Insecten herkennen en begrijpen

Insecten: klein maar belangrijk

1 / 39
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 39 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Insecten: klein maar belangrijk

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat insecten zijn, hoe je ze herkent, hoe hun lichaam is opgebouwd en waar verschillende soorten leven.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op als je aan insecten denkt?

Gebruik de woordwolk om voorkennis en misvattingen zichtbaar te maken, zoals 'spin' of 'kriebelig'.

Wat zijn insecten?

  • Insecten zijn ongewervelde dieren

  • Ze horen bij de geleedpotigen

  • Hun lichaam heeft een harde buitenkant

  • Ze vormen de grootste diergroep op aarde

Benadruk dat 'geleedpotigen' betekent dat het lichaam uit segmenten bestaat en dat poten uit gelede delen zijn opgebouwd.

Niet elk klein dier is een insect

Spinnen, duizendpoten en pissebedden zijn ook kleine geleedpotigen, maar geen insecten. Om een dier echt als insect te herkennen, moet je letten op de bouw van het lichaam en het aantal poten.

Veel leerlingen noemen spinnen automatisch insecten. Gebruik dit als veelvoorkomende misvatting.

De drie lichaamsdelen

  • Kop

  • Borststuk

  • Achterlijf


Deze driedeling is een belangrijk kenmerk van insecten.

Noem kort dat aan de kop zintuigen zitten, aan het borststuk poten en vaak vleugels, en dat in het achterlijf organen zitten.

Waarom zijn insecten zo succesvol?

  • Klein en licht van gewicht

  • Snel voortplanten

  • Leven in veel verschillende omgevingen

  • Veel soorten kunnen vliegen

  • Eten heel verschillend voedsel

Koppel dit aan hun enorme soortenrijkdom: doordat ze zich goed aanpassen, komen ze bijna overal voor.

Hoe herken je een insect?

  • 6 poten

  • 3 lichaamsdelen

  • 2 voelsprieten

  • Vaak vleugels, maar niet altijd

Deze slide heeft geen instructies

Welk kenmerk hoort echt bij een insect?

A

8 poten

B

3 lichaamsdelen

C

geen segmenten

D

wervelkolom

Sluit aan op de slides over insecten als geleedpotigen en de driedeling van het lichaam.

Herkenningskenmerken

Een insect heeft 6 poten, 3 lichaamsdelen en 2 voelsprieten. Vleugels komen vaak voor, maar zijn niet altijd aanwezig.

6 poten
3 lichaamsdelen
2 voelsprieten
8 poten
2 lichaamsdelen
dekschilden
schubben

De drie lege delen zijn de basiskenmerken uit de herkenningsslides.

Welk dier is géén insect?

A

mier

B

vlinder

C

spin

D

vlo

De vlo is bewust als afleider gekozen: geen vleugels, maar wel een insect.

Insect of geen insect?

  • Spin: 8 poten, dus geen insect

  • Mier: 6 poten, dus wel een insect

  • Vlinder: 6 poten en vleugels, dus wel een insect

  • Duizendpoot: veel poten, dus geen insect

Deze vergelijkingen helpen leerlingen de kenmerken actief toepassen zonder er een aparte opdracht van te maken.

Belangrijke herkenningsdelen

  • Voelsprieten om te ruiken en te voelen

  • Samengestelde ogen

  • Poten aan het borststuk

  • Bij veel soorten: 1 of 2 paar vleugels

Noem dat insecten sterk kunnen verschillen in kleur en grootte, maar dat deze basiskenmerken meestal blijven.

Soms lastig te zien

Niet elk insect ziet er meteen hetzelfde uit. Een vlo heeft geen vleugels, een kever heeft harde dekschilden en een rups lijkt heel anders dan een vlinder. Toch helpt de basisbouw om insecten te herkennen.

Je kunt hier kort noemen dat sommige levensfasen, zoals larven, afwijken van het volwassen dier.

Onder de microscoop

  • Het lichaam bestaat uit harde plaatjes

  • Je ziet fijne haartjes en segmenten

  • Poten en voelsprieten hebben kleine delen

  • De buitenkant heet een pantser

Gebruik liever 'pantser' op de slide en leg mondeling het woord 'exoskelet' uit als moeilijkere term.

Ogen van dichtbij

Veel insecten hebben samengestelde ogen. Zo'n oog bestaat uit heel veel kleine onderdelen. Onder vergroting zie je daarom een oog dat is opgebouwd uit een soort patroon van kleine vlakjes.

Houd het eenvoudig: leerlingen hoeven niet de precieze naam van elk deel te kennen, alleen het idee dat het oog uit veel kleine eenheden bestaat.

Vleugels en schubben

Bij sommige insecten zie je onder vergroting heel bijzondere structuren. Vlindervleugels lijken bijvoorbeeld bedekt met kleine schubben. Die zorgen samen voor kleur en patroon.

Goed moment om te laten zien dat een insect van dichtbij heel anders oogt dan met het blote oog.

Waarom helpt vergroting?

  • Kleine details worden zichtbaar

  • Je ziet beter hoe het lichaam is opgebouwd

  • Verschillen tussen soorten vallen meer op

  • Je begrijpt beter hoe insecten zijn aangepast

Leg het verband met geschiedenis niet; blijf bij natuurwaarneming binnen de lesinhoud zoals gevraagd door de gebruiker.

Wat zie je onder vergroting goed aan een insectenoog?

A

kleine vlakjes

B

zachte botten

C

lange veren

D

natte schubben

Toetst begrip van samengestelde ogen en wat vergroting zichtbaar maakt.

Van dichtbij bekeken

Onder de microscoop zie je dat het lichaam uit harde plaatjes bestaat. Je ziet ook fijne haartjes en bij een vlinder vaak kleine schubben op de vleugels.

plaatjes
haartjes
schubben
dekschilden
voelsprieten
vleugels
segmenten

Alle woorden komen letterlijk of bijna letterlijk uit de microscoopslides.

Waarom is een microscoop handig bij insecten?

Bespreek dat vergroting helpt om kleine details, bouw, verschillen tussen soorten en aanpassingen beter te zien.

Welke soorten insecten zijn er?

  • Kevers

  • Vlinders en motten

  • Bijen, wespen en mieren

  • Vliegen en muggen

  • Libellen, sprinkhanen en wantsen

Maak duidelijk dat dit voorbeelden van groepen zijn, niet alle insectensoorten.

Verschillen tussen groepen

Bijen en vliegen

  • Bijen hebben vaak een behaard lichaam

  • Vliegen hebben één paar vleugels

Kevers en vlinders

  • Kevers hebben harde dekschilden

  • Vlinders hebben schubben op hun vleugels

Gebruik de slide om te laten zien dat insecten één basisbouw delen, maar toch duidelijk verschillende vormen hebben.

Van rups tot vlinder

Sommige insecten veranderen sterk tijdens hun leven. Een rups en een vlinder lijken bijna twee verschillende dieren, maar horen bij dezelfde soort. Dat laat zien dat je bij insecten ook op levensfasen moet letten.

Houd het bij het idee van verandering; werk geen volledige metamorfosecyclus uit als dat niet nodig is.

Waarom zoveel soorten?

  • Verschillende manieren van eten

  • Verschillende leefplaatsen

  • Aanpassingen in poten, vleugels en monddelen

  • Snelle voortplanting over veel generaties

Dit verbindt de subtopic over soorten met die over leefgebieden.

Welke groep heeft harde dekschilden?

A

vlinders

B

vliegen

C

kevers

D

bijen

Controleert of leerlingen verschillen tussen insectengroepen kunnen koppelen aan kenmerken.

Soorten en verschillen

Een kever heeft harde dekschilden. Een vlinder heeft schubben op de vleugels. Een vlieg heeft één paar vleugels.

kever
vlinder
vlieg
mier
libelle
wesp
rups

Laat leerlingen kenmerken koppelen aan de juiste groepen.

Waarom bestaan er zoveel soorten insecten?

Verwachte elementen: verschillende manieren van eten, verschillende leefplaatsen, aanpassingen in lichaamsdelen en snelle voortplanting.

Waar leven insecten?

  • In bossen, tuinen en graslanden

  • In de bodem en tussen bladeren

  • Bij water of op waterplanten

  • Soms in huizen of schuren

Deze slide heeft geen instructies

Elke plek vraagt om aanpassing

Een leefgebied stelt eisen aan een insect. Waterinsecten moeten zich anders bewegen dan insecten in de lucht of in de bodem. Daarom verschillen hun poten, vleugels, kleur en lichaamsvorm.

Gebruik voorbeelden als een libelle bij water, een molkrekel in de bodem of een sprinkhaan in grasland als je wilt verdiepen.

Voorbeelden van leefgebieden

  • Bijen: bloemenrijke plekken

  • Libellen: bij sloten en vijvers

  • Mieren: in de grond of onder stenen

  • Muggen: vaak in vochtige gebieden

Kies herkenbare voorbeelden uit de eigen omgeving van leerlingen als dat kan.

Insecten en hun omgeving

Insecten leven niet zomaar ergens. Ze zoeken voedsel, beschutting en een plek om zich voort te planten. Daarom vind je verschillende soorten op verschillende plaatsen.

Dit is de afrondende inhoudelijke landing: bouw, soort en leefgebied hangen samen.

Waar vind je libellen vaak?

A

onder stenen

B

in huizen

C

bij vijvers

D

op bloemen

Afleiders komen uit de voorbeelden van andere leefgebieden: mieren, huisinsecten en bijen.

Leefgebieden

Insecten zoeken een plek met voedsel, beschutting en ruimte om zich voort te planten. Daarom leven verschillende soorten op verschillende plaatsen.

voedsel
beschutting
planten
water
vliegen
schubben
pantser

Gebaseerd op de afrondende slide over insecten en hun omgeving.

Welk leefgebied vind jij het duidelijkst passen bij insecten?

1

bloemen

2

vijvers

3

bodem

4

huizen

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één ding dat je nu zeker weet over insecten?

Vrije reflectie op de leeropbrengst van de les.

Welk deel van deze les hielp jou het meest?

Laat leerlingen benoemen welke uitleg of welk beeld hen het meest hielp, bijvoorbeeld de lichaamsbouw of de microscoopbeelden.

Begrippen

insect - een ongewerveld dier met 6 poten, 3 lichaamsdelen en 2 voelsprieten

geleedpotige - dier met een lichaam uit segmenten en gelede poten

ongewerveld dier - dier zonder wervelkolom

kop - voorste lichaamsdeel met onder andere ogen en voelsprieten

borststuk - middelste lichaamsdeel waar de poten en vaak vleugels aan zitten

achterlijf - achterste lichaamsdeel met belangrijke organen

voelsprieten - organen waarmee een insect kan voelen en ruiken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

samengesteld oog - oog dat bestaat uit veel kleine onderdelen

pantser - harde buitenkant van het lichaam van een insect

segment - klein deel van het lichaam dat samen een groter geheel vormt

vleugel - lichaamsdeel waarmee veel insecten kunnen vliegen

schubben - kleine plaatjes op bijvoorbeeld de vleugels van een vlinder

leefgebied - plaats waar een dier leeft

soort - groep levende wezens die bij elkaar horen

Deze slide heeft geen instructies