De persoonsvorm en het voltooid deelwoord
De persoonsvorm en het voltooid deelwoord
Lesduur is: 50 minOnderdelen in deze les
De persoonsvorm en het voltooid deelwoord
Open met het verschil tussen een werkwoord in de zin en de spelling ervan: vandaag gaat het om de persoonsvorm in de verleden tijd en om het voltooid deelwoord.
Weet je het nog?
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoel / taaldoel
Ik kan de persoonsvorm in een zin herkennen.
Ik kan de persoonsvorm in de verleden tijd en het voltooid deelwoord goed spellen.
Ik kan aan mijn klasgenoot uitleggen hoe het 't X kofschip werkt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij persoonsvorm of voltooid deelwoord?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Vraag eventueel welke woorden leerlingen al herkennen, zoals verleden tijd, ik-vorm, hulpwerkwoord, -d of -t.
Wat is de persoonsvorm?
De persoonsvorm is het werkwoord in de zin dat van tijd kan veranderen.
De persoonsvorm staat in de tegenwoordige tijd (tt) of verleden tijd (vt).
Door de tijd van de zin te veranderen, vind je vaak de persoonsvorm.
Gebruik een eenvoudig voorbeeld, zoals: 'Casper verft' → 'Casper verfde'. Het woord dat verandert, is de persoonsvorm.
Persoonsvorm herkennen
Verander de zin van tijd:
Hij werkt hard. → Hij werkte hard.
De kinderen praten. → De kinderen praatten.
De toren stort in. → De toren stortte in.
Het woord dat verandert, is de persoonsvorm.
Benadruk dat leerlingen niet naar 'alle werkwoorden' zoeken, maar naar het werkwoord dat meeverandert met de tijd.
Hoe vind je de persoonsvorm het vaakst?
Door de tijd te veranderen
Door het langste woord te zoeken
Door op -en te letten
Door het eerste werkwoord te nemen
De kern van slides 2-3: het woord dat mee verandert als je de zin in een andere tijd zet, is de persoonsvorm.
Herkennen van de persoonsvorm
De persoonsvorm is het werkwoord dat van tijd kan veranderen. In een zin kan de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd of in de verleden tijd staan.
Alle antwoorden komen letterlijk uit de eerste uitleg over de persoonsvorm.
Persoonsvorm in de verleden tijd
De persoonsvorm in de verleden tijd schrijf je op verschillende manieren.
Bij zwakke werkwoorden gebruik je de ik-vorm als basis.
Daarachter komt -de, -te, -den of -ten.
Noem dit nog zonder alle regels uit te leggen; de volgende slides werken de vormen stap voor stap uit.
Zwakke werkwoorden: enkelvoud
Met -te
ik-vorm + te
ik werkte
de toren stortte in
ik-vorm + de
Casper verfde
de pizza verbrandde
Met -de
Laat leerlingen horen dat de stam gelijk blijft en dat alleen de uitgang verandert. Gebruik de voorbeelden precies zoals in de aangeleverde inhoud.
Zwakke werkwoorden: meervoud
Met -ten
ik-vorm + ten
wij sloften
de kinderen praatten
ik-vorm + den
jullie wandelden
de klokken luidden
Met -den
Wijs erop dat het meervoud dezelfde basisregel volgt: ik-vorm + uitgang.
Sterke werkwoorden
Sterke werkwoorden veranderen van klank.
Je schrijft ze zo kort mogelijk.
Voorbeelden: zocht, stonden, kochten, werd.
Maak duidelijk dat sterke werkwoorden niet met -de of -te worden gevormd, maar dat de klank in het werkwoord verandert.
Welke persoonsvorm verleden tijd is goed gevormd?
ik werkde
wij praatden
de toren stortte in
jullie wandelte
Controleert of leerlingen de uitgangen -de, -te, -den en -ten koppelen aan de voorbeelden uit slides 4-6.
Verleden tijd van werkwoorden
Bij zwakke werkwoorden gebruik je de ik-vorm als basis. Daarna schrijf je bijvoorbeeld -de, -te, -den of -ten. Sterke werkwoorden veranderen van klank.
Laat leerlingen het verschil benoemen: zwakke werkwoorden krijgen een uitgang, sterke werkwoorden veranderen van klank.
Waarom is 'zocht' een sterk werkwoord?
Bespreek dat sterke werkwoorden niet met -de of -te worden gevormd, maar van klank veranderen. Een passend voorbeeld is zocht, stonden, kochten of werd.
Meer werkwoorden in één zin
Behalve de persoonsvorm kunnen er andere werkwoorden in een zin staan.
Voorbeelden:
ik heb gespeeld
hij wordt gepakt
het is gebroken
Deze woorden kunnen een voltooid deelwoord zijn.
Hier zit vaak de verwarring: leerlingen zien een werkwoord en denken meteen aan de persoonsvorm. Benadruk dat een zin meerdere werkwoorden kan hebben.
Wat is een voltooid deelwoord?
Een voltooid deelwoord is een andere werkwoordsvorm dan de persoonsvorm.
Je ziet het vaak samen met een hulpwerkwoord, zoals hebben, zijn of worden.
Voorbeelden: gespeeld, gepakt, gebroken.
Je hoeft hier niet alle soorten hulpwerkwoorden uit te werken; het doel is het onderscheid tussen pv en voltooid deelwoord.
Voltooid deelwoord schrijven
Zo bepaal je het einde van een voltooid deelwoord:
Maak het woord langer om te horen of je -d of -t schrijft.
Lukt dat niet goed, gebruik dan 't ex-fokschaap.
Schrijf het woord daarna zo kort mogelijk.
Let goed op de uitspraak.
Verbind dit aan bekende voorbeelden als dat helpt, maar voeg geen nieuwe ingewikkelde uitzonderingen toe; de aangeleverde stof draait om de basisstrategie.
Overzicht van de aanpak
Zoek de persoonsvorm door de tijd van de zin te veranderen.
Staat de persoonsvorm in de verleden tijd? Gebruik dan de regels voor zwakke of sterke werkwoorden.
Zie je een ander werkwoord, zoals gespeeld of gepakt? Controleer of het een voltooid deelwoord is.
Kies bij het voltooid deelwoord tussen -d en -t.
Deze samenvattende slide brengt de twee hoofdlijnen van de les samen: herkennen én spellen.
In welke zin is het dikke woord een voltooid deelwoord?
De kinderen praatten buiten.
Casper verfde de muur.
Hij wordt gepakt.
De toren stortte in.
De juiste optie bevat een hulpwerkwoord + voltooid deelwoord. De andere opties hebben alleen een persoonsvorm in de verleden tijd.
Persoonsvorm of voltooid deelwoord
Je zoekt eerst de persoonsvorm door de tijd van de zin te veranderen. Zie je een ander werkwoord, zoals gespeeld of gepakt, dan controleer je of het een voltooid deelwoord is. Bij dat woord kies je aan het eind tussen -d en -t.
Gebaseerd op de samenvattende aanpak van slides 8-11.
Wat doe je eerst als er twee werkwoorden in een zin staan?
Goede antwoorden noemen dat je eerst de persoonsvorm zoekt door de tijd te veranderen en dat andere werkwoorden in de zin een voltooid deelwoord kunnen zijn.
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Laat leerlingen kort terugblikken op hun eigen leren. Mogelijke aanknopingspunten: persoonsvorm herkennen, zwakke/sterke werkwoorden, -d of -t kiezen.
Welk deel van deze les vond jij het lastigst?
Gebruik de antwoorden om te zien waar extra instructie of herhaling nodig is.
Begrippenlijst
persoonsvorm - het werkwoord in de zin dat van tijd kan veranderen
tegenwoordige tijd (tt) - de tijd waarin iets nu gebeurt
verleden tijd (vt) - de tijd waarin iets al gebeurd is
zwak werkwoord - werkwoord dat in de verleden tijd vaak -de, -te, -den of -ten krijgt
sterk werkwoord - werkwoord dat in de verleden tijd van klank verandert
voltooid deelwoord - een werkwoordsvorm zoals gespeeld, gepakt of gebroken
ik-vorm - de basisvorm van het werkwoord zonder -en
Verwijs eventueel naar het schema voor werkwoordspelling in Handig! als naslag, zoals in de aangeleverde lesinhoud genoemd.
Deze slide heeft geen instructies
