Ontleden: de musical!

Welkom en ga rustig zitten

  • Pak je schrift/pen of

je Chromebook en

  • schrijf alvast op:

wat je allemaal in de vakantie hebt gedaan.

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvmbo t, mavoLeerjaar 1

In deze les zitten 24 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom en ga rustig zitten

  • Pak je schrift/pen of

je Chromebook en

  • schrijf alvast op:

wat je allemaal in de vakantie hebt gedaan.

Regels

  • Niet aan een ander of de spullen van een ander komen

  • Je blijft netjes op je plek zitten

  • Niet praten, tenzij ik heb gezegd dat het mag

  • Steek je vinger op als je een vraag hebt en wacht

  • Als je naam op het bord wordt geschreven, dan moet je nablijven of je krijgt strafwerk.


Hoe was je vakantie?

Ik kies met het rad iemand om te vertellen.

Luister netjes naar je klasgenoot.

Ontleden: de musical!

Wat weet jij al over het ontleden van zinnen?

Aan het eind van de les kun je:

  • het werkwoordelijk gezegde (wg),

  • het onderwerp (o) en

  • het lijdend voorwerp (lv)

in een zin vinden.

Wat is ontleden eigenlijk?

Bij ontleden verdeel je een zin in verschillende onderdelen, elk met een eigen rol.


Denk aan hoofdrolspelers en bijrollen, net als in een musical!

De hoofdrolspelers van de zin

De persoonsvorm en het onderwerp zijn de hoofdrolspelers in onze taalmusical.


Bijrollen in de musical


Het lijdend en meewerkend voorwerp zijn de bijrollen in de zin.

Belangrijkste rollen

Het werkwoord dat aangeeft wat er gebeurt. Kenmerk: zijn of doen?

Wie of wat voert de actie uit?

Hoofdrol: persoonsvorm

Hoofdrol: onderwerp

Bijrol: lijdend voorwerp

Bijrol: meewerkend voorwerp

Wie/ wat overkomt het?


Vraag: wie/wat + wg + o?

Wie werkt er mee aan de actie?


Vraag: Aan/voor wie + wg + o + lv

Wat is het werkwoordelijk gezegde?

Alle werkwoorden samen in een zin vormen het werkwoordelijk gezegde (wg) en het gaat om het volledige werkwoord. Daarom leren we ook wat splitsbare werkwoorden zijn.


Een voorbeeld: Julia eet

Julia | eet | een broodje. Wg: eet

Timo | maakt | zijn huiswerk | af. Wg: maakt af



Wg met "aan het" of "te"

Julia is haar huiswerk aan het maken.


Wg: is aan het maken


Is het studeren een beetje te doen?


Wg: is te doen

Splitsbare werkwoorden

Sommige werkwoorden horen uit elkaar, maar vormen samen het werkwoordelijk gezegde. Bijvoorbeelden:

  1. Ik neem deel aan de wedstrijd. → deelnemen

  2. Zij maakt schoon in de keuken. → schoonmaken

  3. Hij belt op na het eten. → opbellen

  4. Wij staan om zeven uur op. → opstaan

  5. De docent legt de leerstof uit. → uitleggen

  6. Jij schrijft op wat belangrijk is. → opschrijven

  7. Doen jullie mee aan het spel? → meedoen

  8. De bus komt aan om tien uur. → aankomen

  9. Ik haal mijn vriend op van school. → ophalen

  10. Zij ziet haar fout in. → inzien

Oefening: werkwoordelijk gezegde

Schrijf de volgende zinnen over en onderstreep het werkwoordelijk gezegde:


  1. De jongen loopt naar school.

  2. Wij spelen vanmiddag voetbal.

  3. Mijn moeder maakt het avondeten klaar.

  4. De kat sliep op de bank.

  5. De leerlingen werken hard in de klas.

  6. Ik heb mijn huiswerk gemaakt.

  7. Hij zal morgen naar de tandarts gaan.


Hoe vind je het onderwerp?

Stel de vraag: wie/wat + wg?


Of doe de onderwerpproef:

Verander het onderwerp van enkelvoud

naar meervoud of andersom


VB: De leerlingen vertelden het grapje.

Wie vertelden? De leerlingen!

Let op de gebiedende wijs!

Soms is er geen onderwerp in een zin met een bevel.


Voorbeeld: Kom mee!

Oefenen onderwerp

Schrijf de volgende zinnen over en onderstreep het onderwerp:


  1. De jongen loopt naar school.

  2. Wij maken ons huiswerk.

  3. De kat ligt op de bank.

  4. Mijn moeder bakt pannenkoeken.

  5. Ruim je kamer op!

  6. Luister goed naar de uitleg!

  7. De leerlingen werken rustig in de klas.

Het lijdend voorwerp

Het lijdend voorwerp is degene of datgene waar iets mee gebeurt door het onderwerp.

Zo vind je het:

Wat is het? Welke rol?

Vraag: wie/wat + wg + o? Bijvoorbeeld: Thomas heeft zijn huiswerk gemaakt (lv = zijn huiswerk).

Extra tip: een lijdend voorwerp begint nooit met een voorzetsel.

Alles op een rijtje

Werkwoordelijk gezegde:

alle complete werkwoorden in de zin


Onderwerp:

wie/wat + wg?


Lijdend voorwerp:

wie/wat + wg + o?



Oefenen

Bepaal per zin wg, o en lv:

  1. De jongen leest een spannend boek.

  2. Mijn moeder maakt een lekkere soep.

  3. De leraar geeft ons huiswerk.

  4. Ik stuur mijn vriendin een bericht.

  5. De voetballer schiet de bal.

  6. Wij kopen een cadeautje voor oma.

7 De trainer vertelt de spelers een plan.

8 Zij brengt haar broer een glas water.

9 De kat vangt een muis.

10 Jullie sturen de docent een mail.

11 De dokter geeft de patiënt medicijnen.

12 Mijn zus maakt voor mij een tekening.

13 Ik lees een stripboek.

14 De bakker verkoopt vers brood.

15 De meester legt de kinderen de opdracht uit.

Reflectie: wie had de hoofdrol?

Herhaal de rollen: persoonsvorm, onderwerp, lijdend voorwerp.


Herken jij ze in zinnen?


Waarom is het handig om te kijken naar de rollen van de woorden in de zin?

Einde van de musical – applaus!

Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.

Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.

Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.