Niet alles is waar
Niet alles is waar
Open vanuit de leefwereld van kinderen: verhalen, geruchten op het schoolplein, opvallende briefjes of plaatjes. Vermijd voorbeelden over sociale media of nieuws, omdat dat minder aansluit bij groep 4.
Dit ga ik leren
Ik kan uitleggen wat misinformatie en desinformatie zijn, eenvoudige voorbeelden herkennen en vertellen waarom je niet alles meteen moet geloven of doorsturen.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij een verhaal dat misschien niet klopt?
Gebruik de woordenwolk als startgesprek. Verwachte inbreng: gerucht, briefje, grap, spannend, nep, niet waar, twijfelen, vragen.
Wat is misinformatie?
Misinformatie is onjuiste informatie.
Iemand vertelt het door, maar denkt dat het waar is.
Die persoon wil anderen dus niet expres foppen.
Benadruk het woord 'zonder opzet'. Een kind kan iets horen en het enthousiast verder vertellen, terwijl het niet klopt.
Een voorbeeld van misinformatie
Een kind zegt: 'Morgen zijn we vrij!'
Dat heeft het van iemand anders gehoord.
Later blijkt: de school is gewoon open.
Het verhaal was niet waar, maar niet expres bedacht om te misleiden.
Gebruik dit als herkenbaar voorbeeld van een gerucht op school. Houd het eenvoudig en dichtbij hun ervaring.
Waarom delen mensen dit?
Bij misinformatie denkt iemand vaak:
Ik help even mee vertellen
Dit klinkt spannend
Dit zal wel kloppen
Soms controleert iemand het verhaal niet eerst.
Leg uit dat doorvertellen snel gaat, vooral als iets leuk, spannend of verrassend klinkt.
Wat hoort bij misinformatie?
per ongeluk fout
expres misleiden
altijd een mening
altijd een feit
Toetst het kernverschil: misinformatie is onjuist, maar niet expres gedeeld om te misleiden.
Maak de zinnen af
Bij misinformatie klopt een verhaal niet. Iemand vertelt het toch door, maar niet expres. Soms denkt die persoon dat het gewoon waar is.
De lege plekken herhalen de drie dragende woorden uit deze eerste uitleg: misinformatie, expres, waar.
Wat is desinformatie?
Desinformatie is ook onjuiste informatie.
Maar nu verspreidt iemand het expres.
Diegene wil dat anderen iets geloven dat niet waar is.
Maak het verschil met misinformatie heel scherp: beide zijn onjuist, maar bij desinformatie is er opzet.
Een voorbeeld van desinformatie
Iemand maakt een briefje:
'Vandaag krijgt iedereen gratis ijs!'
Dat klinkt leuk, maar het is verzonnen.
Het briefje is gemaakt om kinderen iets te laten geloven.
Sluit aan bij de leefwereld met een briefje, poster of boodschap in plaats van online reclame.
Een plaatje kan ook misleiden
Soms wordt een plaatje veranderd.
Dan lijkt het alsof er iets echt gebeurd is.
Maar het beeld klopt niet.
Ook dat kan desinformatie zijn als het expres zo gemaakt is.
Leg eenvoudig uit dat een plaatje aangepast kan worden, bijvoorbeeld iets erbij tekenen of weghalen. Geen technische uitleg nodig.
Waarom maken mensen dit?
Sommige mensen willen:
anderen laten schrikken
een grap uithalen
aandacht krijgen
iemand voor de gek houden
Houd het bij eenvoudige motieven die kinderen begrijpen. Vermijd politieke of ingewikkelde maatschappelijke voorbeelden.
Wat maakt iets desinformatie?
je kunt het zingen
het is heel lang
het is expres fout
iedereen gelooft het
Laat leerlingen letten op opzet: bij desinformatie wil iemand anderen iets laten geloven dat niet waar is.
Waarom zou iemand zoiets expres maken?
grap uithalen
aandacht krijgen
laten schrikken
voor de gek
Deze slide heeft geen instructies
Feit en mening
Een feit is iets dat waar of niet waar is.
Je kunt het controleren.
Voorbeeld:
De school heeft een speelplein.
Mening
Een mening is wat iemand vindt.
Daar kun je verschillend over denken.
Voorbeeld:
Dit is het leukste speelplein.
Feit
Dit onderscheid helpt om kinderen te laten zien dat niet elke uitspraak op dezelfde manier gecontroleerd kan worden.
Waarom is dit verschil belangrijk?
Bij een feit kun je vragen: Klopt het echt?
Bij een mening kun je denken: Dat vindt die persoon.
Zo leer je beter kijken naar wat je hoort of leest.
Maak de koppeling: misinformatie en desinformatie gaan over dingen die als feit worden verteld, terwijl ze niet kloppen.
Welke zin is een mening?
De school heeft een plein.
Dit is het leukste plein.
De juf staat binnen.
Het hek is groen.
De juiste optie gaat over wat iemand vindt. De andere opties zijn controleerbare uitspraken.
Kies de goede woorden
Een feit kun je controleren. Een mening is wat iemand vindt. Bij een feit vraag je: klopt het echt?
Herneemt precies het onderscheid uit de slides feit/mening en waarom dat verschil belangrijk is.
Signaal 1: rare afzender
Soms weet je niet van wie een briefje of boodschap komt.
Dan is het slim om extra op te letten.
Een onbekende of vreemde afzender kan een teken zijn dat iets niet klopt.
Gebruik woorden als briefje, poster, kaartje of berichtje, zonder te leunen op telefoons of apps.
Signaal 2: heel opvallende titel
Woorden als 'echt waar!', 'nu meteen!' of 'gratis voor iedereen!' proberen snel je aandacht te trekken.
Dat hoeft niet fout te zijn, maar het kan wel verdacht zijn.
Leg uit dat opvallende woorden soms bedoeld zijn om je snel te laten geloven zonder goed na te denken.
Signaal 3: niemand anders weet het
Hoor je een bijzonder verhaal?
Kijk of een juf, meester of andere betrouwbare volwassene hetzelfde zegt.
Als alleen één persoon het vertelt, klopt het misschien niet.
Vervang 'andere betrouwbare bronnen' door volwassenen die kinderen kennen en vertrouwen; dat past beter bij groep 4.
Eerst denken, dan delen
Hoor of zie je iets spannends?
Stop even
Denk na
Vraag het aan een volwassene
Vertel het niet meteen verder
Zo help je mee om verkeerde informatie te stoppen.
Dit is de praktische afronding van de les: niet meteen geloven of doorvertellen, maar eerst controleren met hulp van een volwassene.
Wat is een teken dat iets niet klopt?
rare afzender
duidelijke datum
rustige titel
bekende juf
De foute opties zijn bewust dicht bij de lesstof: niet alles met tekst is verdacht; juist een vreemde afzender is een signaal.
Wat doe je eerst?
Hoor je iets spannends? Stop even en denk na. Vraag het aan een betrouwbare volwassene en vertel het niet meteen verder.
Toetst de praktische eindstap van de les: eerst denken, dan delen.
Wat kun jij doen als een verhaal spannend maar gek klinkt?
Bespreek antwoorden als: eerst stoppen, nadenken, aan juf/meester/ouder vragen, niet meteen doorvertellen. Er is niet één exact goed antwoord nodig.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen één lesidee noemen, bijvoorbeeld verschil tussen misinformatie en desinformatie, feit of mening, of eerst controleren.
Wat vond jij het lastigst?
Reflectie op begrip. Mogelijke antwoorden: voorbeelden, feit of mening, signalen herkennen, woorden onthouden.
Noem één woord dat jij wilt onthouden uit deze les.
Gebruik dit als korte afsluiting. Verwachte woorden: misinformatie, desinformatie, feit, mening, afzender, controleren, twijfelen.
Woorden om te onthouden
misinformatie - onjuiste informatie die iemand doorgeeft zonder te weten dat het niet klopt
desinformatie - onjuiste informatie die expres wordt verspreid om anderen te misleiden
feit - iets dat waar of niet waar is en dat je kunt controleren
mening - wat iemand vindt
afzender - de persoon of plek waar een boodschap vandaan komt
betrouwbaar - iets of iemand waarbij je erop kunt vertrouwen dat het klopt
Deze slide heeft geen instructies