Examentraining Grieks 2026
Homerus' Odyssee
Text
Examentraining Grieks 2026
Homerus' Odyssee
Text
Programma
Herhalen verhaallijn
Quiz achtergrondinformatie
Valkuilen formulering
Te verwachten vragen
Minder vaak tegengekomen
Vragen uit oude examens
Telemachus (boek 2)
Groeit op als verlegen kind
Kan niet op tegen de vrijers
Athene bezoekt hem in gedaante Mentes (oude gastvriend): 'Odysseus leeft nog, ga op reis en vraag naar je vader'
Geeft advies over vrijers verdrijven
Zelfvertrouwen Telemachus groeit, komt in actie
Roept volk Ithaca bijeen voor vergadering, vraagt steun tegen wangedrag vrijers
Antinoös aanwezig, beschuldigt Penelope
Vogelteken (twee arenden), lezing Halitherses: Odysseus komt eraan
Vrijers negeren voorteken, Telemachos vertrekt stiekem
Ogygia (boek 5)
Poseidon is niet op vergadering Olympus (= bij Ethiopiërs)
Athene dringt bij Zeus aan op terugkeer Odysseus
Odysseus zit vast op Ogygia bij Calypso
Hermes naar Ogygia gestuurd (wil liever niet)
Gaat grot in, Calypso herkent hem, Odysseus zit huilend bij kust
Calypso geeft Hermes maaltijd
'Odysseus moet naar huis' 'Jullie goden zijn jaloers'
Orion gedood nadat Eos verliefd op hem was geworden
Iasion gedood nadat Demeter verliefd op hem was geworden
'Ik laat hem gaan, maar geef hem geen geleide, wel advies'
Ogygia (2)
Odysseus slaapt tegen zin in gewelfde grot
Calypso laat hem gaan, materiaal voor vlot
Odysseus vertrouwt het niet
Calypso zweert op de Styx
Calypso en Odysseus eten samen
C.: 'Penelope is toch niet knapper dan ik?'
O.: 'Nee, maar ik wil toch naar huis'
Nog één laatste keer samen in de grot
Vertrekt, na 17 dagen varen land in zicht, maar Poseidon terug => storm => Phaeaken
Onderwereld (boek 11)
Ontvangen aan hof koning Alcinoüs
Festiviteiten ter ere van gast
Vertelt over eerste drie jaar van terugreis (voor Calypso), o.a. bezoek onderwereld voor ziener Tiresias
Bij ingang onderwereld kuil vol bloed geofferde schapen
Schimmen herkennen Odysseus na drinken bloed
Tiresias doet voorspelling
Vervolgens schim van moeder Anticleia
Anticleia
A.: 'Hoe ben je hier levend gekomen en ben je nog niet thuis geweest?'
O.: 'Ik ben hier om Tiresias te raadplegen. Al die tijd gedwaald. Hoe ben je gestorven? Vertel over vader, zoon en vrouw'
A.: 'Vrouw is standvastig, Telemachus beheert landgoed, vader slaapt als zwerver op het land. Zelf gestorven door ouderdom + missen Odysseus'
Odysseus probeert moeder driemaal te omhelzen, is bang dat Persephone hem misleidt (drogbeeld)
A.: 'Dit gebeurt er met lichaam/ziel na de dood'
Lange rij schimmen bekende vrouwen, daarna Agamemnon (vermoord door Clytaemnesta)
Agamemnon
A.: 'Wees voor niemand vriendelijk, ook niet voor je vrouw. Laat haar niet in je kaarten kijken'
Wel een andere situatie, want Penelope wel verstandig volgens Agamemnon + Agamemnon heeft zijn zoon niet meer gezien bij thuiskomst. Odysseus zal dit wel meemaken volgens A.
Agamemnon vraagt of zijn zoon Orestes nog leeft
Odysseus weet het niet
Samen huilen
Terug naar Ithaca
Phaeaken brengen Odysseus naar Ithaca
Ontmoet godin Athene: 'Er zijn vrijers, eten al drie jaar je vee op en drinken je wijn en willen trouwen met je vrouw'
Athene helpt hem met plan wraak op vrijers
Ze verandert Odysseus in een bedelaar
Odysseus klopt aan bij hut zwijnenhoeder Eumaeus (=trouw aan Odysseus)
Gastvrij onthaal + informatie gang van zaken paleis
De reis van Telemachus
Telemachus stiekem uit Ithaca naar Pylos
Spreekt oude koning Nestor
Samen met Pisistratus (zoon Nestor) naar Sparta
Aan hof Menelaüs en Helena
Athene grijpt in: T. terug naar Ithaca
A.: 'Ga terug, want vrijers eten alles op en druk op trouwen neemt toe'
Waarschuwing voor hinderlaag vrijers op zee
A.: 'Voorzichtig aan land, eerst naar zwijnenhoeder Eumaios/Eumaeus'
Net voor vertrek: arend pakt gans
Helena geeft (kloppende) interpretatie
Verhaallijn Odysseus en Telemachus komen samen
Telemachus vertelt Penelope: 'Odysseus zit vast bij Kalypso'
Gast Theoklymenos: ' Odysseus is al terug en bedenkt een plan, aldus vogelteken.'
Odysseus op Ithaca
Odysseus als bedelaar naar eigen paleis
Vrijers schelden hem uit en gooien voetenbankje naar hem
Wordt gekleineerd door dienaren en dienaressen
Penelope wil vreemdeling spreken, misschien nieuws over Odysseus
Spreekt vreemdeling 's avonds bij haardvuur
P.: 'Wie ben je, waar kon je vandaan, wie zijn je ouders?'
O.: 'Wat bestuur je dit land goed. Vraag niet naar mijn afkomst, want dan word ik verdrietig'
P.: 'Ik zou veel beter en mooier geweest zijn als mijn man nog bij me was. Vrijers willen trouwen, ik verzin listen. In het vierde jaar betrapt. Moet trouwen, ook van ouders. Zoon boos. Maar wie ben je?'
Leugenverhaal Odysseus
Leugens over afkomst en omzwervingen
Verzonnen ontmoeting met Odysseus (beschrijving kleren)
'Odysseus zal snel terugkeren'
Opdracht aan Eurycleia om voeten te wassen
P.: 'Ik denk dat de voeten van Odysseus er net zo oud uitzien'
Eurycleia: 'U lijkt wel erg op Odysseus'
Eurycleia herkent het litteken
Penelope heeft niets in de gaten, afgeleid door Athene
Odysseus grijpt Eurycleia bij de keel: 'Ik zal vrijers, dienaren en jou doden'
E.: 'Chill, natuurlijk vertel ik niks. Ik vertel straks wel welke dienaressen (on)schuldig zijn.''
O.: 'Kan ik zelf wel met de goden, houd je mond'
Voeten worden nu echt gewassen, litteken bedekt
Penelope raadpleegt Odysseus over droom
20 ganzen eten in huis, Penelope blij
Grote adelaar doodt hen
Penelope huilt
Adelaar met mensenstem: 'Geen droom maar gunstige werkelijkheid. Ganzen zijn vrijers, adelaar is echtgenoot'
Reactie bedelaar Odysseus: 'Je echtgenoot heeft de droom al uitgelegd'
Penelope: 'Dromen komen uit de poort van hoorn (= waar) of ivoor (= niet waar). Mijn droom is vast niet waar, maar ik hoop van wel'
Penelope gelooft de bedelaar niet, gaat trouwen met wie de boog kan spannen en door 12 bijlen kan schieten
Het begin van de wedstrijd
Penelope bidt tot Artemis, Odysseus tot Zeus. Donderslag bij onbewolkte lucht als gunstig teken
Voorbereidingen voor de wedstrijd, wapens aan muren van megaron verwijderd
Telemachus nog te jong en zwak
Odysseus wil boog spannen, Antinoös scheldt hem verrot
P.: 'Bedelaar denkt zelf vast ook niet dat het hem lukt'
A.: 'Denken wij ook niet, maar we zijn bang voor onze reputatie'
P.: 'Jullie hebben al geen goede naam meer. Als hij de boog spant, geef ik hem kleren'
Telemachus: 'Ik bepaal wel wie de boog krijgt. Moeder, ga naar boven'
In elkaars armen
Eurycleia vertelt Penelope dat Odysseus vrijers gedood heeft
Penelope gelooft haar niet: 'Iemand van de goden heeft het gedaan'
Eurycleia vertelt over het litteken
Penelope gaat ongemakkelijk bij Odysseus zitten
Telemachus: 'Rotmoeder, stel eens vragen!'
P.: 'Ik ben in verwarring. Een onderling teken kan duidelijk maken of het echt Odysseus is'
Het geheim van het bed
Penelope vliegt Odysseus om de hals en biedt excuses aan voor afstand
Athene houdt de nacht vast: genieten van 'heerlijke liefde' en woorden
De avonturen van Odysseus
Ciconen
Lotofagen
Cycloop
Aeolus
Laestrygonen
Circe
Hades met Teiresias en Anticleia
Sirenen
Dwalende rotsen
Scylla en Charybdis
Runderen van Helios
Ogygia met Calypso
Phaeaken
Boek 24: Amphimedon in de onderwereld
Gedode vrijers onder begeleiding Hermes naar onderwereld
Vertelt over list weefgetouw
Verklapt door een vrouw 'die het allemaal wist'
Bij Homerus: weven = figuurlijke werkwoord voor verzinnen van een list
Amphimedon vertelt over hun dood
Agamemnon prijst Penelope in gesprek met Amphimedon
Welk argument is ervoor te verzinnen dat Penelope genoot van de aandacht van de vrijers?
In welke beschaving is de Odyssee gesitueerd?
De Griekse beschaving
De Atheense beschaving
De Myceense beschaving
De Spartaanse beschaving
Hoe heet het bekendste epos van de Romeinen? Noteer 'naam, auteur'
Wie heeft aan Agamemnon verteld over de list met het weefgetouw en de dood van de vrijers?
Door wie is Agamemnon vermoord?
Een Romeinse schrijver heeft een fictieve brief van Penelope aan Odysseus geschreven. Noteer 'naam schrijver, naam werk'
Roem
Schaamte
Voortreffelijkheid
Prestige
Lafaard
Verblinding
κακός
ἀτη
τιμή
αρετή
κλεος
αιδώς
Welke verschijnsel is er in dit woord te zien? εἰσοροωντες
Ἀτρηϊδης is een voorbeeld van ...?
Patronymicum
Syllogisme
Analogie
Tmesis
Valkuilen in de formulering
Woord of tekstelement (eerste woord telt; te ruim)
Niet concreet genoeg
'Hij vindt dat niet leuk'
Niet ieder element van de vraag beantwoord (bijv. 'koppel het aan de betekenis van het werkwoord')
Definitie blijkt niet duidelijk genoeg uit antwoord (bijv. bij a-fortiori-redenering, retrospectie, prospectie, dramatische ironie, etc.)
Niet gelet op regelnummers
Wat voor vragen kun je verwachten?
Citeervragen
Beschrijf in eigen woorden ... (de oorzaak, wat bedoeld wordt, de overeenkomst tussen, het verschil in reactie, etc.)
Actualiseren
Naar wie of wat verwijst...
Zet de volgende werkwoordsvormen op chronologische volgorde
Verklaar verschil in tijd/aspectswaarde
Vergelijken met literaire vertaling
Stijlfiguur
Argumentatieve begrippen
Vergelijking met een andere tekst
Afbeelding (bijv. wie is wie?)
Een vast bijvoeglijk naamwoord heet:
diectasis
epitheton ornans
metri causa
verlenging
Wat hielp de ἀοιδός bij het vertellen/
zingen van zijn verhaal?
formules
berekeningen
het encheiridion
experimenten
Minder vaak behandeld
A-fortiori-redenering
Analogie-redenering
Prospectie en retrospectie
Apostrophe
Paradox
Hypallage
Gnome/sententia
Tip: neem p. 225-226 nog even goed door (afwijkende vormen Homerus)
Geen lidwoord!
Prooemium 1.1-5 p. 10, 12
Ἄνδρα µοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς µάλα πολλὰ
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε·
πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,
πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυµόν,
5 ἀρνύµενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
Vaak geen samentrekking
Prooemium 1.1-5 p. 10, 12
Ἄνδρα µοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς µάλα πολλὰ
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε·
πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα (= ἄστη) καὶ νόον ἔγνω,
πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα (= ἄλγη) ὃν κατὰ θυµόν,
5 ἀρνύµενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
Vaak geen augment
Prooemium 1.1-5 p. 10, 12
Ἄνδρα µοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς µάλα πολλὰ
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε·
πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,
πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυµόν,
5 ἀρνύµενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
Genitivus enkelvoud van -ος gaat soms uit op -οιο
Prooemium 1.6-10 p. 10, 12
Ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέµενός περ·
αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο,
νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιο
ἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιµον ἦµαρ.
10 Τῶν ἁµόθεν γε, θεά, θύγατερ ∆ιός, εἰπὲ καὶ ἡµῖν.
Dativus meervoud op -έσσι ipv - σι en op -οῖσι ipv -οῖς
Odysseus mag naar huis 1.11-15 p. 14
Ἔνθ᾽ ἄλλοι µὲν πάντες, ὅσοι φύγον αἰπὺν ὄλεθρον,
οἴκοι ἔσαν, πόλεµόν τε πεφευγότες ἠδὲ θάλασσαν·
τὸν δ᾽ οἶον, νόστου κεχρηµένον ἠδὲ γυναικός,
νύµφη πότνι᾽ ἔρυκε Καλυψώ, δῖα θεάων,
15 ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι, λιλαιοµένη πόσιν εἶναι.
Soorten vragen: Citeervragen
Vraag 1.
Regel 19.471 Τὴν δ᾽ ἅµα χάρµα καὶ ἄλγος ἕλε φρένα
In deze regel wordt eerst een lijdend voorwerp genoemd (Τὴν ) en daarna
een toespitsing van dit lijdend voorwerp (φρένα).
1p Citeer uit de regels 488-494 (εἴ t/m σίδηρος) de twee Griekse accusativi
die in dezelfde relatie tot elkaar staan.
Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ µὴν τετελεσµένον ἔσται·
εἴ χ᾽ ὑπ᾽ ἐµοί γε θεὸς δαµάσῃ µνηστῆρας ἀγαυούς,
οὐδὲ τροφοῦ οὔσης σεῦ ἀφέξοµαι, ὁππότ᾽ ἂν ἄλλας
490 δµῳὰς ἐν µεγάροισιν ἐµοῖς κτείνωµι γυναῖκας.»
Τὸν δ᾽ αὖτε προσέειπε περίφρων Εὐρύκλεια·
«Τέκνον ἐµόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.
Οἶσθα µὲν οἷον ἐµὸν µένος ἔµπεδον οὐδ᾽ ἐπιεικτόν,
ἕξω δ᾽ ὡς ὅτε τις στερεὴ λίθος ἠὲ σίδηρος.
(19. 488-494)
Tekst bij Vraag 1.
Antwoord op Vraag 1.
maximumscore 1p
σε (regel 492); ἕρκος (regel 492)
Opmerkingen
− Alleen een scorepunt toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
− Niet fout rekenen wanneer ‘ὀδόντων’ aan het antwoord ‘ἕρκος (regel 492)’ is toegevoegd.
− Wanneer als antwoord is gegeven ‘δμῳὰς en γυναῖκας (regel 490)’, geen scorepunt toekennen.tekst
Aspectvragen
Vraag 2.
Regel 19.479-486 τῇ t/m πύθηται
In deze regels staat slechts één persoonsvorm in het imperfectum.
2p a. Citeer de desbetreffende Griekse persoonsvorm.
b. Verklaar het gebruik van het imperfectum in deze context.
Tekst bij Vraag 2.
τῇ γὰρ Ἀθηναίη νόον ἔτραπεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
480 χείρ᾽ ἐπιµασσάµενος φάρυγος λάβε δεξιτερῆφι,
τῇ δ᾽ ἑτέρῃ ἕθεν ἆσσον ἐρύσσατο φώνησέν τε·
«Μαῖα, τίη µ᾽ ἐθέλεις ὀλέσαι; Σὺ δέ µ᾽ ἔτρεφες αὐτὴ
τῷ σῷ ἐπὶ µαζῷ· νῦν δ᾽ ἄλγεα πολλὰ µογήσας
ἤλυθον εἰκοστῷ ἔτεϊ ἐς πατρίδα γαῖαν.
485 Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐφράσθης καί τοι θεὸς ἔµβαλε θυµῷ,
σίγα, µή τίς τ᾽ ἄλλος ἐνὶ µεγάροισι πύθηται.
Antwoord op Vraag 2.
maximumscore 2
• a. ἔτρεφες (regel 482) 1
• b. De handeling van de werkwoordsvorm ἔτρεφες / Het voeden besloeg een lange periode / werd voortdurend herhaald 1
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Interpretatievragen
Vraag 3.
Regel 19.497-498 δὴ t/m εἰσι.»
Deze regels kunnen worden opgevat als kritiek op eerdere woorden van
Odysseus.
2p Leg dat uit. Ga in je antwoord in op zowel de inhoud van de
regels 497-498 (δὴ t/m εἰσι) als de woorden van Odysseus in de
regels 485-490 (Ἀλλ᾽t/m γυναῖκας).
Teksten bij Vraag 3.
485 Ἀλλ᾽ ἐπεὶ ἐφράσθης καί τοι θεὸς ἔµβαλε θυµῷ,
σίγα, µή τίς τ᾽ ἄλλος ἐνὶ µεγάροισι πύθηται.
Ὧδε γὰρ ἐξερέω, καὶ µὴν τετελεσµένον ἔσται·
εἴ χ᾽ ὑπ᾽ ἐµοί γε θεὸς δαµάσῃ µνηστῆρας ἀγαυούς,
οὐδὲ τροφοῦ οὔσης σεῦ ἀφέξοµαι, ὁππότ᾽ ἂν ἄλλας
490 δµῳὰς ἐν µεγάροισιν ἐµοῖς κτείνωµι γυναῖκας.»
497 δὴ τότε τοι καταλέξω ἐνὶ µεγάροισι γυναῖκας,
αἵ τέ σ᾽ ἀτιµάζουσι καὶ αἳ νηλίτιδές εἰσι.»
Antwoord op Vraag 3.
maximumscore 2
• Odysseus heeft (in de regels 489-490) gezegd dat hij alle dienaressen wil doden 1
• Eurycleia maakt hem (in de regels 497-498) duidelijk dat ze dat niet allemaal verdienen 1
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vergelijking van Vertalingen
Vraag 4.
Imme Dros vertaalt de regels 162-167 als volgt:
Kom, hak lange bomen om met het brons en bind ze
aan elkaar, construeer er een flink breed vlot van en bouw er
ook een hoog dek op, een vlot dat je over de mistige zee draagt.
Ik geef wel brood en water en rode wijn, genoeg van
5 alles, zodat je geen honger zult lijden! En ik steek je
in de kleren en geef je een gunstige wind in de rug mee…
2p a. Imme Dros heeft de grammatica in regel 162 niet gevolgd. Leg dat uit voor het tekstelement ταµὼν. Ga bij je antwoord zowel in op het Grieks als op de vertaling. Leg je antwoord uit.
1p b. Op welk Grieks woord is ‘genoeg van alles’ gebaseerd?
2p c. Imme Dros heeft in regel 167 de tijden niet erg nauwkeurig vertaald. Licht je antwoord toe. Ga bij je antwoord in op zowel het Grieks als de vertaling
Tekst bij Vraag 4.
Tekst 5.162-167
Ἀλλ᾽ ἄγε δούρατα µακρὰ ταµὼν ἁρµόζεο χαλκῷ
εὐρεῖαν σχεδίην· ἀτὰρ ἴκρια πῆξαι ἐπ᾽ αὐτῆς
ὑψοῦ, ὥς σε φέρῃσιν ἐπ᾽ ἠεροειδέα πόντον.
165 Αὐτὰρ ἐγὼ σῖτον καὶ ὕδωρ καὶ οἶνον ἐρυθρὸν
ἐνθήσω µενοεικέ᾽, ἅ κέν τοι λιµὸν ἐρύκοι,
εἵµατά τ᾽ ἀµφιέσω, πέµψω δέ τοι οὖρον ὄπισθεν,
Antwoorden op Vraag 4.
2p a. - (1p) ταμων is een participium; (1p) in de vertaling is het weergegeven met de
imperativus (persoonsvorm) ‘hak’.
1p b. - μενοεικε᾿ (r.166)
2p c. ἀµφιέσω, πέµψω (r.167) zijn beide futurum vormen, maar Imme Dros heeft ze
vertaald als praesensvormen.
Metrumvragen
Vraag 5.
De naam Ἠως (Dageraad) wordt met verschillende epitheta verbonden. De keuze voor een bepaald epitheton wordt mede bepaald door metrische factoren. In het hier volgende vers kan slechts een van de vier onderstaande epitheta worden aangevuld.
Ὣς µὲν ὅτ᾽ Ὠρίων᾽ ἕλετο … Ἠώς
εὐπλόκαμος
ἠριγένεια
ῥοδοδάκτυλος
φαεσίμβροτος
2p Schrijf het vers op, scandeer het en vul het juiste, ontbrekende woord
aan.
Antwoord op vraag 5.
- v v | - - | - v v |- v v |- v v | - - (1p)
Ὣς µὲν ὅτ᾽ Ὠρί ων᾽ ἕλετ ο ῥοδοδάκτυλος Ἠώς (1p)
Narratologisch middel
Vraag 6.
Regel Οὐδ᾽ αὐτός που τοῦτό γ᾽ ἐνὶ στήθεσσιν ἔολπε·
Vertaling: Ook zelf heeft hij dát denk ik niet verwacht in zijn borst.
1p Leg uit dat er in regel 21.317 sprake is van dramatische ironie.
Antwoord op Vraag 6
Maximumscore 2
• Penelope stelt dat de vreemdeling zelf ook niet verwacht dat hij haar als vrouw zal krijgen, want zij beseft niet dat de vreemdeling haar man / Odysseus is 1
• De lezer weet dit wel 1
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Multiple Choicevragen
Vraag 7.
Regel 21. 353 τοῦ
1p Dit woord verwijst naar:
A de boog
B het weefgetouw
C Odysseus
D Telemachus
.... · τόξον δ᾽ ἄνδρεσσι μελήσει
πᾶσι, μάλιστα δ᾽ ἐμοί· τοῦ γὰρ κράτος ἔστ᾽ ἐνὶ οἴκῳ.»
maar de boog zal de zorg zijn van alle
mannen, en vooral van mij; want van mij is de macht in huis."
Antwoord op Vraag 7
14 D. Telemachus (hij is hier aan het woord)