennis en het gebruik ervan bevorderen. Voor de kinderopvang staat dit ook in de Wet kinderopvang, artikel 1.51a: de houder stelt een meldcode vast voor het personeel. Vraag studenten of ze de meldcode van hun stageplek al hebben gezien en wie daar de aandachtsfunctionaris is.

S I G N A L E R E N

LES 10

Wat schrijf je op?

Wel: feiten

  • Wat je ziet en hoort

  • Datum, tijd en plaats

  • Letterlijke woorden van het kind

  • Wie er nog bij was

Niet: conclusies

  • Je oordeel over de ouders

  • Wat je denkt dat er thuis gebeurt

  • Een diagnose

  • Woorden als 'duidelijk' of 'vast'

Uitleg: stap 1 van de meldcode is het in kaart brengen van signalen. Een signaal bewijst nog niets: een blauwe plek kan veel oorzaken hebben. Juist daarom leg je feitelijk vast wat je ziet en hoort, zodat jij en je collega's later kunnen wegen wat er aan de hand is. Schrijf de woorden van een kind letterlijk op, tussen aanhalingstekens. Stel een kind geen suggestieve vragen zoals 'Heeft papa dat gedaan?'. Een open vraag als 'Wat is er gebeurd?' mag wel. Je stelt geen diagnose: dat is niet jouw rol als pedagogisch medewerker.

Extra voor snelle studenten: herschrijf de zin 'Hij is duidelijk bang voor zijn moeder' tot een feitelijke notitie.

V R A A G

LES 10

Welke notitie over Julia (4) is objectief vastgelegd?

A

Julia wordt thuis verwaarloosd, denk ik.

B

Julia droeg ma, di en wo dezelfde vieze trui.

C

Julia's ouders zorgen niet goed voor haar.

D

Julia is de laatste tijd duidelijk ongelukkig.

Antwoord: B. Deze notitie beschrijft wat je hebt gezien, met de dagen erbij. De andere notities bevatten een conclusie of een oordeel: 'verwaarloosd', 'niet goed zorgen' en 'duidelijk ongelukkig'. Bespreek dat één signaal nog niets zegt. Juist als je over een langere tijd feiten noteert, zie je samen met collega's of er een patroon is.

M E L D C O D E

LES 10

De vijf stappen van de meldcode

1

Breng de signalen in kaart.

2

Overleg met een collega en zo nodig Veilig Thuis.

3

Ga in gesprek met de ouders en zo mogelijk het kind.

4

Weeg het geweld met het afwegingskader.

5

Beslis over hulp organiseren en melden bij Veilig Thuis.

Twijfel je? Je kunt Veilig Thuis altijd om advies vragen.

Uitleg: dit zijn de vijf stappen zoals de Rijksoverheid ze beschrijft. Stap 1: signalen in kaart brengen en vastleggen. Stap 2: overleggen met een collega, vaak de aandachtsfunctionaris, en zo nodig advies vragen aan Veilig Thuis, het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Stap 3: in gesprek gaan met de betrokkenen om de zorgen te bespreken; in de kinderopvang zijn dat de ouders en waar het kan het kind. Stap 4: de ernst wegen met het afwegingskader; ook bij deze stap kun je altijd advies vragen aan Veilig Thuis. Stap 5: beslissen. Sinds 1 januari 2019 kun je in stap 5 ook allebei doen: melden en hulp organiseren. Een advies vragen bij Veilig Thuis is nog geen melding. Wijs erop dat de meldcode van de eigen organisatie beschrijft wie welke stap zet.

K E R N B E G R I P

LES 10

Aandachtsfunctionaris

Een collega met extra kennis van huiselijk geweld en kindermishandeling. De aandachtsfunctionaris denkt met je mee bij de stappen van de meldcode, vooral bij het overleggen. Je staat er dus niet alleen voor.

Kernbegrip: veel organisaties wijzen een aandachtsfunctionaris aan. Die heeft een belangrijke rol in stap 2, het overleg met een deskundige collega, en adviseert de organisatie over het werken met de meldcode. In een grote organisatie zijn er soms meer aandachtsfunctionarissen. Wie in stap 5 de beslissing neemt, staat in de meldcode van de organisatie. Als gespecialiseerd pedagogisch medewerker ben jij vaak de eerste die signalen opmerkt. Jouw taak is goed vastleggen en tijdig overleggen.

C A S U S

LES 10

Kinderdagverblijf, peutergroep

Bas (3) is de laatste weken stil en schrikt als iemand snel naar hem toe loopt. Bij het verschonen zie je blauwe plekken op zijn bovenbenen. Zijn moeder zegt bij het halen dat hij van de trap is gevallen.

Je collega Hasan zegt: 'Peuters vallen zo vaak. Ik zou er niks mee doen.'

Wat doe jij?

Bespreek in tweetallen: wat leg je vast, met wie overleg je en wat zeg je tegen Hasan?

Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord: je legt feitelijk vast wat je zag en hoorde: de plekken en waar ze zitten, de datum, dat Bas schrikt bij snelle bewegingen sinds ongeveer drie weken, en letterlijk wat zijn moeder zei. Je trekt geen conclusie: de verklaring van de moeder kan kloppen. Je overlegt dezelfde dag met de aandachtsfunctionaris, dat is stap 2. Tegen Hasan zeg je dat je het niet alleen wilt wegen en dat overleggen bij signalen hoort bij de meldcode. Overleg is geen beschuldiging. Bespreek dat je niet zelf de moeder gaat ondervragen: het gesprek met de ouders, stap 3, bereid je samen met de aandachtsfunctionaris voor.

Hulp voor wie vastloopt: kijk naar de eerste twee stappen van de meldcode op de vorige dia's.

A F W E G I N G S K A D E R

LES 10

Vijf vragen bij stap 4 en 5

  • Heb ik een vermoeden van geweld of mishandeling?

  • Is er acute of structurele onveiligheid?

  • Kan ik zelf passende hulp bieden of organiseren?

  • Aanvaarden de betrokkenen die hulp?

  • Leidt de hulp op tijd tot veiligheid?

Is er acute of structurele onveiligheid? Dan meld je altijd bij Veilig Thuis.

Uitleg: het afwegingskader helpt bij stap 4 en 5. Het NJi beschrijft vijf afwegingen, gebaseerd op wat je in stap 1 tot en met 4 hebt verzameld. Is er geen vermoeden, dan sluit je af en leg je dat vast. Acuut onveilig betekent dat een kind nu in gevaar is. Structureel onveilig betekent dat de onveiligheid steeds terugkomt. In die gevallen is melden bij Veilig Thuis altijd nodig. Is dat niet zo, dan kijk je of jullie zelf passende hulp kunnen bieden of organiseren, of de ouders die hulp aanvaarden en of die hulp op tijd tot veiligheid leidt. Lukt een van die drie niet, dan meld je alsnog. Sinds 2019 is het afwegingskader een verplicht onderdeel van elke meldcode.

Foto: Claudiu Sergiu Danaila (StockSnap), CC0 Image credit: Claudiu Sergiu Danaila (StockSnap), CC0

V R A A G

LES 10

Na overleg en een gesprek met de ouders schatten jullie in dat een kind thuis acuut onveilig is. Wat volgt uit het afwegingskader?

A

Jullie melden het bij Veilig Thuis

B

Jullie bieden de ouders eerst zelf hulp

C

Jullie observeren het kind nog een maand

D

Jullie sluiten af en leggen het vast

Antwoord: A. Bij acute of structurele onveiligheid is melden bij Veilig Thuis altijd nodig. Zelf hulp bieden kan daarnaast, maar niet in plaats van een melding. Afwachten en observeren past bij stap 1, niet bij een situatie die nu onveilig is. Afsluiten doe je alleen als er geen vermoeden is. Wijs erop dat je bij direct gevaar 112 belt.

M E L D C O D E

LES 10

Zet de stappen van de meldcode in de goede volgorde.

1

Signalen in kaart brengen

2

Wegen met het afwegingskader

3

Overleggen met een collega

4

Gesprek met de ouders

5

Beslissen over hulp en melden

Sorteervraag: de volgorde is signaleren, overleggen, gesprek, wegen, beslissen. Bespreek waarom het gesprek met de ouders vóór het wegen komt: wat ouders vertellen, hoort bij de informatie die je weegt. Een ezelsbruggetje mag, maar laat studenten vooral uitleggen wat ze in elke stap doen.

M E L D P L I C H T

LES 10

Meldcode of meldplicht?

Meldcode

  • Zorgen over geweld thuis

  • Je volgt de vijf stappen

  • Je overlegt met de aandachtsfunctionaris

  • Zo nodig melding bij Veilig Thuis

Meldplicht kinderopvang

  • Vermoeden over een medewerker

  • Het gaat om mishandeling of seksueel misbruik

  • Je meldt het meteen bij de houder

  • De houder overlegt met de vertrouwensinspecteur

Uitleg: de meldcode gaat over zorgen over de thuissituatie van een kind. Voor een vermoeden dat iemand die in de kinderopvang werkt, ook een stagiair of vrijwilliger, een kind uit de opvang mishandelt of seksueel misbruikt, geldt de meld-, overleg- en aangifteplicht uit de Wet kinderopvang, artikel 1.51b en 1.51c. Een medewerker die zo'n vermoeden krijgt, meldt dit meteen bij de houder: de organisatie die de opvang aanbiedt. De houder overlegt meteen met een deskundige die de minister aanwijst: de vertrouwensinspecteur van de Inspectie van het Onderwijs. Blijkt er een redelijk vermoeden, dan doet de houder meteen aangifte bij de politie. Gaat het vermoeden over de houder zelf, dan kan de medewerker zelf overleggen met de vertrouwensinspecteur; blijkt er een redelijk vermoeden, dan moet de medewerker zelf meteen aangifte doen. Je onderzoekt het niet zelf en je spreekt de collega er niet op aan. Werk je in het onderwijs of de jeugdhulp, vraag dan naar het protocol van je organisatie.

S T E L L I N G

LES 10

Wie een vermoeden meldt bij Veilig Thuis, laat de ouders vallen.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen en houd het gesprek op het niveau van de professional, niet op eigen ervaringen. Een melding is geen beschuldiging, maar een stap om de veiligheid van het kind te regelen, vaak juist met hulp voor het hele gezin. In stap 3 ga je eerst met de ouders in gesprek, en in stap 5 kun je melden en tegelijk hulp organiseren. Kom terug op de startvraag: wat zou je nu als eerste doen? Sluit af door nog een keer te noemen waar studenten zelf terechtkunnen: de mentor, de vertrouwenspersoon van school en Veilig Thuis, 0800-2000.

T E R U G B L I K

LES 10

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Signalen vastleggen

2

Stappen meldcode

3

Meldplicht kinderopvang

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Geef studenten de opdracht om op hun stage na te vragen wie de aandachtsfunctionaris is en waar de meldcode te vinden is.

V O L G E N D E L E S

Gezond, hygiënisch en veilig

Een gezonde en schone omgeving voorkomt dat kinderen ziek worden of zich bezeren. Volgende les leer je hoe je hygiënisch werkt, kinderen met een specifieke zorgbehoefte verzorgt en meewerkt aan het veiligheids- en gezondheidsbeleid.

  • Je kan uitleggen wanneer en hoe je volgens de hygiënerichtlijn je handen wast.

  • Je kan een kind met een specifieke zorgbehoefte respectvol en veilig verzorgen.

Volgende les: les 11 van de serie, werkproces P2-K1-W5 Biedt persoonlijke verzorging bij specifieke zorgbehoeftes en P2-K1-W6 Schept voorwaarden voor een hygiënische en gezonde omgeving.

Klik hier

Image credit: LessonUp