Week 3: In- en uitsluiting op stage

In- en uitsluiting op stage

1 / 32
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBurgerschapMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 32 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

In- en uitsluiting op stage

Open herkenbaar en dichtbij hun leefwereld: stage, team, grapjes, hiërarchie en erbij willen horen. Verwijs kort naar les 1 en 2 als basis voor diversiteit en inclusie; deze les zoomt in op hoe uitsluiting in de praktijk werkt.

Lesdoel

Ik kan op mijn stage minimaal één situatie van (onbewuste) discriminatie of uitsluiting signaleren en met theorie uitleggen welk uitsluitingsmechanisme daarachter zit.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden komen bij je op bij uitsluiting op stage?

Gebruik de woordenwolk als veilige start. Vraag kort door op herkenbare woorden als grapjes, toon, buitensluiten, bang, hiërarchie of zwijgen.

Wat bedoelen we met uitsluiting?

Uitsluiting betekent dat iemand minder serieus wordt genomen, minder mee mag doen of zich niet veilig voelt om zichzelf te zijn.


Dat gebeurt niet altijd openlijk. Soms zit het in woorden, grapjes, aannames, toon, negeren of ongelijke behandeling.


In een zorgteam heeft dat gevolgen voor collega's, stagiairs én patiënten.

Leg het praktisch uit: niet alleen grote incidenten, maar ook kleine dagelijkse signalen. Maak de koppeling met zorgkwaliteit en veiligheid.

Onbewuste vooroordelen

  • Snelle aannames over iemand

  • Vaak zonder slechte bedoeling

  • Gebaseerd op eerdere beelden of ervaringen

  • Beïnvloedt hoe je kijkt, luistert en reageert

Benadruk dat onbewust niet hetzelfde is als onschuldig: het effect kan alsnog kwetsend of oneerlijk zijn.

Stereotypering

Bij stereotypering plak je kenmerken van een groep op een persoon.


Voorbeelden:

  • 'Jonge stagiairs zijn nog niet stevig genoeg'

  • 'Die patiëntengroep is altijd lastig'

  • 'Iemand met een accent zal het wel minder goed begrijpen'


Het probleem: je ziet de persoon minder goed als individu.

Gebruik alleen herkenbare, veilige voorbeelden en noem expliciet dat het om mechanismen gaat, niet om waarheden.

Groepsdruk op de werkvloer

In een team pas je je vaak aan, zeker als je nieuw bent.


  • Je wilt erbij horen

  • Je wilt geen 'gedoe' veroorzaken

  • Ervaren collega's lijken meer macht te hebben

  • Stil blijven voelt soms veiliger dan reageren


Daardoor kan uitsluiting blijven bestaan.

Laat hier al landen waarom dit voor 16/17-jarigen extra lastig is: afhankelijkheid, beoordeling, onzekerheid en leeftijdsverschil.

Waarom merk je het soms niet direct?

  • Omdat gedrag 'normaal' lijkt in een team

  • Omdat het als grap wordt verpakt

  • Omdat niemand iets zegt

  • Omdat een stagiair snel aan zichzelf twijfelt

Dit helpt studenten taal geven aan ervaringen die eerst vaag voelden: 'Misschien stel ik me aan' is een veelvoorkomende reactie.

Waar zie je uitsluiting vaak terug?

In deze les kijken we naar herkenbare situaties op stage of school:


  • Taal: woorden, grapjes, toon, accent

  • Cultuur/Religie: aannames, opmerkingen, gewoonten

  • Leeftijd/Hiërarchie: kleineren, niet serieus nemen

  • Gedrag: iemand buitensluiten of wegzetten

Deze indeling sluit aan op de latere flapcategorieën. Houd de termen consequent aan.

Waardoor blijft uitsluiting in een team vaak bestaan?

A

Door groepsdruk

B

Door roosterdruk

C

Door vakkennis

D

Door pauzetijden

Sluit aan op de slides over onbewuste vooroordelen, stereotypering en groepsdruk. De afleiders zijn werkvloerwoorden, maar verklaren uitsluiting hier niet direct.

Maak de uitleg compleet

Uitsluiting is niet altijd openlijk zichtbaar. Onbewuste vooroordelen zijn snelle aannames over iemand. Bij stereotypering plak je kenmerken van een groep op een persoon. Groepsdruk maakt dat iemand zich aanpast of zwijgt in een team.

Onbewuste vooroordelen
stereotypering
Groepsdruk
intimidatie
gelijkwaardigheid
feedback

Alle drie de kernbegrippen zijn letterlijk behandeld in deze eerste subtopic en vormen de basis voor de rest van de les.

Taal en uitsluiting

  • Grappen over accent of woordgebruik

  • Iemand steeds onderbreken

  • Kleineren met toon of bijnaam

  • Over een patiënt praten in plaats van mét een patiënt

Waarom dit werkt

  • Taal bepaalt wie erbij hoort

  • Woorden kunnen macht laten voelen

  • Herhaling maakt het 'normaal'

  • De ander voelt zich minder veilig

Hoe het eruit kan zien

Maak ook de koppeling naar professionele communicatie in de zorg: taal heeft invloed op waardigheid en vertrouwen.

Cultuur en religie

  • Aannames over gewoonten of geloof

  • Opmerkingen als 'doe maar normaal'

  • Geen ruimte voor verschil

  • Verwachten dat één persoon voor een hele groep spreekt

Blijf dicht bij mechanismen: het gaat om aannames en uitsluiting, niet om uitgebreide religieuze of culturele uitleg.

Leeftijd en hiërarchie

Een jonge stagiair heeft vaak minder positie in een team.


  • Je bent afhankelijk van begeleiding en beoordeling

  • Ervaring van collega's telt zwaar

  • Je wilt laten zien dat je geschikt bent

  • Daardoor voelt tegenspreken riskant


Leeftijd en hiërarchie kunnen uitsluiting versterken.

Noem dat hiërarchie niet per se slecht is in de zorg; het wordt een probleem als macht gebruikt wordt om anderen stil te maken.

Gedrag in het team

Niet alleen woorden sluiten uit. Ook gedrag doet dat.


  • Ogen rollen of lachen om iemand

  • Iemand overslaan of negeren

  • Een stagiair geen veilige ruimte geven om te leren

  • Harde bejegening of intimidatie


Gedrag laat zien wie macht heeft en wie niet.

Gebruik hier de term intimidatie alvast, omdat die terugkomt in casus 3.2.

Welke vorm zie jij het vaakst terug op stage of school?

1

Taal

2

Cultuur/Religie

3

Leeftijd/Hiërarchie

4

Gedrag

Deze slide heeft geen instructies

Wat laat hiërarchie vooral voelen voor een stagiair?

A

Meer vrijheid

B

Meer zekerheid

C

Minder risico

D

Minder positie

Gebaseerd op de slide over leeftijd en hiërarchie: afhankelijkheid en beoordeling maken tegenspreken riskant.

Casus 3.1: onbewuste discriminatie

In een team worden opmerkingen gemaakt die als 'grapje' bedoeld zijn, maar steeds dezelfde personen raken.


  • De bedoeling lijkt luchtig

  • Het effect is ongelijk en kwetsend

  • Niemand corrigeert het gedrag

  • Zo wordt uitsluiting onderdeel van de teamcultuur

Houd de casus algemeen genoeg zodat studenten er meerdere stage-ervaringen in kunnen herkennen.

Casus 3.1 ontleden

Gevolgen

Mechanismen

  • Onveilig gevoel in het team

  • Minder vertrouwen

  • Minder ruimte om jezelf te zijn

  • Slechtere samenwerking

  • Onbewuste vooroordelen

  • Stereotypering

  • Normaliseren door herhaling

  • Groepsdruk om mee te lachen of te zwijgen

Benadruk dat analyse helpt om preciezer te kijken dan alleen 'dit voelde niet goed'.

Casus 3.2: harde bejegening

Een stagiair wordt streng, kleinerend of intimiderend benaderd.


  • Feedback voelt als afbreken in plaats van helpen

  • De toon maakt reageren moeilijk

  • De stagiair gaat zich aanpassen of stilhouden

  • Leren en veiligheid komen onder druk te staan

Maak onderscheid tussen duidelijke feedback en harde bejegening: professioneel corrigeren is iets anders dan kleineren.

Waarom is iets zeggen zo moeilijk?

  • Ervaren collega heeft meer macht

  • Je wilt je stage niet verpesten

  • Je bent bang om lastig gevonden te worden

  • Het kan voelen alsof jij de enige bent die het ziet

Dit is het inhoudelijke hart van de les. Verbind leeftijd, afhankelijkheid, hiërarchie en groepsdruk expliciet.

Van situatie naar analyse

Kijk bij een stage-ervaring steeds naar drie dingen:


  1. Wat gebeurde er precies?

  2. Wie had invloed of macht?

  3. Welk uitsluitingsmechanisme zie je?


Zo onderbouw je een ervaring met theorie.

Noem hier dat dit ook helpt voor de logboeknotitie en later reflectieverslag.

Waarom zegt een jonge stagiair vaak niets terug?

Verwachte elementen: jong zijn, nieuw in het team, afhankelijk van beoordeling, ervaren collega heeft meer macht, bang om lastig gevonden te worden, erbij willen horen, twijfel aan jezelf.

Vul de casusanalyse aan

Bij casusanalyse kijk je eerst naar wat er precies gebeurde. Daarna kijk je wie macht of invloed had. Tot slot benoem je welk uitsluitingsmechanisme je herkent.

gebeurde
macht
uitsluitingsmechanisme
gevoel
rooster
mening

Deze vraag bereidt direct voor op de logboeknotitie: situatie, invloed/macht en mechanisme.

Handvatten: grens aangeven

Wat helpt

  • Blijf rustig en duidelijk

  • Benoem concreet wat je hoort of ziet

  • Geef aan wat het met jou of de situatie doet

  • Kies een veilig moment als direct reageren niet lukt

  • 'Deze opmerking voelt niet oké.'

  • 'Ik merk dat dit mij ongemakkelijk maakt.'

  • 'Kunnen we dit anders bespreken?'

  • 'Ik wil hier graag even op terugkomen.'

Wat je kunt zeggen

Hou de zinnen eenvoudig en uitvoerbaar voor starters. Niet te assertief geformuleerd, zodat het realistisch blijft voor deze doelgroep.

Je hoeft het niet alleen te doen

Als iets onveilig voelt, zoek steun.


  • Stagebegeleider

  • Werkbegeleider

  • Mentor of docent

  • Vertrouwenspersoon volgens school of stageplek


Hulp vragen is professioneel, niet zwak.

Noem waar mogelijk de concrete routes binnen de opleiding, maar houd het op de slide algemeen.

Waarom dit in de zorg extra telt

Uitsluiting raakt niet alleen medewerkers of stagiairs.


  • Het beïnvloedt teamveiligheid

  • Het beïnvloedt leerklimaat

  • Het beïnvloedt hoe patiënten benaderd worden

  • Het beïnvloedt kwaliteit van zorg


Een veilige werkcultuur is dus ook goede zorg.

Sluit hier de burgerschapskant en beroepshouding aan elkaar: gelijkwaardigheid is ook professioneel handelen.

Logboeknotitie als voorbereiding

Beschrijf een waargenomen situatie van uitsluiting of discriminatie zo concreet mogelijk:


  • wat er gebeurde

  • wie erbij betrokken waren

  • welk uitsluitingsmechanisme je herkent

  • waarom dit belangrijk is voor veiligheid op stage


Dit vormt de basis voor je latere reflectieverslag.

Geen APA-uitleg op de slide; alleen de inhoudelijke voorbereiding. Eventuele formele eisen kan de docent mondeling toelichten.

Wat is een passende eerste stap bij een onveilige situatie?

A

Direct negeren

B

Rustig benoemen

C

Hard terugsnauwen

D

Mee blijven lachen

Sluit aan op de handvatten: rustig en duidelijk blijven, concreet benoemen wat je hoort of ziet.

Wat neem jij mee uit deze les?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten kort benoemen wat inhoudelijk is blijven hangen, bijvoorbeeld groepsdruk, hiërarchie, taal of veiligheid.

Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?

Reflectievraag over leerproces. Mogelijke antwoorden: casussen, voorbeelden uit stage, flap/post-it-opdracht, uitleg van begrippen, bespreken van zinnen om grens aan te geven.

Begrippenlijst

uitsluiting - het buitensluiten, kleineren of ongelijk behandelen van iemand

onbewust vooroordeel - een snelle aanname over iemand zonder dat je dat altijd doorhebt

stereotypering - eigenschappen van een groep plakken op een persoon

groepsdruk - invloed van een groep waardoor je je aanpast of zwijgt

hiërarchie - verschil in positie, macht of ervaring binnen een organisatie

harde bejegening - een benadering die streng, kleinerend of onveilig overkomt

intimidatie - gedrag dat iemand bang, onzeker of stil maakt

Deze slide heeft geen instructies