Hoofdstuk 5 - Verkiezingen en kiesstelsels

• newEditor
• Maatschappijleer
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Verkiezingen en kiesstelsels - H5

22-1-2026

Lesplan

• Huiswerk bespreken

• Lesdoelen

• Uitleg

• zelfstandig werken

Huiswerk

Opdracht 1 + 2 + 3

Pagina 28

1

Leg uit wat het belangrijkste verschil is tussen een politieke partij en een actiegroep.

Geef van beide een Nederlands voorbeeld

2

Wat is een one-issue partij?

Noem een voorbeeld van een (bestaand of fictieve) one-issue partij en leg uit waarom hun programma smal is

3

Wat kenmerkt een niet-democratische partij?

Bedenk een voorbeeld van een standpunt dat zo'n partij kan hebben, dat indruist tegen de grondwet.

Lesdoelen

• je kan het Nederlandse kiesstelsel uitleggen;

• je kan uitleggen hoe men bepaald op wie ze stemmen;

De vijf verkiezingen

• het Europees Parlement;

• de Tweede Kamer (150 zetels);

• de Provinciale Staten;

• de gemeenteraad;

• de waterschappen

De PVV (Wilders) heeft eergisteren 7 zetels verloren, mogen fractieleden dit wel doen?

A

Nee, dat is verboden

B

Ja, maar alleen in stilte

C

Ja, ze mogen zich uitspreken

D

Nee, alleen in fractieverband

Kiesrecht

Actief kiesrecht -> Je mag stemmen

Passief kiesrecht -> Je mag je verkiesbaar stellen

Tijdens verkiezingen

Lijsttrekker: De bekendste persoon van elke partij die op nummer één op de

kandidatenlijst staat.

Zwevende kiezers: kiezers die niet bij elke verkiezing op dezelfde partij stemmen

Overleg, hebben we in Nederland veel of weinig zwevende kiezers? Waar kan je dat aan zien?

Verkiezingen beïnvloeden

Metingen van de huidige politieke voorkeur in de samenleving, die soms kunnen beïnvloeden.

Spindoctors

Opiniepeilingen

communicatiedeskundigen die kandidaten adviseren over een zo positief mogelijk imago

Motivatie om te stemmen

Burgers kunnen kiezen op basis van:

• Standpunten (op basis van waarden)

• Eigen belang ( de partij doet iets voor jou)

• Strategie (grote kans om in de coalitie te komen)

• De persoon (bv. lijstrekker )

Zetelverdeling

Verenigde Staten

Nederland

districten- of meerderhiedsstelsel

evenredige vertegenwoordiging:

Iedere stem telt even zwaar

Kiesdeler: de som om te berekenen hoeveel stemmen nodig zijn voor 1 zetel

(7,5 miljoen / 150 zetels =

50.00 stemmen per zetel)

Invuloefening

In Nederland kunnen we stemmen bij vijf verschillende verkiezingen. Een politici die in verkozen wordt maakt gebruik van het passieve kiesrecht. Als je gaat stemmen maak je gebruik van het actieve kiesrecht. De nummer één op de verkiezingslijst noemen we de lijstrekker. In Nederland hebben we een evenredige vertegenwoordiging, dat betekend dat elke stem telt. De berekening om erachter te komen hoeveel stemmen nodig zijn voor een zetel noemen we de kiesdeler. Mensen die niet vast op één partij stemmen noemen we zwevende kiezers. Deze mensen zijn soms te beïnvloeden door opiniepeilingen. Politici proberen met de hulp van spindocters een positief imago over te brengen.

vijf

passieve kiesrecht

actieve kiesrecht

lijstrekker

een evenredige vertegenwoordiging

elke stem telt

de kiesdeler

zwevende kiezers

opiniepeilingen

spindocters

drie

zeven

kiesdistricten

niet elke stem evenveel waard is

de stemdeler

in de war

influencers

Lesdoelen

• je kan het Nederlandse kiesstelsel uitleggen;

• je kan uitleggen hoe men bepaald op wie ze stemmen;

Na de les wil ik...

1

de uitleg nog één keer horen

2

meer voorbeelden krijgen

3

meer oefeningen maken

4

de leerstof thuis nog even bekijken

5

overgaan naar nieuwe stof

6

nog meer te weten komen over de leerstof

Opdrachten

1, 2, 3

Hoofdstuk 5, pagina 30