Exponentiële groei bij bacteriën
Exponentiële groei bij bacteriën
Open met het herkenbare idee dat bacteriën zich vaak door deling vermenigvuldigen. Leg de link tussen biologie en rekenen: we gebruiken een functie om groei te beschrijven en te voorspellen.
Lesdoel
Je kan uitleggen wat exponentiële groei is en ziet het verband met bacteriën.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij snelle bacteriegroei?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Let op woorden als delen, verdubbelen, snel, groei, toename, factor of grafiek.
Bacteriën groeien vaak heel snel
Eén bacterie kan zich delen in twee
Daarna worden 2 bacteriën weer 4
Daarna 4 weer 8
De toename wordt dus steeds groter
Benadruk dat het hier gaat om een model. In werkelijkheid blijft groei niet onbeperkt doorgaan, maar voor een beginles is exponentiële groei een bruikbaar startpunt.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe ziet een grafiek van exponentiële groei eruit?
Steeds vlakker
Steeds steiler
Helemaal recht
Eerst dalend
Koppelt de grafiekvorm aan het idee van steeds sneller toenemen.
Lineaire of exponentiële groei?
Lineaire groei: er komt elke stap evenveel bij (optellen)
Exponentiële groei: er komt elke stap meer bij
(vermenigvuldiging / factor)
Veel studenten verwarren 'steeds meer erbij' met lineaire groei. Leg uit dat het verschil zit tussen een vast aantal erbij en vermenigvuldigen met een vaste factor.
Voorbeeld 1 Bacteriegroei
Start: 100 bacteriën
Na 1 uur: 200
Na 2 uur: 400
Na 3 uur: 800
Er is een beginhoeveelheid
Er is een groeifactor per tijdseenheid
Hoeveel bacteriën na 8 uur?
Laat studenten de verdubbeling hardop volgen. Zo zien ze dat niet het verschil gelijk blijft, maar de factor.
De formule van exponentiële groei
Een veelgebruikte formule is:
N(t) = b · gt
N(t) = aantal bacteriën na tijd t
b = beginhoeveelheid
g = groeifactor
t = aantal tijdstappen
Voorbeeld 1
Start: 100 bacteriën
Na 1 uur: 200
Na 2 uur: 400
Na 3 uur: 800
b = 100
g = 2
N(t) = 100 · 2t
Gebruik consequent dezelfde letters. Koppel elk symbool direct aan de bacteriesituatie zodat de formule niet abstract blijft.
Wat kan je met de formule?
We weten dat de bacteriën uit voorbeeld 1 groeien volgens de volgende exponentiële formule met t = 1 uur.
N(t) = 100 · 2t
Hoeveel bacteriën zijn er na 8 uur en na 1 dag?
N(8) = 100 · 28 = 25.600
N(24) = 100 · 224 = 1.677.721.600
Noem expliciet dat 50% groei niet betekent +50 in aantal, maar vermenigvuldigen met 1,5.
Van tekst naar formule
Zo pak je een groeiprobleem aan:
Zoek de beginhoeveelheid
Zoek de groeifactor
Bepaal de tijdstap
Vul deze gegevens in in N(t) = b · gt
Benadruk dat studenten eerst de context moeten lezen: per uur, per dag of per 20 minuten maakt verschil voor t en g.
Voorbeeld 2
Een kweek start met 300 bacteriën en verdubbelt elk uur.
Hoeveel bacteriën zijn er na een 3 uur?
b=300, g=2, t = 1 uur
Dan geldt:
N(3) = 300 · 23= 2400
Werk eventueel ook t = 3 kort voor op het bord uit om het patroon te verstevigen.
Opgave 1
Een kweek start met 50 bacteriën. Elke uur wordt het aantal 3 keer zo groot.
Hoeveel bacteriën zijn er na 4 uur?
Dit is een eerste modelleeropgave: haal de gegevens uit de tekst en zet ze direct om in de formule.
Opgave 2
N(t) = 200 · 1,5t
Wat is de beginhoeveelheid?
Wat is de groeifactor?
Hoeveel groeit N per tijdseenheid?
Maak het verschil duidelijk tussen groeifactor 1,5 en groeipercentage 50%. Dat is een veelvoorkomende struikelplek.
Opgave 3
Een kweek heeft formule N(t) = 120 · 2^t. Tijdseenheid is één uur.
Bereken na 4 uur hoeveel bacteriën er zijn.
Laat zien dat eerst de macht wordt berekend en daarna de vermenigvuldiging. Houd de rekenvolgorde expliciet.
Hoe ziet de grafiek eruit?
De grafiek begint bij de beginhoeveelheid
Eerst groeit de lijn rustig
Daarna steeds steiler
Dat past bij steeds sneller toenemen
Koppel de grafiekvorm aan het mechanisme: meer bacteriën betekent ook meer delingen in de volgende stap.
Opgave 4 Teken de grafiek
N(t) = 5 · 2t
Bereken N voor t = 0 t/m 5. Zet deze punten in een grafiek en trek er een lijn doorheen.
Blijf binnen het biologisch kader: het gaat hier om modelleren van groei, niet om geavanceerde laboratoriumpraktijk.
Begrippen
exponentiële groei - groei waarbij een hoeveelheid per gelijke tijdstap met dezelfde factor wordt vermenigvuldigd
beginhoeveelheid - het aantal aan het begin, dus bij tijdstip 0
groeifactor - het getal waarmee je elke tijdstap vermenigvuldigt
tijdstap - een vaste eenheid van tijd, bijvoorbeeld een uur
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen benoemen wat inhoudelijk is blijven hangen, zoals beginhoeveelheid, groeifactor of de formule.
Welk deel vond je het lastigst vandaag?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: het verschil lineair/exponentieel, factor 1,5 naar 50%, rekenen met machten, of tekst omzetten naar formule.
Les 2 (Vervolg les 1)
Herhalen opgave 4 les 1
Veel oefenopgaven
Deze slide heeft geen instructies
Opgave 4 Teken de grafiek
N(t) = 5 · 2t
Bereken N voor t = 0 t/m 5. Zet deze punten in een grafiek en trek er een lijn doorheen.
Blijf binnen het biologisch kader: het gaat hier om modelleren van groei, niet om geavanceerde laboratoriumpraktijk.
Opgave 4 Teken de grafiek uitwerking
Blijf binnen het biologisch kader: het gaat hier om modelleren van groei, niet om geavanceerde laboratoriumpraktijk.
Welke fase hoort bij snelle toename van het aantal bacteriën?
Afstervingsfase
Logfase
Lagfase
Stationaire fase
Deze slide heeft geen instructies
Logfase
Deze slide heeft geen instructies
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 100 bacteriën. Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?
400
800
600
300
Deze slide heeft geen instructies
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 50 bacteriën. Hoeveel bacteriën zijn er na 4 uur?
200
400
800
600
Deze slide heeft geen instructies
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 80 bacteriën. Na hoeveel uur zijn er 640 bacteriën?
2 uur
3 uur
4 uur
5 uur
Deze slide heeft geen instructies
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 30 bacteriën. Na hoeveel uur zijn er 240 bacteriën?
2 uur
3 uur
4 uur
5 uur
Deze slide heeft geen instructies
Een bacterieaantal verdubbelt elke 15 minuten. Je start met 100 bacteriën. Hoe vaak verdubbelt het aantal in 2 uur?
6 keer
8 keer
10 keer
12 keer
Deze slide heeft geen instructies
Welke berekening past bij deze groeisituatie?
N(t)=100 + 2^8
N(t)=100 × 2^8
N(8)=100 × 8^2
N(8)=100 × 2^8
Deze slide heeft geen instructies
Welke formule past bij bacteriegroei als het aantal elk uur verdubbelt?
N(t) = b × 2^t
N(t) = b + 2t
N(t) = b × t^2
N(t) = b - 2^t
Deze slide heeft geen instructies
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 80 bacteriën. Na hoeveel uur zijn er 640 bacteriën?
2 uur
3 uur
4 uur
5 uur
Deze slide heeft geen instructies
Teken de grafiek
Van een bacterie weet je dat het elk uur verdubbelt. Op t = 2 heb je 1200 bacteriën. Teken de grafiek van t=0 t/m 4
Deze slide heeft geen instructies
Teken de grafiek (uitwerking)
Van een bacterie weet je dat het elk uur verdubbelt. Op t = 2 heb je 1200 bacteriën. Teken de grafiek van t=0 t/m 4
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen benoemen wat inhoudelijk is blijven hangen, zoals beginhoeveelheid, groeifactor of de formule.
Welk deel vond je het lastigst vandaag?
Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: het verschil lineair/exponentieel, factor 1,5 naar 50%, rekenen met machten, of tekst omzetten naar formule.
Les 3 Exponent bepalen met logaritme
Een bacteriekolonie verdubbelt elk uur. Je start met 12 bacteriën. Na hoeveel uur zijn er 96 bacteriën?
96 = 12 · 2t
8 = 2t
Deze slide heeft geen instructies
Typeren van groei van bacteriën
Delingstijd of generatietijd
de tijd die nodig is voor verdubbeling van het aantal bacteriën
Groeisnelheid
Het aantal delingen (verdubbelingen) per uur
Deze slide heeft geen instructies
Les 3 Logaritmes
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Logaritmen
Voorbeelden:
Zuurgraad van een oplossing (pH)
Geluidsniveau (dB)
Deze slide heeft geen instructies