Les geschiedenis havo 5 k.a.'s tijdvak 5 HSH 2025-2026 HSH

Tijdvak 5 (16e eeuw, 1500-1600), kenmerkende aspecten

Geschiedenis havo 5, Hulsebosch

Tijdvak 5: tijd van ontdekkers en hervormers (16e eeuw)

1 / 63
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 63 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tijdvak 5 (16e eeuw, 1500-1600), kenmerkende aspecten

Geschiedenis havo 5, Hulsebosch

Tijdvak 5: tijd van ontdekkers en hervormers (16e eeuw)

Planning + lesdoelen

  • Terugblikvraag: 10-klapper + chronologievraag + bronvraagje.

  • Uitleg/checkvraag: Europese overzeese expansie.

  • Uitleg/checkvraag: Renaissance en heroriëntatie klassieke Oudheid.

  • Zelfstandig werken: kunstopdracht en oefenexamenvragen.


Lesdoelen:

  • Je kunt de motieven en gevolgen van de Europese overzeese expansie van Portugal en Spanje beschrijven.

  • Je kunt de vier kenmerken van de Renaissance en kunt deze herkennen in bronnen.

Terugblikvragen: 10-klapper: zinnen afmaken… (5 min.)

Voorbeeld: Een dagboek is betrouwbaar…, omdat er in een dagboek geen intentie is om te liegen (want je schrijft het voor jezelf).


1. Het jaar 1776 is de ……………………….. eeuw.

2. Bij het beoordelen van de betrouwbaarheid van een bron stel je deze twee vragen:…

3. Het begrip ‘continuïteit’ betekent…

4. Het begrip ‘representativiteit’ betekent…

5. Een voorbeeld van een eenzijdige bron is…

6. In een tirannie (of dictatuur) ligt de macht bij…

7. Het verschil tussen een aristocratie en monarchie is…

8. Het verschil tussen een oligarchie en democratie is…

9. De klassieke, Grieks-Romeinse vormentaal bestaat uit deze onderdelen: …

10. De machtigste en rijkste personen binnen de katholieke kerk zijn de…

Checkvraag: chronologische volgorde (2 min.)

Zet de volgende gebeurtenissen op de juiste chronologische volgorde (tijdsvolgorde), noteer alleen de letters, bijv. A-B-C…:

A. De Eerste Wereldoorlog is een loopgravenoorlog.

B. De eerste mensen die leefden zonder schrift.

C. Middeleeuwen.

D. Klassieke Oudheid.

E. Renaissance en Europese ontdekkingsreizen.

F. De Franse (democratische) revolutie.


Huiswerk bespreken: vraag C en D


Ik weet… betekenis democratie


Ik lees…


Dus…

Kenmerkende aspecten 16e eeuw (tijdvak 5, 1500-1600)


Renaissance: nieuwe mens- en wereldbeeld; nieuwe wetenschappelijke belangstelling

Renaissance: hernieuwde oriëntatie erfgoed klassieke Oudheid

De Europese overzeese expansie

De protestantse Reformatie splitst de kerk in West-Europa

De Nederlandse Opstand

In de buurt

16e eeuw: tijdvak 5 (1500-1600)

Chronologie (goede tijdsvolgorde):

Jagers en boeren (tijdvak 1, tot 3.000 v.Chr.)


Oudheid (Grieken en Romeinen, tijdvak 2, 3.000 v.Chr.-500 n.Chr.)


Vroege middeleeuwen (monniken en ridders, tijdvak 3, 500-1000)


Late middeleeuwen (steden en staten, tijdvak 4, 1000-1500)


Vroegmoderne tijd, 16e eeuw (ontdekkers en hervormers, tijdvak 5, 1500-1600)




De Europese overzeese expansie of Europese ontdekkingsreizen

K.A.: ‘Het begin van de Europese overzeese expansie.’ (tijdvak 5)

Ontdekkingsreizen: voorkennis


Ingrediënten uit de gehele wereld: bijv. tomaten uit Amerika



Kaarten: Welke continenten zijn al wel ontdekt? Welke nog niet? Wat is het middelpunt? Continuïteit of verandering?

Motieven voor de Europese overzeese expansie

Motief = reden waarom je iets doet.

Expansie = uitbreiding.


Motieven (redenen, oorzaken) voor de Europese overzeese expansie (ontdekkingsreizen):

1. Economisch: men zocht zeeroutes naar Indië om specerijen en zijde te halen (want tussenhandel Arabieren tegengaan)  vergroten winsten en rijkdom.

2. Politiek: stichten groot overzees rijk / macht koningen vergroten.

3. Cultuur: verspreiden van het christendom.

4. Cultuur: op zoek naar avontuur / nieuwsgierigheid.


Kaart Europese ontdekkingsreizen

Begin ontdekkingsreizen eind 15e eeuw/begin 16e eeuw uit Portugal en Spanje (gecentraliseerde staten).

  • Portugal naar Azië (via Afrika).

  • Spanje naar Amerika.


Pas vanaf 17e eeuw: Republiek (NL) en Britse Rijk.

Economische reden ontdekkingsreizen: tussenhandel

Europese handelaren kochten voor veel geld specerijen (bijv. peper en kaneel) en zijde van Arabische handelaren. De Arabieren haalden hun specerijen uit Indië (Azië) via de Zijderoute. Deze handelsroute over land liepen door het grondgebied van de Arabieren.


De specerijen van de Arabieren waren heel duur door de tussenhandel = handel via tussenpersonen die elk opnieuw winst wilden maken.


‘Peperdure’ specerijen, dus de Europeanen willen een eigen route vinden naar Indië over zee, want dan konden ze zelf specerijen halen en hoefden ze niet de dure specerijen te kopen van de Arabieren.


Tussenhandel over land

Specerijen

Tussenhandel op de Zijderoute


Islamitische karavaan van kamelen met goederen uit Indië, vooral specerijen en zijde.

Iedere handelaar op de Zijderoute over land maakte winst via de tussenhandel

Check: motieven ontdekkingsreizen (economisch, politiek en cultureel)

Welke motieven voor de ontdekkingsreizen zie je terug in de bron?


Op afbeelding: Columbus ‘ontdekt’ Amerika.


(ik weet…, ik zie/lees…, dus…)

Van beperkt wereldbeeld naar nieuw wereldbeeld: 1154  1507  ±1600 (discontinuïteit/verandering)


Verbreding wereldbeeld, want ontdekking van nieuwe gebieden en andere culturen


Portugese handel en handelsposten

De Portugezen stichtten bewaakte handelsposten langs de kusten van Afrika, Azië en Brazilië: voor de handel en bescherming (soldaten).

  • Bewaakte handelspost langs de kust = factorij.


In Indië moesten de Portugezen zich invechten in een bestaand handelssysteem van voornamelijk islamitische handelsrijken.

  • Veroveringen van grote gebieden onmogelijk, dus handelen met de lokale bevolking vanuit factorijen.


Onderhandelingen lopen moeizaam, dus soms geweld van Portugezen voor afdwingen handel met lokale bevolking.

Gevolgen ontdekkingsreizen

Na de ‘ontdekking’ van Amerika door Columbus koloniseren de Spaanse veroveraars grote gebieden in Midden-Amerika (van de Azteken en Inca’s), gevolgen:

  • Indianen sterven door oorlog en Europese ziektes (onbedoeld gevolg);

  • Indianen worden gekerstend (bekeerd tot christendom);

  • Indianen moeten werken in de mijnen en op de plantages  veel doden.


Positieve gevolgen ontdekkingsreizen: nieuwe producten naar Europa, bijv. tomaten en aardappelen en ontstaan wereldhandel.

Checkvraag: snelle verovering indianen

Welke reden voor de snelle verovering van de Spanjaarden op de Azteken zie je in de bron?


Sterfte onder indianen: ziektes en arbeid


Checkvraag: gevolgen ontdekkingsreizen

Na de verovering van Zuid-Amerika door de Spaanse conquistadores (vertaling: veroveraars) stierf een groot deel van de Indiaanse bevolking door besmettelijk ziekten en de slechte behandeling door de Spanjaarden. Deze bevolkingsafname veroorzaakte voor de Spanjaarden een economisch probleem.

 

Noem dit economisch probleem en geef aan welke oplossing er in de eeuwen na de verovering door de Spanjaarden voor dit probleem werd gekozen.


Ontstaan Trans-Atlantische slavenhandel (start eind tijdvak 5  ‘hoogtepunt’ in tijdvak 7)

Protest tegen slechte behandeling indianen (want bekeerd) + veel doden door harde werken in mijnen en plantages.


Op zoek naar nieuwe arbeidskrachten voor op de plantages en die vinden in tot slaaf gemaakten uit Afrika  vervoeren naar Amerika voor arbeid op plantages.


Ontstaan Trans-Atlantische slavenhandel of driehoekshandel.

Checkvraag (1 min.)

Welke twee begrippen horen niet bij de Europese overzeese expansie?


  1. Zeeroutes.

  2. Landroutes.

  3. Ontdekking van Amerika (door Columbus).

  4. Portugal en Spanje.

  5. Tussenhandel.

  6. Specerijenhandel.




Twee checkvragen tussendoor (5 min.)

Leg uit… = meerdere zinnen (!)

(wat weet ik al + wat is nieuwe info  doe dat combineren…)


Bevorderen = stimuleren, sneller laten gaan (positief).



De Renaissance

K.A.: ‘Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en een hernieuwde wetenschappelijke belangstelling’ (tijdvak 5)

K.A.: ‘De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid’

Griekse-Romeinse, klassieke beeldhouwkunst en architectuur

Griekse-Romeinse architectuur (tempels) ter ere van de vele Griekse goden.


Griekse beelden: 3D, naakt, anatomisch correct, geperfectioneerd.


Griekse beeldhouwkunst inspiratie voor Renaissancekunstenaars (Renaissance = wedergeboorte Grieks-Romeinse cultuur in de 15e/16e eeuw)

Link tijdvak 5: ‘Hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.’

Tijdvak 4 en tijdvak 5

 


Renaissance (14e, 15e, 16e eeuw)

Start Renaissance in Noord-Italiaanse stadstaten (want handelscontacten met Arabieren in Midden-Oosten die Grieks-Romeinse erfgoed hadden bewaard).


Renaissance = wedergeboorte van de Grieks-Romeinse cultuur (in Europa)

  • Weder = her = opnieuw.


Voorbeelden:

  • Lezen klassieke geschriften, zoals werken van Aristoteles.

  • Herleving Grieks-Romeinse beeldhouwkunst (klassieke vormentaal).

  • Kunst op basis van Grieks-Romeinse mythologie.


De geboorte van Venus van Botticelli (1445-1510)

De David van Michelangelo (1475-1564)

Nieuw mensbeeld van de Renaissance

Voornamelijk verandering mensbeeld onder rijke bovenlaag (handelaren): de mens staat steeds centraler (carpe diem, pluk de dag)  memento mori (middeleeuwen, gedenk te sterven).


Mens/individu staat steeds centraler, bijvoorbeeld in de kunst:

  • Schilderen individuele expressie (i.p.v. godsdienstig gevoel).

  • Werken signeren (handtekening).

  • Naast religieuze ook wereldlijke thema’s;



Zelfportret Albrecht Dürer (1498)

Nieuw wereldbeeld van de Renaissance

Het mensbeeld en wereldbeeld hangen samen:

Bijvoorbeeld verandering wereldbeeld door aandacht voor landschappen en geometrie (lijnperspectief), maar ook door inzicht wereld groter dan alleen Europa, Azië en Noord-Afrika (door ontdekkingsreizen), geeft meer kennis van nieuwe culturen, gebruiken en religies..









Verband erfgoed klassieke Oudheid en ontdekkingsreizen: kennis van klassieke kaarten (weer in bezit door contacten met Arabieren)  hulp op reis…

Nieuwe oriëntatie erfgoed klassieke Oudheid

Erfgoed = cultuurgoed dat is overgeleverd uit eerdere tijden (overblijfselen).

Klassiek = Grieks-Romeins, bijvoorbeeld klassieke vormentaal (architectuur en beeldhouwkunst)


Wedergeboorte Grieks-Romeinse cultuur: gebruik geschriften (wetenschap, mythen), bouwstijlen en beeldhouwkunst (= vormentaal)



Kritische Renaissancedenkers: humanisten

Opkomst humanisme: geleerden proberen op basis van de geschriften van oude Grieken en Romeinen de wereld beter te begrijpen

- Terug naar de bron (ad fontes), Latijnse/Griekse teksten.


Kenmerken humanisten:

  1. Kritische denkhouding: zoeken naar (vertaal)fouten in geschriften uit eigen tijd, bijvoorbeeld Bijbelvertalingen.

  2. Leven als een universele mens (homo universalis): mens die overal verstand van had, bijv. Da Vinci.

Vulgaat: Latijnse vertaling Bijbel

Verband kenmerkend aspect renaissance en nieuwe wetenschappelijke belangstelling = humanisme  door deze activiteiten nieuwe belangstelling wetenschap en wereld op rationele manier verklaren (net als Griekse geleerden).

Nieuwe wetenschappelijke belangstelling

Met name door het humanisme en weer toegang krijgen tot Grieks-Romeinse geschriften neemt de wetenschappelijke belangstelling weer toe.


1453: Val van Constantinopel: veel christelijke geleerden naar de Noord-Italiaanse stadstaten (contacten via handel).


Meenemen Grieks-Romeinse geschriften.


Impuls humanisme en diens verspreiding naar de rest van Europa.

Kunst: van middeleeuwen naar Renaissance

  1. Ontwikkeling van religieuze kunst naar seculiere kunst.


1b. Ontwikkeling van anonieme kunst naar gesigneerde kunst (individu belangrijk).


2. Nadruk op een anatomisch correcte weergave.


2b. Aandacht voor geometrie.

  • Lijnperspectief (!)



3. Beeldelementen uit vormentaal Klassieke Oudheid.

Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.


Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.


De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.

.


Nieuwe opdrachtgevers: niet alleen kerk of stadsbesturen, maar ook rijke burgers of handelaren (!)

Renaissance samenvattende dia

Renaissance = wedergeboorte van de Grieks-Romeinse cultuur. Welke kenmerken?


Onderdelen Renaissance:

  • Veranderd mensbeeld: individu centraal, bijv. menselijke uitdrukking.

  • Veranderd wereldbeeld: diepte in kunst (3D en lijnperspectief), afbeelden nieuwe werelddelen, kennis nieuwe culturen.

  • Nieuwe wetenschappelijke belangstelling: humanisme (onderzoek klassieke (Grieks-Romeinse) geschriften, kritische houding, zelf onderzoek doen).

  • Nieuwe oriëntatie op erfgoed klassieke Oudheid: gebruik Grieks-Romeinse geschriften + klassieke vormentaal.

Checkvraag: welk schilderij bij middeleeuwen en welke bij de Renaissance? Waarom?


Bron A. Calumnia van schilder Boticelli. De bronmaker schilderde een oud-Grieks heldenverhaal. Boticelle zette zijn handtekening erbij.

Bron B. Schilderij over de geboorte van Jezus, door een anonieme kunstenaar.

Opdracht kunst + examenvraag (10 min.)

Continuïteit = iets dat hetzelfde blijft door de tijd  discontinuïteit/verandering = iets dat verandert over de tijd heen.


Bepaal steeds: pas de kunst bij de middeleeuwen of juist de Renaissance, of bij allebei?


Klaar? Maak de oefenexamenopgaves.

= huiswerk + kijken uitlegvideo’s.

Welkom havo 5! Binnen = beginnen: spullen pakken en terugblikopgaven zelfstandig maken (in stilte)

- Op tafel: map/schrift / twee kleuren pennen / reader voor geschiedenis.

- Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie/tas.


Direct starten aan de terugblikopgaven, zelfstandig in stilte zonder gebruik van je boek/schrift.

Planning + lesdoel

  • Terugblikvragen: 6 in 3 + Renaissance in schilderijen.

  • Uitleg/checkvraag spotprenten, volledig redeneren: protestantse Reformatie.

  • Uitleg: Nederlandse Opstand.

  • Exit ticket: spotprent Nederlandse Opstand.


Lesdoelen:

  • Je kunt de oorzaken en gevolgen van de protestantse Reformatie uitleggen.

  • Je kunt de oorzaak en het resultaat van de Nederlandse Opstand tegen Spanje uitleggen en herkennen in bronnen.

Terugblikvraag: 6 in 3 (zonder aantekeningen)

Beantwoord de volgende vragen zo goed mogelijk, je weet altijd meer.

Check: motieven ontdekkingsreizen (economisch, politiek en cultureel)

Welke motieven (redenen) voor de ontdekkingsreizen zie je terug in de bron?


Op afbeelding: Columbus ‘ontdekt’ Amerika.


(ik weet…, ik zie/lees…, dus…)

Renaissance samenvattende dia

Renaissance = wedergeboorte van de Grieks-Romeinse cultuur. Welke kenmerken?


Onderdelen Renaissance:

  • Veranderd mensbeeld: individu centraal, bijv. menselijke uitdrukking.

  • Veranderd wereldbeeld: diepte in kunst (3D en lijnperspectief), afbeelden nieuwe werelddelen, nieuwe kennis over nieuwe culturen/volken.

  • Nieuwe wetenschappelijke belangstelling: humanisme (kritisch onderzoek klassieke geschriften, kritische houding).

  • Nieuwe oriëntatie op erfgoed klassieke Oudheid: gebruik Grieks-Romeinse geschriften + klassieke vormentaal.

Terugblikvraag: kenmerken Renaissance in schilderijen: welk aspect bij welk schilderij?

K.a. 19: ‘Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en de hernieuwde wetenschappelijke belangstelling.’

K.a. 20: ‘De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid’


Kort bespreken: oefenexamenvraag

  • Continuïteit in thematiek.

  • Twee kenmerkende aspecten 16e eeuw, met bronelement. (uitleg!)

Kenmerkende aspecten tijdvak 5:

  • Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.

  • Heroriëntatie op het erfgoed van de Klassieke Oudheid.

  • Begin van de Europese overzeese expansie.

Casus: spotprent

Onderschrift: ‘De halve satan’.


- Bronelementen/details?

  • Boodschap? Gemaakt door wie?

  • Waarom is een spotprent eenzijdig?

  • Betrouwbaar?


Waarom prenten zo overtuigend voor groot publiek?

De katholieke kerk (vanaf middeleeuwen)

De katholieke kerk bepaalt de geloofsregels voor gelovigen (paus en bisschoppen):

  • Paus = baas Kerk.

  • Alleen geestelijken (mensen met functie in de Kerk) lazen de Bijbel in het Latijn.

  • Geestelijken leerden de gewone mensen over het geloof en Bijbel: zij vertelden hoe goed te leven…

Hiërarchie katholieke Kerk

Opsporing ketters

Mensen die niet de officiële leer van de katholieke kerk volgden, werden gestraft door de inquisitie = kerkelijke rechtbank.


Ketters = personen die afweken van het katholieke geloof.

Herhaling: humanisten

Opkomst humanisme: geleerden proberen op basis van de geschriften van oude Grieken en Romeinen de wereld beter te begrijpen

- Terug naar de bron (ad fontes), Latijnse/Griekse teksten.


Kenmerken humanisten:

  1. Kritische denkhouding: zoeken naar (vertaal)fouten in geschriften uit eigen tijd, bijvoorbeeld Bijbelvertalingen.

  2. Leven als een universele mens (homo universalis): mens die overal verstand van had, bijv. Da Vinci.

Vulgaat: Latijnse vertaling Bijbel

Verband kenmerkend aspect renaissance en nieuwe wetenschappelijke belangstelling = humanisme  door deze activiteiten nieuwe belangstelling wetenschap en wereld op rationele manier verklaren (net als Griekse geleerden).

Kritiek op de katholieke kerk

Kritiek start bij humanisten (geleerden die oude geschriften uit klassieke Oudheid kritisch bestudeerden): vinden veel fouten bij Bijbelvertalingen.

- voorbeeld: Desiderius Erasmus.


Geeft algemene kritiekpunten op de katholieke kerk:

  1. De kerk is niet bezig met geloof, maar met bijgeloof, rijkdom en macht (bijv. pauselijke staat en corruptie).

  2. (Hoge) geestelijken leven in luxe en hebben een slechte opleiding.

  3. De Bijbel zou de basis moeten zijn van het geloof, maar geestelijken zelf staan centraal.


Dus nodig: hervorming (reformatie = aanpassing).



Voorbeeld: monnik Luther en zijn kritiek op de aflatenhandel (1517)


https://www.youtube.com/watch?v=C8x-mKwfc9k


Tetzel: 30.00-33.00, Luther: 38.00-39.00

Kerkhervormers: Luther en Calvijn

Zowel Maarten Luther als Johannes Calvijn willen de Kerk hervormen, maar door hun werk komt er een scheiding in de christelijke kerk in West-Europa.


Overeenkomsten: Bijbel centraal (zelf kunnen lezen in volkstaal, bijv. Duits of Nederlands) en geestelijken mogen trouwen.


Verschillen:

Snelle verspreiding ideeën: drukpers

Vanaf de 15e eeuw: kritiek op de geestelijken kon snel worden verspreid door de boekdrukkunst/drukpers, want zo snel boeken drukken en ideeën verspreiden.



Gevolg: snelle verspreiding ideeën Luther en Calvijn

= Reformatie (kerkhervorming) = protestbeweging tegen misstanden en manieren van geloven in de katholieke kerk.


Wat vindt een vorst van het protestantse geloof en verspreiden kritiek via boekdrukkunst? Reden? Reactie?

Gevolgen Reformatie

Gevolg: splitsing in de christelijke kerk in West-Europa (K.A.).









Protestantse Reformatie houdt ook verband met het uitbreken van de Nederlandse Opstand (1568-1648)…

Checkvraag: gemaakt door katholiek of protestant? Bronelement?

Welke begrippen horen niet bij het protestantisme?

  1. Luther.

  2. Grote rol geestelijken.

  3. Bijbel centraal.

  4. Aflatenhandel.

  5. Calvijn.

  6. Drukpers.

  7. Kritiek op geloof.


Oefenen… spotprenten (10 min.)

Maken: oefenvragen spotprenten Reformatie.


Goed en volledig redeneren:

  • Ik weet… begrip/ontwikkeling in vraag uitleggen.

  • Ik zie/lees… bronelement benoemen.

  • Dus… bron in eigen woorden uitleggen (interpreteren), verbinden aan kennis, vraag beantwoorden.


Casus: het Nederlandse volkslied


De Nederlanden in de 15e/16e eeuw

Vanaf 1515 behoren de Nederlanden tot het Spaans-Habsburgse Rijk (van o.a. Karel V en zijn zoon Filips II).


De Nederlanden (Nederland, België en Luxemburg) bestaan uit 17 gewesten (provincies), met ieder hun eigen regels en wetten.

  • Stadhouder aan hoofd van een gewest;

  • Ook adel en steden hebben privileges (decentraal bestuur).


In de Nederlanden: toenemende invloed calvinisme (protestantisme).

Erfenis: het rijk van Karel V


Oorzaken Nederlandse Opstand

  1. Politiek: Karel V en Filips II voeren een centralisatiepolitiek (= besturen vanuit één plek met overal dezelfde wetten/regels, ten koste van de macht van adel en steden).

  2. Cultuur (godsdienstig): Karel V en Filips II streng katholiek, dus vervolgen de protestanten streng (inquisitie).

  3. Economisch: te hoge belastingen (bijv. Tiende Penning).


Geeft grote onvrede onder Nederlandse bevolking (!)

Beeldenstorm

Vanuit boosheid vernielen calvinisten in de zomer van 1566 allerlei katholieke kerken en kloosters = de Beeldenstorm.


Filips is woedend (want hij zeer katholiek) en stuurt zijn generaal Alva naar de Nederlanden.


Maatregelen Alva:

  • Oprichting Raad van Beroerten (inquisitie voor Beeldenstormers);

  • Invoering Tiende Penning (verdere belasting).


Reactie Nederlandse bevolking (adel, steden, protestanten)?

Verloop Nederlandse Opstand (1568-1648) (1)

1568: Start Opstand (door Slag bij Heiligerlee) onder leiding van Willem van Oranje.


1572: Inname Den Briel door watergeuzen (veel steden sluiten aan bij Opstand).


1579: Unie van Utrecht: alleen de noordelijke gewesten gaan verder met de Opstand.


1581: Acte van Verlatinghe: de Nederlanden erkennen Filips II niet meer als landsheer, zoeken een nieuwe landsheer.

Verband met kenmerk van het calvinisme?

Verloop Nederlandse Opstand (1568-1648) (2)

1585: Val van Antwerpen: Antwerpen wordt weer Spaans en veel Joodse/protestantse handelaren vluchten naar Amsterdam.



1588: Nederland wordt een Republiek (zonder staatshoofd/vorst): De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.


1609-1621: Twaalfjarig Bestand (tijdelijke vrede).


1648: Vrede van Münster: Republiek erkend als onafhankelijk land.

Verband met Gouden Eeuw voor de Republiek?

Afsluiting: exit ticket (inleveren!)

Maken: twee oude eindexamenvragen:


Denk aan:

Goed en volledig redeneren:

  • Ik weet… begrip/ontwikkeling in vraag uitleggen.

  • Ik zie/lees… bronelement benoemen.

  • Dus… bron in eigen woorden uitleggen (interpreteren), verbinden aan kennis, vraag beantwoorden.



Afsluiting: checkvraag k.a.’s tijdvak 5

Welk kenmerkende aspect van tijdvak 5 hoort bij welke afbeelding:

Kenmerkende aspecten tijdvak 5:


  • Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.


  • Heroriëntatie op het erfgoed van de Klassieke Oudheid.


  • Begin van de Europese overzeese expansie.


  • De protestantse Reformatie die zorgde voor een splitsing in de christelijke kerk.


  • Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

A.

C.

B.