Constructie staal

Inleiding

Staal in de 19e eeuw werd populair door zijn sterkte en flexibiliteit, ideaal voor grotere overspanningen in combinatie met glas en beton.


In Nederland wordt staal vooral gebruikt in utiliteitsbouw zoals opslaghallen en middelhoge gebouwen vanwege esthetiek en efficiëntie.


Voordelen van staal zijn standaardprofielen en prefabricage, wat zorgt voor flexibele plattegronden en een industriële aanpak.


Belangrijke aspecten zijn materiaaleigenschappen, constructieonderdelen en brandbeveiligingsconcepten.

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAlgemene BouwkundeMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 34 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Inleiding

Staal in de 19e eeuw werd populair door zijn sterkte en flexibiliteit, ideaal voor grotere overspanningen in combinatie met glas en beton.


In Nederland wordt staal vooral gebruikt in utiliteitsbouw zoals opslaghallen en middelhoge gebouwen vanwege esthetiek en efficiëntie.


Voordelen van staal zijn standaardprofielen en prefabricage, wat zorgt voor flexibele plattegronden en een industriële aanpak.


Belangrijke aspecten zijn materiaaleigenschappen, constructieonderdelen en brandbeveiligingsconcepten.

Constructiestaal

Constructiestaal is zoals het woord zegt de meest gangbare staalsoort die in hoofddraagconstructies wordt gebruikt.

Het heeft een zeer hoge trek- en druksterkte variërend van 310 tot 510 N/mm2.

Veelgebruikt zijn de staalsoorten met de coderingen S235 en S355, waarbij het getal de minimaal geëiste vloeigrens van het materiaal aanduidt.

Constructiestaal is prima lasbaar en vervormbaar, figuur 6.2.

Staal is een hoofdzakelijk uit ijzer en koolstof samengestelde metaallegering. Er zijn verschillende soorten samenstellingen. De voor de bouw belangrijkste samenstellingen zijn:

  • Constructiestaal;

  • Gietijzer en gietstaal;

  • Roest- en weervast staal.


Algemeen

figuur 6.2.

Constructieve eigenschappen

Staal heeft een grote trek- en druksterkte gekoppeld aan een laag gewicht, waardoor het zeer geschikt is voor constructies die op trek en buiging worden belast. Grote overspanningen zijn mogelijk met relatief slanke constructies. Wel zijn de relatief grote vervormingen een belangrijk nadeel dat meegenomen moet worden bij de toepassing. Ter vergelijking zijn in figuur 6.6 de afmetingen van een kolom en een ligger met gelijke belastingen gegeven in beton respectievelijk staal.


Eigenschappen van staal

Eigenschappen van staal

Brandveiligheid: Staal smelt bij 400°C, wat snelle instorting kan veroorzaken door zijn geringe massa en warmtegeleiding.

Staal als bouwmateriaal: Snel bouwproces mogelijk met gelaste of geschroefde verbindingen.

Duurzaamheid: Staal is gevoelig voor corrosie en vereist onderhoud, maar is flexibel en geschikt voor hergebruik.

Bij stalen constructies begint het proces met het winnen van ruwijzer uit ijzererts. Dit wordt omgezet in stalen halffabrikaten Uit deze halffabrikaten worden basisproducten zoals platen en profielen vervaardigd.

Halffabrikaten zijn bewerkte grondstoffen die nog verder verwerkt worden.

Standaardisatie in dit proces bevordert efficiënte productie en gebruik van staal.

Fabricage en bewerkingsmethoden

De verschillende bewerkingen die stalen halffabrikaten en basisproducten kunnen ondergaan, worden hieronder kort behandeld. Onderscheiden worden daarbij:

  • Walsen;

  • Koudvervormen, zoals zetten, kanten en buigen;

  • Gieten;

  • Verspanende technieken, zoals boren, slijpen en zagen;

  • Scheidend vormgeven, zoals knippen en ponsen;

  • Verbindend vormgeven, zoals lassen en felsen.



  • Profielstaal

De oudste vorm van profielen is profielstaal. Aan het profiel worden het lijf en de flenzen onder- scheiden. De oudste varianten zijn het INP- en UNP-profiel waarbij de flenzen schuin verlopen wat minder gemakkelijke aansluitingen mogelijk maakt. Moderne varianten zijn het IPE en het UAP-profiel met rechte flenzen, figuur 6.18. Profielstaal wordt hoofdzakelijk toegepast in liggers door de geschiktheid voor het opnemen van dwarskrachten.


  • Breedflensprofielen

Wanneer een profiel op buiging of normaal- kracht wordt belast, is in zekere stijfheid in twee richtingen nodig. Daarvoor zijn de zogenoemde breedflensprofielen zeer geschikt. De flenzen hiervan zijn breder, bij afmetingen tot 300 mm ongeveer even breed als het lijf. Daarna blijft de flensbreedte, bij oplopende lijfgrootte, constant op 300 mm, figuur 6.19.

Profielstaal - ter info

De codering van de breedflensprofielen begint met HE gevolgd door een aanduiding van de lijfhoogte en een -A, -B respectievelijk -M die de relatieve dikte van het profiel aanduidt. HE-A- profielen zijn het dunst, gevolgd door de HE-B- profielen. HE-M-profielen worden alleen bij zeer grote belastingen of een vereiste geringe con- structiemaat gebruikt. De binnenmaat van het lijf, aangegeven door het getal is constant. Dit komt voort uit het wals- proces en heeft als voordeel dat profielen met gelijke lijfhoogte gemakkelijk kunnen worden gekoppeld.


  • Stafstaal

Stafstaal is gewalst staal van geringere afmetin- gen met een massieve, T-, L-, U- of Z-vormige doorsnede. Het wordt veel gebruikt als secun- daire ligger, schoor in een vakwerkligger of bij massieve kolommen van een zeer geringe door- snede, figuur 6.20.

  • Buizen en kokers

Buizen en kokers kunnen worden gemaakt uit staalplaat dat is gebogen en aan elkaar is gelast. Hierdoor ontstaat een lasnaad. Daarnaast zijn tot afmetingen van circa 600 mm warmgewalste ronde en rechthoekige kokers te leveren in veel standaardafmetingen, figuur 6.21.

  • Koudgevormde plaat en profielen

Van warmgewalste plaat kunnen de volgende basisproducten worden vervaardigd:

  • geprofileerde plaat, bewerkt of van oppervlak- tebehandeling voorzien;

  • koudgevormde profielen, standaard of speciaal gevormd.

Profielstaal

Een staalskelet begint met een betonnen fundering. Stalen kolommen worden geplaatst en verankerd. Tussen de kolommen komen liggers die daken en vloeren dragen. Vaak worden hoofdliggers en kolommen eerst op de grond gemonteerd en als geheel geplaatst. Voorbewerkte onderdelen zorgen voor snelle montage.

Staalskelet

Staalskelet

De plaatsing van kolommen in een plattegrond hangt af van functionele en constructieve overwegingen. Belangrijke factoren zijn:

  • De vorm van de plattegrond (vierkant, rechthoekig, gebogen).

  • De wens voor vrije indeelbaarheid, wat kolomvrije ruimtes kan vereisen.

  • Het gebruik van kolommen in de gevelconstructie, waar meer kolommen nodig zijn.

  • Beperkte constructiehoogte die kleinere kolomafstanden vereist.

De verbindingen tussen de staalskeletonderdelen kunnen op twee principieel verschillende manieren worden gerealiseerd:

  • momentvast;

  • scharnierend.


Een ongeschoord raamwerk is een stabiel skelet waarbij verbindingen tussen kolom en ligger momentvast zijn. Dit betekent dat zowel de verbindingen als de kolommen momenten en dwarskrachten moeten kunnen dragen. Hierdoor zijn grotere profielafmetingen nodig om de stabiliteit te waarborgen.

Stabiliteit


Een geschoord raamwerk gebruikt verbanden voor stabiliteit in plaats van momentvaste verbindingen. Hierdoor zijn kolommen slanker en eenvoudiger te verbinden. Twee methoden voor horizontale belastingoverdracht zijn:

  • Schijf of kern van dichte wanden.

  • Verticaal verband van schoren.

Stabiliteit

In de staalbouw zijn de volgende verbindingsmiddelen

gebruikelijk:

• lasverbindingen;

• mechanische verbindingen, zoals klinken, schroeven en bouten.


Vaak komt de combinatie van gelaste en geboute verbindingen voor

Verbindingen

Verbindingen: kolom-fundering

Kolom-funderingverbindingen kunnen scharnierend of vast zijn, afhankelijk van het gewenste gedrag. Voor sterke verbindingen eindigt de kolom vaak met een voetplaat.


Verankeringen zijn geïntegreerd in de fundering en hebben schroefdraad. Kolommen worden met stelmoeren op hoogte gebracht en tijdelijk geschoord. Na montage wordt krimpvrije mortel gebruikt voor belastingoverdracht. Onzichtbare verankering is mogelijk met een afwerkvloer.

Verbindingen: kolom-fundering

Scharnierende verbinding

Is de verbinding scharnierend, dan kan de voet- plaat kleiner zijn en met twee verankeringen aan de fundering worden bevestigd, figuur 6.73-1b en 6.73-2b.

Momentvaste verbinding

Moet de verbinding momenten opnemen, dan is er veelal een grotere, maar ook stijvere voetplaat noodzakelijk die op meerder plaatsen wordt verankerd, figuur 6.74-2 en figuur 6.75-1. Afhankelijk van de dikte van de plaat zijn verstijvingen met schotjes noodzakelijk, figuur 6.75-1. Men wil deze echter liever voorkomen, gezien de

Verbindingen: kolom-fundering

Verbindingen: kolom-fundering

In lage gebouwen worden kolommen meestal in een doorlopende lengte gebruikt. Bij gebouwen met meer dan twee verdiepingen zijn verbindingen tussen kolommen nodig. Deze verbindingen kunnen worden gelast of gebout. Hoeklassen zijn handig bij verschillende profielgroottes omdat ze een goede krachtsoverdracht bieden.


Als lassen niet mogelijk of wenselijk is, kunnen vul- of kopplaten gebruikt worden voor de verbinding, afhankelijk van de benodigde buigstijfheid. Dit zorgt voor een stevige constructie, zelfs bij variërende profielgroottes.

Verbindingen: kolom-kolom

Verbindingen: kolom-ligger

Kolom-ligger verbindingen kunnen op zeer verschillende manieren worden uitgevoerd


Scharnierend

In geschoorde raamwerken worden kolom-liggerverbindingen vaak als scharnier uitgevoerd. Deze verbindingen hoeven niet buigvast te zijn, waardoor ze minder stijf hoeven te zijn. Ze worden meestal met bouten en kopplaten of hoekstalen gemaakt.


Momentvast

In ongeschoorde raamwerken zijn momentvaste verbindingen nodig. Hierbij worden verstijvingsschotjes geplaatst om de krachtsoverdracht te verbeteren.

Verbindingen: ligger-ligger

Liggers kunnen onderling in verschillende situaties moeten worden verbonden:

  • in zelfde vlak, bijvoorbeeld bij knik in daklig- ger ten behoeve van afschot;

  • loodrecht op elkaar, bij twee- of drievoudige liggersystemen.

Meervoudige liggersystemen

Bij meervoudige liggersystemen worden belastingen van vloer- of dakplaten in stappen via liggers naar kolommen overgedragen. Er zijn primaire, secundaire en soms tertiaire liggers, ook wel moer- en kinderbalken genoemd. Secundaire liggers kunnen tussen of bovenop primaire liggers worden geplaatst.

Primaire en secundaire liggers in één vlak

Bij montage in één vlak worden secundaire liggers onderbroken voor scharnierende verbindingen, vaak met hoekstalen. Dit vereist minder constructiehoogte.


Secundaire liggers kunnen ook tussen primaire liggers, wat minder constructiehoogte vraagt en daarmee minder geveloppervlak. Doorgaande liggers zijn complexer door nauwkeurige verbindingseisen.


Verbindingen: vakwerken

Bij geschoorde constructies worden zowel verticale als horizontale vakwerken gebruikt.

Voor horizontale vakwerken gelden dezelfde principes als voor verticale, maar bij enkelvoudige liggers moeten extra koppelliggers geplaatst worden bij wind- of vakwerkliggers. De mogelijkheden hangen af van de gekozen profielen.

Verbindingen: vakwerken

Verbindingen in verticale vakwerken zijn cruciaal voor de stabiliteit. Ze verbinden diagonalen met kolommen en liggers. Deze onderdelen kunnen uit verschillende profielen bestaan, waardoor er diverse verbindingsmethoden mogelijk zijn.


Bij belasting van kolommen kunnen deze iets inkorten, wat de spanning in de diagonalen beïnvloedt. Daarom is het belangrijk dat slappe trek-diagonalen, zoals staven en kabels, na te stellen zijn om de verbinding te optimaliseren.

Verbindingen: vakwerken

Diagonalen moeten onder een hoek van ongeveer 45 graden worden geplaatst om extra momenten te voorkomen. Knooppunten bevinden zich bij kolom/ligger verbindingen en diagonalen kruispunten. Staven worden vaak vastgebout aan aangelasde knoopplaten.

Brandbeveiligingsprincipes

Om een staalconstructie tegen brand te beschermen, zijn er veel mogelijkheden. Principieel wordt onderscheid gemaakt naar:

  • brandwerend bekleden, waarbij de constructie wordt ingepakt of behandeld met brandwerende verf;

  • brandbeveiliging door afschermen met bijvoorbeeld plafond;

  • dubbele constructie

Een van de belangrijkste aandachtspunten bij de toepassing van een stalen draagstructuur is de brandgevoeligheid.

Staal is onbrandbaar, maar verliest snel sterkte bij hoge temperaturen vanaf 300 °C. Dit maakt brandbeveiliging essentieel voor stalen draagstructuren.

Brandveiliging

Brandveiliging

Brandwerend bekleden beschermt constructies tegen vuur. Opties zijn permanente of afneembare bekleding met gips- of vermiculitebetonplaten en spuit- of stucwerk. Permanente bekleding vereist zorgvuldige afwerking, terwijl prefab-vormstukken sneller te installeren zijn. Spuitwerk kan beschadigen en vereist soms extra bekleding voor visuele eisen.

Brandveiliging

Brandbeveiliging met beton

Beton kan staalconstructies beschermen tegen corrosie en versterken als het geïntegreerd wordt, zoals bij liggers en kolommen.

Opschuimende verf

Staalconstructies die zichtbaar blijven en brandwerend moeten zijn, kunnen worden behandeld met een speciale verf. Deze verf schuimt op bij verhitting en vormt zo een beschermende laag. De brandwerendheid is beperkt tot ongeveer negentig minuten en kan verloren gaan als de verflaag beschadigd raakt.

Brandwerend scheiden

Een geheel ander principe is het afscheiden van de stalen constructieonderdelen door bijvoor- beeld verlaagde plafonds.