In- en uitsluiting op stage
In- en uitsluiting op stage
Open herkenbaar en dichtbij hun leefwereld: stage, team, grapjes, hiërarchie en erbij willen horen. Verwijs kort naar les 1 en 2 als basis voor diversiteit en inclusie; deze les zoomt in op hoe uitsluiting in de praktijk werkt.
Lesdoel
Ik kan op mijn stage minimaal één situatie van (onbewuste) discriminatie of uitsluiting signaleren en met theorie uitleggen welk uitsluitingsmechanisme daarachter zit.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden komen bij je op bij uitsluiting op stage?
Gebruik de woordenwolk als veilige start. Vraag kort door op herkenbare woorden als grapjes, toon, buitensluiten, bang, hiërarchie of zwijgen.
Wat bedoelen we met uitsluiting?
Uitsluiting betekent dat iemand minder serieus wordt genomen, minder mee mag doen of zich niet veilig voelt om zichzelf te zijn.
Dat gebeurt niet altijd openlijk. Soms zit het in woorden, grapjes, aannames, toon, negeren of ongelijke behandeling.
In een zorgteam heeft dat gevolgen voor collega's, stagiairs én patiënten.
Leg het praktisch uit: niet alleen grote incidenten, maar ook kleine dagelijkse signalen. Maak de koppeling met zorgkwaliteit en veiligheid.
Onbewuste vooroordelen
Snelle aannames over iemand
Vaak zonder slechte bedoeling
Gebaseerd op eerdere beelden of ervaringen
Beïnvloedt hoe je kijkt, luistert en reageert
Benadruk dat onbewust niet hetzelfde is als onschuldig: het effect kan alsnog kwetsend of oneerlijk zijn.
Stereotypering
Bij stereotypering plak je kenmerken van een groep op een persoon.
Voorbeelden:
'Jonge stagiairs zijn nog niet stevig genoeg'
'Die patiëntengroep is altijd lastig'
'Iemand met een accent zal het wel minder goed begrijpen'
Het probleem: je ziet de persoon minder goed als individu.
Gebruik alleen herkenbare, veilige voorbeelden en noem expliciet dat het om mechanismen gaat, niet om waarheden.
Groepsdruk op de werkvloer
In een team pas je je vaak aan, zeker als je nieuw bent.
Je wilt erbij horen
Je wilt geen 'gedoe' veroorzaken
Ervaren collega's lijken meer macht te hebben
Stil blijven voelt soms veiliger dan reageren
Daardoor kan uitsluiting blijven bestaan.
Laat hier al landen waarom dit voor 16/17-jarigen extra lastig is: afhankelijkheid, beoordeling, onzekerheid en leeftijdsverschil.
Waarom merk je het soms niet direct?
Omdat gedrag 'normaal' lijkt in een team
Omdat het als grap wordt verpakt
Omdat niemand iets zegt
Omdat een stagiair snel aan zichzelf twijfelt
Dit helpt studenten taal geven aan ervaringen die eerst vaag voelden: 'Misschien stel ik me aan' is een veelvoorkomende reactie.
Waar zie je uitsluiting vaak terug?
In deze les kijken we naar herkenbare situaties op stage of school:
Taal: woorden, grapjes, toon, accent
Cultuur/Religie: aannames, opmerkingen, gewoonten
Leeftijd/Hiërarchie: kleineren, niet serieus nemen
Gedrag: iemand buitensluiten of wegzetten
Deze indeling sluit aan op de latere flapcategorieën. Houd de termen consequent aan.
Waardoor blijft uitsluiting in een team vaak bestaan?
Door groepsdruk
Door roosterdruk
Door vakkennis
Door pauzetijden
Sluit aan op de slides over onbewuste vooroordelen, stereotypering en groepsdruk. De afleiders zijn werkvloerwoorden, maar verklaren uitsluiting hier niet direct.
Maak de uitleg compleet
Uitsluiting is niet altijd openlijk zichtbaar. Onbewuste vooroordelen zijn snelle aannames over iemand. Bij stereotypering plak je kenmerken van een groep op een persoon. Groepsdruk maakt dat iemand zich aanpast of zwijgt in een team.
Alle drie de kernbegrippen zijn letterlijk behandeld in deze eerste subtopic en vormen de basis voor de rest van de les.
Taal en uitsluiting
Grappen over accent of woordgebruik
Iemand steeds onderbreken
Kleineren met toon of bijnaam
Over een patiënt praten in plaats van mét een patiënt
Waarom dit werkt
Taal bepaalt wie erbij hoort
Woorden kunnen macht laten voelen
Herhaling maakt het 'normaal'
De ander voelt zich minder veilig
Hoe het eruit kan zien
Maak ook de koppeling naar professionele communicatie in de zorg: taal heeft invloed op waardigheid en vertrouwen.
Cultuur en religie
Aannames over gewoonten of geloof
Opmerkingen als 'doe maar normaal'
Geen ruimte voor verschil
Verwachten dat één persoon voor een hele groep spreekt
Blijf dicht bij mechanismen: het gaat om aannames en uitsluiting, niet om uitgebreide religieuze of culturele uitleg.
Leeftijd en hiërarchie
Een jonge stagiair heeft vaak minder positie in een team.
Je bent afhankelijk van begeleiding en beoordeling
Ervaring van collega's telt zwaar
Je wilt laten zien dat je geschikt bent
Daardoor voelt tegenspreken riskant
Leeftijd en hiërarchie kunnen uitsluiting versterken.
Noem dat hiërarchie niet per se slecht is in de zorg; het wordt een probleem als macht gebruikt wordt om anderen stil te maken.
Gedrag in het team
Niet alleen woorden sluiten uit. Ook gedrag doet dat.
Ogen rollen of lachen om iemand
Iemand overslaan of negeren
Een stagiair geen veilige ruimte geven om te leren
Harde bejegening of intimidatie
Gedrag laat zien wie macht heeft en wie niet.
Gebruik hier de term intimidatie alvast, omdat die terugkomt in casus 3.2.
Welke vorm zie jij het vaakst terug op stage of school?
Taal
Cultuur/Religie
Leeftijd/Hiërarchie
Gedrag
Deze slide heeft geen instructies
Wat laat hiërarchie vooral voelen voor een stagiair?
Meer vrijheid
Meer zekerheid
Minder risico
Minder positie
Gebaseerd op de slide over leeftijd en hiërarchie: afhankelijkheid en beoordeling maken tegenspreken riskant.
Casus 3.1: onbewuste discriminatie
In een team worden opmerkingen gemaakt die als 'grapje' bedoeld zijn, maar steeds dezelfde personen raken.
De bedoeling lijkt luchtig
Het effect is ongelijk en kwetsend
Niemand corrigeert het gedrag
Zo wordt uitsluiting onderdeel van de teamcultuur
Houd de casus algemeen genoeg zodat studenten er meerdere stage-ervaringen in kunnen herkennen.
Casus 3.1 ontleden
Gevolgen
Mechanismen
Onveilig gevoel in het team
Minder vertrouwen
Minder ruimte om jezelf te zijn
Slechtere samenwerking
Onbewuste vooroordelen
Stereotypering
Normaliseren door herhaling
Groepsdruk om mee te lachen of te zwijgen
Benadruk dat analyse helpt om preciezer te kijken dan alleen 'dit voelde niet goed'.
Casus 3.2: harde bejegening
Een stagiair wordt streng, kleinerend of intimiderend benaderd.
Feedback voelt als afbreken in plaats van helpen
De toon maakt reageren moeilijk
De stagiair gaat zich aanpassen of stilhouden
Leren en veiligheid komen onder druk te staan
Maak onderscheid tussen duidelijke feedback en harde bejegening: professioneel corrigeren is iets anders dan kleineren.
Waarom is iets zeggen zo moeilijk?
Ervaren collega heeft meer macht
Je wilt je stage niet verpesten
Je bent bang om lastig gevonden te worden
Het kan voelen alsof jij de enige bent die het ziet
Dit is het inhoudelijke hart van de les. Verbind leeftijd, afhankelijkheid, hiërarchie en groepsdruk expliciet.
Van situatie naar analyse
Kijk bij een stage-ervaring steeds naar drie dingen:
Wat gebeurde er precies?
Wie had invloed of macht?
Welk uitsluitingsmechanisme zie je?
Zo onderbouw je een ervaring met theorie.
Noem hier dat dit ook helpt voor de logboeknotitie en later reflectieverslag.
Waarom zegt een jonge stagiair vaak niets terug?
Verwachte elementen: jong zijn, nieuw in het team, afhankelijk van beoordeling, ervaren collega heeft meer macht, bang om lastig gevonden te worden, erbij willen horen, twijfel aan jezelf.
Vul de casusanalyse aan
Bij casusanalyse kijk je eerst naar wat er precies gebeurde. Daarna kijk je wie macht of invloed had. Tot slot benoem je welk uitsluitingsmechanisme je herkent.
Deze vraag bereidt direct voor op de logboeknotitie: situatie, invloed/macht en mechanisme.
Handvatten: grens aangeven
Wat helpt
Blijf rustig en duidelijk
Benoem concreet wat je hoort of ziet
Geef aan wat het met jou of de situatie doet
Kies een veilig moment als direct reageren niet lukt
'Deze opmerking voelt niet oké.'
'Ik merk dat dit mij ongemakkelijk maakt.'
'Kunnen we dit anders bespreken?'
'Ik wil hier graag even op terugkomen.'
Wat je kunt zeggen
Hou de zinnen eenvoudig en uitvoerbaar voor starters. Niet te assertief geformuleerd, zodat het realistisch blijft voor deze doelgroep.
Je hoeft het niet alleen te doen
Als iets onveilig voelt, zoek steun.
Stagebegeleider
Werkbegeleider
Mentor of docent
Vertrouwenspersoon volgens school of stageplek
Hulp vragen is professioneel, niet zwak.
Noem waar mogelijk de concrete routes binnen de opleiding, maar houd het op de slide algemeen.
Waarom dit in de zorg extra telt
Uitsluiting raakt niet alleen medewerkers of stagiairs.
Het beïnvloedt teamveiligheid
Het beïnvloedt leerklimaat
Het beïnvloedt hoe patiënten benaderd worden
Het beïnvloedt kwaliteit van zorg
Een veilige werkcultuur is dus ook goede zorg.
Sluit hier de burgerschapskant en beroepshouding aan elkaar: gelijkwaardigheid is ook professioneel handelen.
Logboeknotitie als voorbereiding
Beschrijf een waargenomen situatie van uitsluiting of discriminatie zo concreet mogelijk:
wat er gebeurde
wie erbij betrokken waren
welk uitsluitingsmechanisme je herkent
waarom dit belangrijk is voor veiligheid op stage
Dit vormt de basis voor je latere reflectieverslag.
Geen APA-uitleg op de slide; alleen de inhoudelijke voorbereiding. Eventuele formele eisen kan de docent mondeling toelichten.
Wat is een passende eerste stap bij een onveilige situatie?
Direct negeren
Rustig benoemen
Hard terugsnauwen
Mee blijven lachen
Sluit aan op de handvatten: rustig en duidelijk blijven, concreet benoemen wat je hoort of ziet.
Wat neem jij mee uit deze les?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten kort benoemen wat inhoudelijk is blijven hangen, bijvoorbeeld groepsdruk, hiërarchie, taal of veiligheid.
Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?
Reflectievraag over leerproces. Mogelijke antwoorden: casussen, voorbeelden uit stage, flap/post-it-opdracht, uitleg van begrippen, bespreken van zinnen om grens aan te geven.
Begrippenlijst
uitsluiting - het buitensluiten, kleineren of ongelijk behandelen van iemand
onbewust vooroordeel - een snelle aanname over iemand zonder dat je dat altijd doorhebt
stereotypering - eigenschappen van een groep plakken op een persoon
groepsdruk - invloed van een groep waardoor je je aanpast of zwijgt
hiërarchie - verschil in positie, macht of ervaring binnen een organisatie
harde bejegening - een benadering die streng, kleinerend of onveilig overkomt
intimidatie - gedrag dat iemand bang, onzeker of stil maakt
Deze slide heeft geen instructies