Welkom en ga rustig zitten
Pak je schrift/pen of
je Chromebook en
schrijf alvast op:
wat je allemaal in de vakantie hebt gedaan.
Welkom en ga rustig zitten
Pak je schrift/pen of
je Chromebook en
schrijf alvast op:
wat je allemaal in de vakantie hebt gedaan.
Regels
Niet aan een ander of de spullen van een ander komen
Je blijft netjes op je plek zitten
Niet praten, tenzij ik heb gezegd dat het mag
Steek je vinger op als je een vraag hebt en wacht
Als je naam op het bord wordt geschreven, dan moet je nablijven of je krijgt strafwerk.
Hoe was je vakantie?
Ik kies met het rad iemand om te vertellen.
Luister netjes naar je klasgenoot.
Ontleden: de musical!
Wat weet jij al over het ontleden van zinnen?
Aan het eind van de les kun je:
het werkwoordelijk gezegde (wg),
het onderwerp (o) en
het lijdend voorwerp (lv)
in een zin vinden.
Wat is ontleden eigenlijk?
Bij ontleden verdeel je een zin in verschillende onderdelen, elk met een eigen rol.
Denk aan hoofdrolspelers en bijrollen, net als in een musical!
De hoofdrolspelers van de zin
De persoonsvorm en het onderwerp zijn de hoofdrolspelers in onze taalmusical.
Bijrollen in de musical
Het lijdend en meewerkend voorwerp zijn de bijrollen in de zin.
Belangrijkste rollen
Het werkwoord dat aangeeft wat er gebeurt. Kenmerk: zijn of doen?
Wie of wat voert de actie uit?
Hoofdrol: persoonsvorm
Hoofdrol: onderwerp
Bijrol: lijdend voorwerp
Bijrol: meewerkend voorwerp
Wie/ wat overkomt het?
Vraag: wie/wat + wg + o?
Wie werkt er mee aan de actie?
Vraag: Aan/voor wie + wg + o + lv
Wat is het werkwoordelijk gezegde?
Alle werkwoorden samen in een zin vormen het werkwoordelijk gezegde (wg) en het gaat om het volledige werkwoord. Daarom leren we ook wat splitsbare werkwoorden zijn.
Een voorbeeld: Julia eet
Julia | eet | een broodje. Wg: eet
Timo | maakt | zijn huiswerk | af. Wg: maakt af
Wg met "aan het" of "te"
Julia is haar huiswerk aan het maken.
Wg: is aan het maken
Is het studeren een beetje te doen?
Wg: is te doen
Splitsbare werkwoorden
Sommige werkwoorden horen uit elkaar, maar vormen samen het werkwoordelijk gezegde. Bijvoorbeelden:
Ik neem deel aan de wedstrijd. → deelnemen
Zij maakt schoon in de keuken. → schoonmaken
Hij belt op na het eten. → opbellen
Wij staan om zeven uur op. → opstaan
De docent legt de leerstof uit. → uitleggen
Jij schrijft op wat belangrijk is. → opschrijven
Doen jullie mee aan het spel? → meedoen
De bus komt aan om tien uur. → aankomen
Ik haal mijn vriend op van school. → ophalen
Zij ziet haar fout in. → inzien
Oefening: werkwoordelijk gezegde
Schrijf de volgende zinnen over en onderstreep het werkwoordelijk gezegde:
De jongen loopt naar school.
Wij spelen vanmiddag voetbal.
Mijn moeder maakt het avondeten klaar.
De kat sliep op de bank.
De leerlingen werken hard in de klas.
Ik heb mijn huiswerk gemaakt.
Hij zal morgen naar de tandarts gaan.
Hoe vind je het onderwerp?
Stel de vraag: wie/wat + wg?
Of doe de onderwerpproef:
Verander het onderwerp van enkelvoud
naar meervoud of andersom
VB: De leerlingen vertelden het grapje.
Wie vertelden? De leerlingen!
Let op de gebiedende wijs!
Soms is er geen onderwerp in een zin met een bevel.
Voorbeeld: Kom mee!
Oefenen onderwerp
Schrijf de volgende zinnen over en onderstreep het onderwerp:
De jongen loopt naar school.
Wij maken ons huiswerk.
De kat ligt op de bank.
Mijn moeder bakt pannenkoeken.
Ruim je kamer op!
Luister goed naar de uitleg!
De leerlingen werken rustig in de klas.
Het lijdend voorwerp
Het lijdend voorwerp is degene of datgene waar iets mee gebeurt door het onderwerp.
Zo vind je het:
Wat is het? Welke rol?
Vraag: wie/wat + wg + o? Bijvoorbeeld: Thomas heeft zijn huiswerk gemaakt (lv = zijn huiswerk).
Extra tip: een lijdend voorwerp begint nooit met een voorzetsel.
Alles op een rijtje
Werkwoordelijk gezegde:
alle complete werkwoorden in de zin
Onderwerp:
wie/wat + wg?
Lijdend voorwerp:
wie/wat + wg + o?
Oefenen
Bepaal per zin wg, o en lv:
De jongen leest een spannend boek.
Mijn moeder maakt een lekkere soep.
De leraar geeft ons huiswerk.
Ik stuur mijn vriendin een bericht.
De voetballer schiet de bal.
Wij kopen een cadeautje voor oma.
7 De trainer vertelt de spelers een plan.
8 Zij brengt haar broer een glas water.
9 De kat vangt een muis.
10 Jullie sturen de docent een mail.
11 De dokter geeft de patiënt medicijnen.
12 Mijn zus maakt voor mij een tekening.
13 Ik lees een stripboek.
14 De bakker verkoopt vers brood.
15 De meester legt de kinderen de opdracht uit.
Reflectie: wie had de hoofdrol?
Herhaal de rollen: persoonsvorm, onderwerp, lijdend voorwerp.
Herken jij ze in zinnen?
Waarom is het handig om te kijken naar de rollen van de woorden in de zin?
Einde van de musical – applaus!
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Schrijf 2 dingen op waarover je meer wilt weten.
Stel 1 vraag over iets dat je nog niet zo goed hebt begrepen.