les 4 en 5 - ECO: rechten en plichten

• newEditor
• Burgerschap
• MBO
• Studiejaar 2

Economische dimensie: rechten en plichten op het werk (1)

Leerdoel van deze les

Aan het einde van deze les kun je uitleggen:

• welke rechten en plichten jij hebt op het werk en waarom deze belangrijk zijn
  

• waar je alle rechten en plichten van het werk kunt vinden
  

• wat een vakbond is en wat de vakbond doet
  

• wat het 'poldermodel' is (met de voordelen en nadelen hiervan)

Lesson title

Learning objective

Welke plichten heb je op je werk / stage?

Welke rechten heb je op je werk / stage?

Waar staan deze rechten en plichten?

Wat betekenen rechten en plichten?

Rechten zijn zaken waar je als werknemer aanspraak op kunt maken.

Plichten zijn regels waar je je aan moet houden.

Samen zorgen ze voor eerlijkheid en veiligheid op het werk.

Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)

Werkgevers en werknemers maken onderling afspraken over hoe ze met elkaar werken. Deze afspraken worden vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst (cao). Alle rechten en plichten vind je als werknemer hierin terug. De gemaakte afspraken worden vastgelegd per beroepsgroep.

Zodra er een cao voor een beroepsgroep of een sector is, gelden de daarin gemaakte afspraken voor alle werknemers in de beroepsgroep/sector. Dus iedere werkgever moet de cao respecteren.

Meestal wordt een cao afgesloten voor één of twee jaar.

 

In een cao worden onder andere afspraken gemaakt over:

• het minimumloon + wanneer minimaal salarisverhoging

• voorwaarden voor overwerk en/of onregelmatigheidstoeslag

• kilometervergoeding

• aantal vakantiedagen

• recht op / plicht voor scholing

• voorwaarden voor verlof (Wanneer heb je recht op een vrije dag?)

• voorwaarden voor ontslag (Wat moet er geregeld worden als je ontslag neemt of krijgt?)

Als jouw werk niet onder een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) valt, gelden de wettelijke minimumregels uit het Burgerlijk Wetboek en de individuele afspraken in je arbeidscontract. Je hebt dus altijd minimaal recht op het wettelijk minimumloon, minimale vakantiegeld en de minimaal wettelijke vakantiedagen.

En nu...

Maak de opdrachten in Teams:

• werkblad '4.1 Belangen op de arbeidsmarkt' (5 vragen: vraag 5 doen we in lesdeel 2)

• werkblad '4.2 Rechten en plichten: de cao sport' (10 vragen)

Geef steeds VOLLEDIG antwoord (= onderbouw!). Voeg de uitwerkingen van deze 15 vragen toe aan je portfolio 'Economische dimensie'

Doe actief mee:

• heb respect voor elkaar

• luister goed naar elkaar

• onderbouw je mening met goede argumenten

Vakbonden

Learning objective

Wat is een vakbond?

Een vakbond is een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers. Zij onderhandelen namens werknemers met werkgevers over arbeidsvoorwaar-den. Ditzelfde doen zij ook met leden van de regering.

Cao's gelden vaak voor alle werknemers, ook niet-leden. Leden hebben invloed op het eindbod en krijgen extra juridische steun.

Wat is het poldermodel?

Het poldermodel is een....

uniek Nederlands overlegmodel waarbij overheid, werkgevers en vakbonden streven naar consensus (= overeenstemming) over economische en maatschappelijke vraagstukken, zoals loonvorming en arbeidsvoorwaarden

Het draait om samenwerking, compromissen sluiten en het voorkomen van conflicten, waarbij partijen blijven praten totdat een oplossing is bereikt waar iedereen zich in kan vinden.

Door het poldermodel zijn er in Nederland doorgaans weinig stakingen.

Ik vond deze les leerzaam

Samenvatting (leerdoelen):

Als werknemer heb je recht op veiligheid, een eerlijk loon en duidelijke werktijden. Vakbonden, cao’s en ondernemingsraden zorgen ervoor dat deze rechten worden beschermd.

• Je weet nu ook hoe je jouw rechten in een cao kunt vinden

• Tot slot weet je nu wat het unieke Nederlandse poldermodel is en wat hier de voor- en nadelen van zijn.

Economische dimensie: rechten en plichten op het werk (2)

Onderwerpen waar de raad over beslist:

• Woningbouw en ruimtelijke ordening (bestemmingsplannen).

• Verkeer en infrastructuur (fietspaden, wegen).

• Sociale zaken en welzijn (jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning).

• Financiën (de gemeentebegroting).

• Milieu en duurzaamheid.

Wat heb je nodig om te stemmen?

• Je stempas (verstuurd via post)
  + geldige legitimatie

• Je kunt stemmen tot 21u in je eigen gemeente!

Maak een screenshot en voeg deze toe in je portfolio als 'Extra bijlage 2026'!

Klaar?

Controleer nog even of je het huiswerk van vorige week af hebt...

Economische dimensie: rechten en plichten op het werk (2)

Leerdoel van deze les

Aan het einde van deze les kun je uitleggen:

• wat het Nederlandse poldermodel is

• een ondernemingsraad (OR) is en wat zij doet

• waaraan je moet denken als je jouw eigen bedrijf begint

Voorkennis ophalen: wat is een CAO?

A

Een plan waarin een bedrijf zijn jaarlijkse financiële doelen vastlegt.

B

Een wet van de overheid waarin alle arbeidsregels staan.

C

Een persoonlijke afspraak tussen een werknemer en zijn leidinggevende.

D

Een overeenkomst tussen werkgevers en werknemers(organisaties) over arbeidsvoorwaarden.

Voorkennis ophalen: wat doet een vakbond?

A

Komt op voor belangen werkgevers

B

Komt op voor belangen werknemers

C

Komt op voor de belangen van de overheid

Wat is het poldermodel?

Het poldermodel is een....

uniek Nederlands overlegmodel waarbij overheid, werkgevers en vakbonden streven naar consensus (= overeenstemming) over economische en maatschappelijke vraagstukken, zoals loonvorming en arbeidsvoorwaarden

Het draait om samenwerking, compromissen sluiten en het voorkomen van conflicten, waarbij partijen blijven praten totdat een oplossing is bereikt waar iedereen zich in kan vinden.

Door het poldermodel zijn er in Nederland doorgaans weinig stakingen.

De ondernemingsraad

Wat is een ondernemingsraad?

Een ondernemingsraad (OR) is een groep medewerkers die meebeslist over het beleid binnen een organisatie. Ze komen op voor de belangen van alle werknemers.

Een ondernemingsraad (OR) is wettelijk verplicht voor organisaties met 50 of meer werknemers (inclusief uitzendkrachten en tijdelijk personeel). Bij minder dan 50 medewerkers is een OR niet verplicht, maar kan een vrijwillige OR of personeelsvertegenwoordiging (PVT) worden ingesteld. Een verplichte OR niet instellen kan leiden tot juridische stappen en dwangsommen.

Wat doet de ondernemingsraad?

De OR geeft advies aan de directie, mag meebeslissen over belangrijke zaken en beschermt werknemers tegen onredelijk beleid.

OR-leden: ontslagbescherming

Als lid van de ondernemingsraad (OR) heb je ontslagbescherming.

Dit betekent dat een mogelijk ontslag niks te maken mag hebben met jouw OR-lidmaatschap.

Wie wil later een eigen bedrijf?

A

ja, zeker weten

B

misschien

C

nee, ik denk het niet

ZZP'er

zzp'er: zelfstandigen zonder personeel
Dit betekent dat je voor jezelf werkt, vaak via een eenmanszaak. Je biedt jouw diensten zelfstandig aan, bijvoorbeeld online. Je kiest zelf jouw tarief, werktijden en werkwijze.

Wat moet je doen als zzp'er?

• Verplichte inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK)

• Goed je administratie bijhouden (gewerkte uren, inkomsten en uitgaven)

• Elk kwartaal belastingaangifte doen

En nu...

Maak de opdrachten van deze week in Generation 24/7

Samenvatting (leerdoelen):

• Als werknemer heb je recht op veiligheid, een eerlijk loon en duidelijke werktijden. Vakbonden, cao’s en ondernemingsraden zorgen ervoor dat deze rechten worden beschermd.

• Je weet nu ook hoe je jouw rechten in een cao kunt vinden
  

• Je weet wat het unieke Nederlandse poldermodel is en wat hier de voor- en nadelen van zijn.

• Je begrijpt de voordelen en nadelen van zelfstandig ondernemerschap

• Je weet nu wat je moet doen als zzp'er

"Ik vind het belangrijk dat er vakbonden zijn."