POËZIE
POËZIE
Wat weet je tot nu toe over poëzie?
Lees het gedicht
Dit gedicht vind ik...
Heel leuk
Wel grappig
Stom
Iets anders
Wat wist je nog niet en weet je nu wel na het kijken van het filmpje?
- bij proza lopen de regels op de pagina door;
bij poëzie is er veel wit op de pagina
- als dansen mooi bewegen is, is poëzie mooi denken
Opdracht
1. Kijk rond in de klas, of in de school
en kies een alledaags object uit.
2. Noteer dit object op de voorkant van je blaadje.
3. Omschrijf je object nu op de achterkant in poëtische taal.
4. Bewaar je blaadje op je tafel
minute
second
Wie leest voor?
Welke rijmvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Poëzie - rijmsoorten
Kenmerken van gedichten
Uiterlijke vorm:
- Regels zijn kort
- Veel wit om de regels heen
Vaak:
Soms:
- Sommige woorden hebben meerdere betekenissen
- Sommige woorden worden herhaald
- Opbouw in strofen
- De woorden aan het eind van de regels rijmen
- Klank is belangrijk
Strofe
De regels in een gedicht noem je versregels.
De versregels die in groepjes bij elkaar staan noem je een strofe.
Je kunt een strofe van een gedicht vergelijken met een alinea van een tekst: elke strofe heeft een deelonderwerp.
RIJMSCHEMA
Een dichter hanteert vaak een volgorde voor zijn rijmwoorden binnen een strofe, dit wordt een rijmschema genoemd.
aabb cc
Elke rijmklank heeft een letter als symbool.
De klank in de eerste regel krijgt de letter a
als symbool, de volgende rijmklank krijgt b
als symbool. Et cetera.
Valentijn is fijn
maar elke dag
bij het zien van je glimlach
is gelukkig zijn
Valentijn is fijn
ik wil elke dag
gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
Valentijn is fijn
is gelukkig zijn
bij het zien van je glimlach
elke dag
abba
aabb
abab
gekruist rijm
omarmend rijm
gepaard rijm
Beginrijm: voorrijm
Voorrijm:
Epikurisch feestgezang
Ruisende wanden, en schittrende zalen,
Bruisende bekers en ramlende schalen,
Blinkende toortsen in flonkrend kristal,
Klinkende kelken en jubelgeschal!
Schaatrende buien van lachen en zingen,
Klaatrende stromen en kurken aan ’t springen;
Spreien van dons voor het uitgerukt lijf,
Reien van vrinden in ’t zalig verblijf!
uit het werk van P.A. de Génestet (1829 – 1861)
Wanneer beginwoorden dezelfde klank hebben
Beginrijm: alliteratie
Alliteratie:
Wij weten wat we willen!
De kat krabt de krullen van de trap.
Berend Botje, Donald Duck, Guus Geluk, Mickey Mouse
Witte winter,
wollen wanten,
warme jas
waar gisteren nog gras was
zie ik pijltjes in de sneeuw
poes volgt de pootjes
van een spreeuw
Wanneer verschillende woorden met dezelfde letter beginnen
Assonantie (klinkerrijm)
Assonantie:
Let op de klank van de klinkers als je half wilt rijmen.
Herhaling van de klank van de klinkers in het midden van woorden,
zonder verder te rijmen
Alliteratie en assonantie
Liesje leerde Lotje lopen langs de lange Lindenlaan
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Beginrijm
De man uit Waddinxveen woont zijn hele leven al alleen
Alliteratie
Assonantie
Eindrijm
Beginrijm
De muis gaat naar huis
alliteratie
assonantie
Eindrijm
beginrijm
Opdracht
Maak van je poëtische begrip een kort gedichtje:
- keuze: één of twee strofe(s)
- keuze uit: assonantie, alliteratie of enjambement
- keuze uit: rijmschema ABBA, ABAB, ABCB
Noteer je gedichtje in je schrift.
EINDRIJM
Op twee slakken
Twee slakken waren al sinds jaren
op weg van Groningen naar Haren.
Ten slotte kwam geheel ontdaan
de oudste aan het eindpunt aan.
Hij slikte en sprak diep bewogen:
'Mijn broer is uit de bocht gevlogen.'
uit: 'De peperbek', 1966.
Wie leest voor?
Herhaling begrippen
les 2
Wat houdt eindrijm in?
Voor eindrijm zijn er verschillende rijmschema's
Voorbeelden zijn:
Gepaard rijm: AABB
Gekruist rijm: ABAB
Omarmend rijm: ABBA
Gebroken rijm: ABCB
Welke rijmschema heeft dit gedicht?
AABB
ABAB
ABBA
ABCB
Rijm is een extra muziekaal stukje van taal
Eens
Oneens
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Wat houdt enjambement in?
dit dus!
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
In het vormgedicht is de vorm van groot belang voor de inhoud. De inhoud van dit gedicht wordt door de vorm ervan uitgebeeld. Dus als ik een gedicht schrijf in de vorm van een giraffe, dan moet het gedicht ook over een giraffe gaan.
Waar
Niet waar
Welke dichtvorm is dit?
Enjambement
Eindrijm
Alliteratie
Vormgedicht
Wat houdt alliteratie in?
dit dus!
Liesje leerde Lotje lopen langs de Lange Lindelaan
Probeer dit maar eens zo snel mogelijk te lezen!
De knappe kapper kapt knap,
maar de knecht van de knappe kapper
kapt knapper dan de
knappe kapper kappen kan.
Moet een gedicht altijd rijmen?
Ja
Nee
In de Middeleeuwen rijmden gedichten omdat niet iedereen pen en papier had en een gedicht op rijm makkelijker te onthouden was.
Waar
Niet waar
Zoals dansen mooi wandelen is, is poëzie mooi denken
Eens
Oneens
POËZIE IS OVERAL