LUIDER 49 · Baraye (Shervin Hajipour)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
49
BARAYE
SHERVIN HAJIPOUR · 2022
Een lied gemaakt van tweets, dat in twee dagen het geluid van een hele beweging werd.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Onderdelen in deze les
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
49
BARAYE
SHERVIN HAJIPOUR · 2022
Een lied gemaakt van tweets, dat in twee dagen het geluid van een hele beweging werd.
Baraye is het lied van de Iraanse protesten na de dood van Mahsa (Jina) Amini in 2022. Het onderwerp is gevoelig: een jonge vrouw stierf in hechtenis, en bij de protesten vielen doden. De les laat geen beelden van geweld zien en de video is de officiële audio met een stilstaand beeld. Let op: in de klas kunnen leerlingen zitten met familie in Iran of met een andere kijk op het land. Maak niemand woordvoerder en houd het bij feiten: de les gaat over het lied en over mensenrechten, niet over de Iraanse bevolking of de islam. Image credit: Hosseinronaghi / Wikimedia Commons (CC0)
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE VRAAG VAN DEZE LES
Hoe wordt een stapel tweets het lied van een hele beweging?
NA DEZE LES KUN JE
vertellen waarom er in 2022 in Iran grote protesten uitbraken
uitleggen hoe Baraye is opgebouwd uit berichten van anderen
beschrijven hoe de muziek van een klein lied een gezamenlijk lied maakt
Start met een korte check: wie kent dit nummer al, bijvoorbeeld van TikTok, Instagram of een demonstratie? Veel leerlingen hebben het voorbij zien komen zonder te weten waar het over gaat. De vraag van de les komt aan het eind terug.
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
EERSTE KEER LUISTEREN
Shervin Hajipour, Baraye (2022)
Je verstaat het Perzisch waarschijnlijk niet. Wat vertelt de muziek je toch? Hoor je waar het lied groeit?
Officiële audio van het YouTube-kanaal van Shervin Hajipour (Shervinine), met een stilstaand beeld. De oorspronkelijke video was een staande Instagram-video: Hajipour zingt in zijn kamer, en de tweets waar elke regel op gebaseerd is verschijnen in beeld met de naam van de schrijver. Die video verdween na zijn arrestatie van zijn account. Versies met Engelse ondertitels staan op YouTube, maar niet van een officieel kanaal: kijk ze eerst zelf na. Laat leerlingen na afloop drie woorden noemen voor de stemming (verdrietig, zacht, smekend, groeiend).
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE TIJD
Iran, september 2022: de dood van Mahsa Amini
In Iran moeten vrouwen op straat een hoofddoek dragen. De zedenpolitie controleert dat. In september 2022 arresteert die de 22-jarige Mahsa (Jina) Amini. Drie dagen later is ze dood.
De overheid spreekt van een ziekte, getuigen van geweld. Duizenden jongeren gaan de straat op met de leus Vrouw, Leven, Vrijheid.
Demonstratie in Berlijn voor de Iraanse protesten, 2022.
Amini kwam uit Saqqez in de provincie Koerdistan; Jina is haar Koerdische naam, Mahsa haar Perzische. Ze werd op 13 september 2022 in Teheran opgepakt omdat haar hoofddoek niet goed zou zitten, en stierf op 16 september. De Iraanse autoriteiten zeiden dat ze hartfalen kreeg door een ziekte. Een onderzoeksmissie van de VN-Mensenrechtenraad concludeerde in maart 2024 dat haar dood het gevolg was van fysiek geweld in hechtenis. De leus komt uit de Koerdische beweging (Jin, Jiyan, Azadî). De regering noemde de protesten rellen die vanuit het buitenland werden aangestuurd; er waren ook demonstraties vóór de regering. Volgens de VN-missie werden 551 demonstranten gedood en duizenden opgepakt. Tussen december 2022 en januari 2024 werden minstens negen jonge mannen geëxecuteerd in verband met de protesten. Hoofddoekplicht: sinds begin jaren tachtig, na de revolutie van 1979. Image credit: Ilias Bartolini / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
HET ONTSTAAN
Een lied geschreven door duizenden mensen
Na de dood van Amini schrijven Iraniërs op Twitter waarom ze protesteren. Veel berichten beginnen met hetzelfde woord: baraye, Perzisch voor omdat of vanwege.
De 25-jarige popzanger Shervin Hajipour maakt van die berichten in zijn slaapkamer een lied. Eind september zet hij het op Instagram, met de tweets in beeld.
40 mln
KEER BEKEKEN EN BELUISTERD IN DE EERSTE TWEE DAGEN
Hajipour (geboren in 1997 in Babolsar, aan de Kaspische Zee) studeerde economie en werd in 2019 bekend via de Iraanse talentenshow Asr-e Jadid (Nieuw Tijdperk). Hij postte het lied op 28 september 2022. Elke regel is gebaseerd op een aparte tweet, en in de video stond bij elke regel de tweet en de maker. Het getal van ruim 40 miljoen komt uit Time en Wikipedia. Hajipour noemde het een lied dat door de mensen zelf geschreven is. Doorvraag: wie is eigenlijk de maker van dit lied?
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
GEWOON LEVEN
Het lied begint bij het dagelijks leven: vrijheden die jongeren in veel landen gewoon hebben, maar die in Iran verboden of gevaarlijk zijn. Ook de rechten van vrouwen komen aan bod.
GELD EN TOEKOMST
Dan armoede en geldzorgen: mensen die hard werken en toch amper rond kunnen komen. Geldzorgen raken hele gezinnen.
MACHT EN NATUUR
Ook corruptie, vervuilde lucht en verdwijnende natuur komen voorbij. Achter elke reden zit weer een ander mens.
HET SLOT
Na de lange rij redenen komt de leus van de beweging: Vrouw, Leven, Vrijheid. Alle losse berichten komen samen in één zin.
De tekst staat achter de link en is auteursrechtelijk beschermd; daarom staat hij niet op de dia. Op de pagina staat de Perzische tekst; kijk vooraf of er via het vertaalmenu een Engelse vertaling bij staat (een Franse vertaling is er in elk geval). Wijs op de opbouw: bijna elke regel begint met hetzelfde woord, zodat het lied een lijst wordt. Er is geen verhaal met een begin en een eind en geen hoofdpersoon: de spreker verandert steeds, want elke regel komt van iemand anders. Doorvraag: waarom werkt een lijst hier beter dan een verhaal?
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
VRAAG
Baraye is opgebouwd uit tweets van andere Iraniërs. Wat doet dat met het lied?
Het wordt het verhaal van velen in plaats van één zanger
Het wordt een verslag van één nacht vol protest op straat
Het wordt een aanklacht tegen één politicus met naam
Het wordt een lied over het leven van Mahsa Amini zelf
Goed: het wordt het verhaal van velen. Elke regel is een reden van iemand anders, en daardoor kan iedereen zich erin herkennen. Het lied vertelt geen verslag van een nacht, noemt geen politici en gaat niet over het leven van Amini zelf, al is haar dood de aanleiding. Doorvraag: waarom maakt dat het lied gevaarlijker voor de overheid dan een lied van één boze zanger?
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE MUZIEK
Klein gemaakt, groot geworden
Een lijst als vorm
Bijna elke regel begint met baraye. Die herhaling aan het begin van de regel (een anafoor) rijgt losse klachten aan elkaar tot één lange, groeiende rij.
Een pianoballad
Een powerballad. Hij begint zacht met piano en stem en bouwt op naar een hoogtepunt: van een klacht in je eentje naar iets wat een menigte kan zingen.
Voor je scherm
Opgenomen in zijn slaapkamer en gedeeld als staande video, met de tweets in beeld. Geen studio en geen platenmaatschappij: een telefoon was genoeg.
Verdieping voor conservatoriumstudenten en muziekleerlingen. Duur ongeveer 2,5 minuut. De melodie is liedmatig en makkelijk na te zingen, wat verklaart waarom het zo vaak gecoverd is: Wikipedia noemt het het meest gecoverde protestlied uit de Iraanse geschiedenis. Vergelijk de opbouw met een anafoor in een toespraak, zoals I Have a Dream. Vergelijk ook met les 1: Strange Fruit is een verhaal in beelden, Baraye een optelsom van stemmen. Doorvraag: waarom is een eenvoudige melodie een voordeel voor een protestlied?
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE NAWERKING
Van slaapkamer naar Coldplay en de Grammy's
Baraye klinkt op scholen, universiteiten en bij demonstraties over de hele wereld. Coldplay zingt het in Buenos Aires samen met de Iraanse actrice Golshifteh Farahani.
Op TikTok roepen mensen op om het lied in te sturen voor een nieuwe Grammy. Van de 115.000 inzendingen gaan er 95.000 over Baraye. In 2023 wint het.
Zo'n 80.000 mensen demonstreren in Berlijn, 22 oktober 2022.
Coldplay speelde het op 29 oktober 2022 in het River Plate-stadion in Buenos Aires; het concert werd live vertoond in bioscopen in tientallen landen. De Grammy voor Best Song for Social Change werd op 5 februari 2023 voor het eerst uitgereikt, door First Lady Jill Biden, omdat Hajipour Iran niet uit mocht. De cijfers over de inzendingen komen uit Time. Er zijn versies in onder meer het Engels, Duits, Italiaans, Frans en Spaans. De foto toont de demonstratie van zo'n 80.000 mensen in Berlijn op 22 oktober 2022. Image credit: C.Suthorn / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
DE MAKER
Wat er met Hajipour gebeurde
2019
Hajipour wordt bekend via een talentenshow op de Iraanse tv.
2022
Mahsa (Jina) Amini sterft in hechtenis van de zedenpolitie.
2022
Baraye staat online. Een dag later wordt Hajipour opgepakt.
2023
Baraye wint de eerste Grammy voor Best Song for Social Change.
2024
Hajipour krijgt 3 jaar en 8 maanden cel.
2024
Hajipour maakt bekend dat hij gratie heeft gekregen.
Hajipour werd op 29 september 2022 opgepakt en op 4 oktober op borgtocht vrijgelaten. Hij mocht het land niet uit en het lied verdween van zijn account. Op 1 maart 2024 maakte hij bekend dat hij veroordeeld was tot 3 jaar en 8 maanden cel voor onder meer propaganda tegen de staat en het aanzetten tot rellen; de rechter droeg hem ook op muziek te maken over de misdaden van de VS. Eind juli 2024 werd het vonnis definitief. Op 23 september 2024 maakte hij bekend dat hij gratie had gekregen.
Eens
Oneens
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
STELLING
Een protestlied delen op TikTok of Instagram is ook echt protest.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Doorvraag 1: maakt het uit waar je woont? In Nederland kost delen je niets, in Iran kan het je vrijheid kosten. Doorvraag 2: zonder al die shares was er geen Grammy en wist de wereld minder. Is aandacht genoeg, of moet er ook iets gedaan worden? Beide kanten zijn te verdedigen: delen verspreidt een boodschap, maar kan ook gemakzuchtig zijn.
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
TERUG NAAR DE VRAAG
Hoe wordt een stapel tweets het lied van een hele beweging?
WAT BLIJFT
Baraye bundelt tweets van gewone Iraniërs: elke reden is van iemand anders, en samen worden ze het verhaal van een generatie.
De herhaling en de opbouw van de ballad maken van losse klachten één groeiende rij, die uitkomt bij Vrouw, Leven, Vrijheid.
Via Instagram, TikTok en covers ging het lied de wereld over; de arrestatie van Hajipour maakte het alleen maar bekender.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
Welke drie posts van nu zou jij in een lied zetten, en waarom?
Exitvraag. Een goed antwoord noemt drie concrete redenen of berichten (over iets wat mensen nu echt bezighoudt) en legt uit waarom ze samen een lied vormen, bijvoorbeeld omdat ze allemaal over hetzelfde onrecht gaan. Veelgemaakte fout: drie losse klachten zonder verband, of algemene woorden zonder concreet voorbeeld.
LUIDER
49 · BARAYE · SHERVIN HAJIPOUR
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
