W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Erbij horen of buitengesloten
Iedereen wil ergens bij horen. Maar soms blijft iemand buiten. Hoe werkt dat, en wat kun je doen?
Les 2 · Verschil en gelijkwaardigheid
W E G W I J S
B U R G E R S C H A P · E N T R E E E N N I V E A U 2
Erbij horen of buitengesloten
Iedereen wil ergens bij horen. Maar soms blijft iemand buiten. Hoe werkt dat, en wat kun je doen?
Les 2 · Verschil en gelijkwaardigheid
Let op: deze les gaat over buitensluiten en discriminatie. Sommige studenten hebben dit zelf meegemaakt, op school, op stage of bij het solliciteren. Zorg voor een veilige sfeer, dwing geen persoonlijke verhalen af en laat studenten zelf kiezen wat ze delen. Weet vooraf wie de vertrouwenspersoon van de school is, zodat je kunt doorverwijzen.
Over deze les: les 2 van het thema Verschil en gelijkwaardigheid, voor Entree en mbo niveau 2, ongeveer 30 minuten. Studenten leren hoe een wij-zij-gevoel ontstaat, wat het verschil is tussen een vooroordeel en discriminatie en waar je discriminatie kunt melden. De taal en de voorbeelden zijn eenvoudig, met situaties uit stage en werk.
Koppeling: in de huidige kwalificatie-eisen valt deze les onder de sociaal-maatschappelijke dimensie (omgaan met verschillen, deelnemen aan de samenleving). In het expertadvies voor het nieuwe burgerschap (thema Verschil en gelijkwaardigheid, eis 2) gaat het om hoe in- en uitsluiting werkt en welke gevolgen dat heeft. Image credit: physiognomist, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 2
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat een wij-zij-gevoel is.
2
Je kan het verschil tussen een vooroordeel en discriminatie uitleggen.
3
Je kan noemen waar je discriminatie kunt melden.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les komen ze terug in de terugblik.
S T A R T V R A A G
LES 2
Wat helpt jou om je thuis te voelen in een nieuwe groep?
Iemand die me opvangt
Samen lachen
Dezelfde hobby's of muziek
Een duidelijke taak
Startvraag: een veilige instap, want het gaat over je thuis voelen en niet over buitengesloten worden. Noteer een paar antwoorden op het bord. Ze komen terug bij de opdracht: wat helpt, kan een groep ook doen voor een ander.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 2
Wij en zij
In een groep ben je wij. Wie er niet bij hoort, is zij.
Mensen zoeken mensen die op hen lijken. Dat voelt veilig.
Maar een sterk wij-gevoel kan ook buitensluiten. Soms zonder dat je het doorhebt. Bijvoorbeeld iemand die niet in de groepsapp zit.
Uitleg: in de sociale psychologie heet dit het verschil tussen de eigen groep en de andere groep. Een wij-gevoel is niet slecht: een team dat samen een klus klaart, heeft het ook. Het wordt een probleem als 'zij' minder waard worden.
Vraag: in welke groepen zit jij? Denk aan je klas, je team op stage of je sportclub.
V R A A G
LES 2
In je team horen sommigen er wel bij en anderen niet. Je voelt het verschil. Hoe heet dat?
Groepsdruk
Eerlijkheid
Een wij-zij-gevoel
Solidariteit
Antwoord: C. Een wij-zij-gevoel betekent dat je mensen in 'wij' en 'zij' verdeelt. Groepsdruk is iets anders: je doet iets omdat de groep het doet. Solidariteit is voor elkaar instaan.
K E R N B E G R I P
LES 2
Discriminatie
Je behandelt iemand anders, omdat hij of zij bij een groep hoort. Bijvoorbeeld: de baas geeft de nieuwe collega steeds het zwaarste werk.
Eerst komt vaak een vooroordeel: je denkt iets over iemand die je niet kent. Denken is een vooroordeel. Doen is discriminatie.
Kernbegrip: de keten is stereotype (een vast beeld van een groep), vooroordeel (een oordeel in je hoofd) en discriminatie (een daad). Een vooroordeel is niet verboden. Discriminatie is bij werk, onderwijs en diensten wel verboden.
Hulpzin voor wie vastloopt: denken is een vooroordeel, doen is discriminatie.
V R A A G
LES 2
Een klant denkt: 'Die stagiair is jong, dus hij kan er niets van.' De klant zegt niets. Wat is dit?
Een vooroordeel
Discriminatie
Groepsdruk
Pesten
Antwoord: A. De klant oordeelt over iemand die hij niet kent, op basis van een beeld. Hij doet nog niets, dus het is geen discriminatie. Vraag door: wanneer zou het wel discriminatie worden? Bijvoorbeeld als de klant weigert door de stagiair geholpen te worden.
V E R S C H I L E N G E L I J K W A A R D I G H E I D
LES 2
Wat kun je doen?
Overkomt het jou, of zie je het bij een ander?
Praat erover met iemand die je vertrouwt, zoals je mentor of stagebegeleider.
Meld het bij Discriminatie.nl. Bel 0800-0880 of meld het online. Dat is gratis. Het kan ook anoniem.
Is het strafbaar? Doe aangifte bij de politie.
Uitleg: Discriminatie.nl heeft regionale bureaus met consulenten. Zij ondernemen geen actie zonder jouw toestemming. Een anonieme melding telt mee als signaal, maar dan zijn geen vervolgstappen mogelijk. Je kunt ook een oordeel vragen aan het College voor de Rechten van de Mens.
Noem ook de vertrouwenspersoon en de klachtenregeling van jullie eigen school, en waar studenten die kunnen vinden. Sommige studenten herkennen dit uit eigen ervaring: vraag niet wie het heeft meegemaakt.
S T E L L I N G
LES 2
Een groep mag zelf bepalen wie erbij hoort.
Eens
Oneens
Weet ik niet
Stelling: laat na de uitslag iemand van eens en iemand van oneens een argument geven. Er is geen goed of fout antwoord. Vraag door: wat is het verschil tussen een vriendengroep en een team op stage?
O P D R A C H T
LES 2
Iedereen erbij
1
Kies een plek: de kantine, de groepsapp of de pauzeruimte op stage.
2
Bedenk hoe iemand daar buiten kan vallen, ook als niemand dat wil.
3
Bedenk één ding dat jij kunt doen, zodat iedereen erbij hoort.
minute
second
In tweetallen
Opdracht: de opdracht gaat over een plek, niet over personen in de klas. Zo blijft het veilig. Laat aan het eind elk tweetal één idee noemen en verzamel ze op het bord. Gebruik de antwoorden van de startvraag: wat helpt om je thuis te voelen?
Hulp voor wie vastloopt: denk aan een nieuwe stagiair die niet in de groepsapp zit, iemand die tijdens de lunch alleen zit of grappen die alleen de groep snapt.
V R A A G
LES 2
Je wordt op stage steeds anders behandeld door je baas, vanwege je afkomst. Waar kun je dat melden?
Bij het UWV
Bij de gemeenteraad
Bij de Kamer van Koophandel
Bij Discriminatie.nl
Antwoord: D. Bij Discriminatie.nl kun je gratis melden, ook anoniem. Praat ook met iemand die je vertrouwt, zoals je mentor of stagebegeleider. Het UWV, de gemeenteraad en de Kamer van Koophandel zijn geen meldpunten voor discriminatie.
T E R U G B L I K
LES 2
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Wij-zij
Vooroordeel en discriminatie
Waar je meldt
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag welk leerdoel je aan het begin van de volgende les kort herhaalt.
V O L G E N D E L E S
Gelijke rechten zijn bevochten
Vrouwen mochten vroeger niet stemmen. Dat veranderde niet vanzelf. Volgende les ontdek je wie dat voor elkaar kreeg.
Je kan twee veranderingen noemen waardoor gelijke rechten groter werden.
Je kan uitleggen wat emancipatie is.
Volgende les: thema Verschil en gelijkwaardigheid, les 3.
Image credit: LessonUp