De Kwestie · Thema 1 · Alles op een rij

De Kwestie

MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

AFSLUITING

Alles op een rij

Vraagstukken, onderzoek en media: herhaal de begrippen en oefen met examenvragen.

De Albert Cuypmarkt in Amsterdam: een samenleving in het klein (2005).

1 / 16
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMaatschappijleerMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 4,5

In deze les zitten 16 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

De Kwestie, methode maatschappijleer voor de bovenbouw havo/vwo. Thema 1 (Samenleving onder de loep), afsluitende les: Hoe kijk je als een onderzoeker naar de samenleving? Alle begrippen van het thema op een rij, oefenvragen en een examenachtige casus. Les van 40 minuten.

Onderdelen in deze les

De Kwestie

MAATSCHAPPIJLEER · HAVO/VWO

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

AFSLUITING

Alles op een rij

Vraagstukken, onderzoek en media: herhaal de begrippen en oefen met examenvragen.

De Albert Cuypmarkt in Amsterdam: een samenleving in het klein (2005).

Afsluitende les van thema 1 (paragrafen 1.1 tot en met 1.3). Eerst de begrippen per paragraaf, dan oefenvragen door elkaar, dan één examenachtige opdracht bij een casus. Laat leerlingen de begrippendia's eerst zelf afdekken en uitleggen aan een buurman of buurvrouw. Image credit: Michiel1972 at Dutch Wikipedia / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

DE KWESTIE

Hoe kijk je als een onderzoeker naar de samenleving?

NA DEZE LES KUN JE

  • de belangrijkste begrippen van thema 1 uitleggen

  • de begrippen toepassen op een nieuw voorbeeld

  • een bericht beoordelen met de begrippen uit dit thema

Thema 1 Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

BEGRIPPEN

1.1 Maatschappelijke vraagstukken

Maatschappelijk vraagstuk: probleem dat veel mensen raakt, waarover de meningen verschillen en waarvoor de politiek een oplossing moet zoeken

Feit: bewering die je kunt controleren

Mening: wat iemand ergens van vindt

Waarde: idee over wat belangrijk is en nagestreefd moet worden

Belang: wat iemand er zelf bij wint of verliest

Vorming, verhouding, binding, verandering: de vier hoofdconcepten: de brillen waarmee je naar de samenleving kijkt

Thema 1 Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

BEGRIPPEN

1.2 De samenleving onderzoeken

Onderzoeksvraag: afgebakende, neutrale vraag die je met gegevens kunt beantwoorden

Kwantitatief onderzoek: onderzoek dat meet en telt, zoals een enquête

Kwalitatief onderzoek: onderzoek dat de diepte ingaat, zoals een interview

Steekproef: de groep mensen die je echt ondervraagt

Representatief: de steekproef lijkt op de hele groep waarover je iets zegt

Betrouwbare bron: bron die deskundig en onafhankelijk is

Thema 1 Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

BEGRIPPEN

1.3 Kritisch omgaan met media

Waakhondfunctie: media controleren wie macht heeft

Nieuwswaarde: hoe geschikt een gebeurtenis is om nieuws te worden

Framing: een onderwerp met woorden of beelden in een bepaald kader zetten

Desinformatie: onjuiste informatie die expres wordt verspreid om te misleiden

Misinformatie: onjuiste informatie die zonder opzet wordt verspreid

Algoritme: rekenregel die bepaalt wat je op een app te zien krijgt

Filterbubbel: je ziet vooral informatie die past bij wat je al vindt

Deepfake: met AI gemaakt nepbeeld, nepfilmpje of nepstem

Thema 1 Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Een huisbaas is tegen een maximale huurprijs, omdat hij dan minder verdient. Waar komt hij voor op?

A

Een belangrijke waarde

B

Zijn eigen belang

C

Een controleerbaar feit

D

Een neutrale onderzoeksvraag

Het gaat om wat de huisbaas er zelf bij wint of verliest: zijn belang. Leerlingen die "waarde" kiezen, denken aan vrijheid van ondernemen; dat kan de huisbaas ook noemen, maar de reden in de vraag is zijn inkomen.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Een onderzoeker praat met tien mantelzorgers een uur lang over hun ervaringen. Wat voor onderzoek is dit?

A

Kwantitatief onderzoek

B

Representatief onderzoek

C

Kwalitatief onderzoek

D

Statistisch onderzoek

Een lang gesprek met een kleine groep over ervaringen is kwalitatief: het gaat om het waarom en hoe. Met tien mensen is het onderzoek bovendien niet representatief voor alle mantelzorgers, en dat hoeft ook niet bij kwalitatief onderzoek.

Maak de zinnen af

Een journalist ontdekt dat een gemeente geld verspilt en schrijft erover: dat is de waakhondfunctie van media. Een ander bericht noemt het plan "een cadeautje voor de rijken": dat is framing. Iemand deelt het bericht zonder te weten dat een cijfer niet klopt en verspreidt zo misinformatie in de klassenapp.

waakhondfunctie
framing
misinformatie
desinformatie
nieuwswaarde
filterbubbel

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Wie het bericht deelt, weet niet dat het cijfer fout is: dus geen opzet, dus misinformatie. Framing zit in de woordkeus "cadeautje voor de rijken", niet in de feiten. Doorvraag: wanneer zou het wel desinformatie zijn?

1

Een methode en bronnen kiezen

2

Gegevens verzamelen

3

Een conclusie trekken

4

Een onderzoeksvraag opstellen

5

Een vraagstuk kiezen

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Zet de stappen van een onderzoek in de goede volgorde.

Veelgemaakte fout: de methode kiezen voordat de onderzoeksvraag er is. De vraag bepaalt de methode: wil je weten hoeveel, dan kies je kwantitatief onderzoek; wil je weten waarom, dan kwalitatief.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Een voetbalsite houdt een online poll: 80 procent wil meer geld voor sport. Wat is het grootste probleem?

A

Een poll is kwalitatief en dus niet te tellen

B

Het getal 80 procent is een mening, geen feit

C

Er zijn te weinig verschillende meningen gevraagd

D

De mensen die meedoen zijn niet representatief

Op een voetbalsite doen vooral sportliefhebbers mee, en bij een open poll kiezen mensen zelf of ze meedoen: de groep lijkt niet op heel Nederland. Een poll is juist kwantitatief, en de uitkomst "80 procent" is een feitelijke bewering over de poll, maar zegt niets over alle Nederlanders.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Welk kenmerk van een maatschappelijk vraagstuk ontbreekt bij "mijn buurman heeft zijn been gebroken"?

A

Het raakt niet veel mensen

B

Het is niet te controleren

C

Er is geen waarde in het spel

D

Het is niet actueel genoeg

Een gebroken been raakt één persoon; er is geen onenigheid, geen rol voor de politiek en de oorzaak ligt niet in de samenleving. De afleiders gebruiken begrippen uit andere paragrafen (controleren, waarde, actualiteit): wie die kiest, haalt de begrippen door elkaar.

Maak de zinnen af

Lotte kijkt veel filmpjes over één voetbalclub. Het algoritme laat haar steeds meer van hetzelfde zien, tot ze in een filterbubbel zit. Dan ziet ze een echt lijkend filmpje waarin de trainer iets geks zegt. Het blijkt een deepfake te zijn.

algoritme
filterbubbel
deepfake
framing
steekproef
misinformatie

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Toepassing van drie begrippen uit 1.3 op een herkenbaar voorbeeld. Doorvraag: wie het filmpje maakte, verspreidde desinformatie; wat verspreidt Lotte als ze het doorstuurt omdat ze het gelooft? Misinformatie.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Hoe gebruik je het hoofdconcept verhouding bij het vraagstuk schermtijd?

A

Je vraagt hoe ouders hun kinderen leren omgaan met schermen

B

Je vraagt hoeveel macht techbedrijven over jongeren hebben

C

Je vraagt welke regels scholen maken over telefoons

D

Je vraagt hoe de schermtijd de laatste jaren is veranderd

Verhouding gaat over macht en (on)gelijkheid. De andere antwoorden horen bij vorming (ouders leren je iets), binding (regels die een groep bij elkaar houden) en verandering.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

EXAMENOPDRACHT

"Onderzoek bewijst: jongeren willen rijbewijs op 16"

Jesse (17) ziet dit bericht op Instagram. Het komt van het account van een rijschool. Onder de kop staat: "Van de 500 volgers die meededen aan onze poll, stemde 82 procent voor." Bij het bericht staat een foto van een lachende jongen van 16 achter het stuur.

Jesse wil het bericht delen in de klassenapp.

Thema 1 Afsluiting

Verzonnen bericht. In Nederland mag je vanaf 17 jaar rijden met begeleiding (2toDrive); het rijbewijs op 16 is hier dus een verzonnen voorstel. Laat leerlingen de casus eerst in stilte lezen en de begrippen onderstrepen die ze herkennen.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

Leg met twee begrippen uit dit thema uit waarom Jesse dit bericht niet zomaar moet geloven.

Examenachtig: twee begrippen noemen en elk toepassen op de casus. Goede antwoorden: niet representatief (alleen volgers van een rijschool, die zelf kozen om mee te doen), geen betrouwbare bron of eigen belang (een rijschool wint klanten bij een lagere leeftijd), framing ("onderzoek bewijst" klinkt sterker dan een poll), de foto kan met AI gemaakt of los van het onderwerp zijn. Veelgemaakte fout: een begrip noemen zonder het toe te passen op het bericht; dat levert op het examen geen punt op.

De Kwestie

THEMA 1 · SAMENLEVING ONDER DE LOEP

TERUG NAAR DE KWESTIE

Hoe kijk je als een onderzoeker naar de samenleving?

WAT JE NU WEET

  • Een maatschappelijk vraagstuk raakt veel mensen, de meningen verschillen, de politiek is aan zet en de oorzaak ligt in de samenleving.

  • Je onderzoekt het met een goede onderzoeksvraag en beoordeelt elk onderzoek op de bron, de steekproef en de meting.

  • Media kiezen en kaderen wat je ziet: controleer wie iets maakt en waarom, voordat je het gelooft of deelt.

Thema 1 Afsluiting

Deze slide heeft geen instructies