10.1 Het zenuwstelsel 10.2 Zenuwcellen en zenuwen

Het zenuwstelsel en zenuwcellen

1 / 24
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolmavoLeerjaar 4

In deze les zitten 24 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Het zenuwstelsel en zenuwcellen

Deze slide heeft geen instructies

Start van de les

Pak je spullen:

  • laptop of schrift

  • pen en boek

  • Les begint over 2:00 minuten


Planning

  • 5 minuten lezen

  • Uitleg/ aantekeningen

  • Opdrachten


2

minute

00

second

De gebruiker vraagt om één opstartslide met planning en een timer van 2 minuten, in kleuren passend bij het schoollogo. Op basis van de attachment is gekozen voor een rustige blauw-witte stijl die aansluit bij een schoolhuisstijl. Een echte aftellende timer kan niet als statisch slide-inhoudselement worden gemaakt; toon daarom '2:00' op de slide en gebruik eventueel in de presentatie-software een aparte timer.

Leerdoelen

10.1

Je kunt de delen en functies van het zenuwstelsel volledig beschrijven.

10.2

Je kunt in een afbeelding van een zenuwcel de onderdelen benoemen.

Je kunt de drie typen zenuwcellen noemen en hun functies en kenmerken uitleggen.

Je kunt omschrijven wat een zenuw is en de drie typen zenuwen met hun kenmerken beschrijven.

De gebruiker vroeg om volledig uitgeschreven leerdoelen. Daarom staan hier alle relevante leerdoelen uit 10.1 en 10.2 samen uitgeschreven, ook al stuurt de les inhoudelijk naar één samenhangend begrip van opbouw en werking.

Het zenuwstelsel als regelsysteem

  • Je zenuwstelsel verwerkt informatie uit je omgeving

  • Het regelt reacties van spieren en klieren

  • Signalen worden doorgegeven als impulsen

  • Zo kun je snel waarnemen en reageren

Deze slide heeft geen instructies

Delen van het zenuwstelsel

Het zenuwstelsel bestaat uit twee hoofdonderdelen:

  • het centrale zenuwstelsel

  • de zenuwen


Het centrale zenuwstelsel omvat:

  • grote hersenen

  • kleine hersenen

  • hersenstam

  • ruggenmerg

Benadruk dat zenuwen niet tot het centrale zenuwstelsel horen, maar het centrale zenuwstelsel verbinden met de rest van het lichaam.

Van prikkel naar reactie

Prikkel → zintuigcellen vangen informatie op → impulsen ontstaan → impulsen gaan via zenuwen naar de hersenen → hersenen verwerken de informatie → nieuwe impulsen gaan naar spieren of klieren → reactie


Voorbeelden van prikkels zijn licht en geur.

Gebruik het voorbeeld van iets lekkers zien of ruiken: bewustwording in de hersenen, daarna speekselproductie of een beweging van de arm.

Functies van het zenuwstelsel

Het zenuwstelsel heeft twee hoofdrollen:


  • impulsen van zintuigen verwerken

  • de werking van spieren en klieren regelen


Daardoor kun je waarnemen, nadenken en reageren.

Deze slide heeft geen instructies

Zenuwcellen geven impulsen door

  • Impulsen verplaatsen zich via zenuwcellen

  • Het zenuwstelsel bevat miljoenen zenuwcellen

  • Signalen kunnen heel snel gaan, vaak meer dan 200 km/uur

Noem dat de hoge snelheid helpt om snel te reageren, bijvoorbeeld bij bewegen of bij het waarnemen van gevaar.

Bouw van een zenuwcel

Elke zenuwcel heeft:


  • een cellichaam

  • daarin een celkern

  • een of meer uitlopers


De impulsen verplaatsen zich langs de uitlopers. Uitlopers kunnen meer dan één meter lang zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Onderdelen herkennen

In een afbeelding van een zenuwcel kun je meestal deze delen aanwijzen:


  • cellichaam

  • celkern

  • uitloper of uitlopers


Deze onderdelen zijn belangrijk voor het ontvangen en doorgeven van impulsen.

Houd de terminologie consequent: gebruik steeds 'cellichaam', 'celkern' en 'uitloper'.

Drie typen zenuwcellen

Er zijn drie typen zenuwcellen:


  • gevoelszenuwcellen

  • bewegingszenuwcellen

  • schakelcellen


Ze verschillen in richting van impulsgeleiding, plaats in het lichaam en functie.

Deze slide heeft geen instructies

Gevoelszenuwcellen

  • Geleiden impulsen van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel

  • Hun cellichamen liggen vlak bij het centrale zenuwstelsel

  • Eén uitloper geleidt naar het cellichaam toe

  • Een andere uitloper geleidt naar het centrale zenuwstelsel

Verwijs naar zintuigcellen in bijvoorbeeld huid, oog of oor als startpunt van de impuls.

Bewegingszenuwcellen

  • Geleiden impulsen van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren

  • Hun cellichamen liggen in het centrale zenuwstelsel

  • Ze hebben één lange uitloper naar spier- of kliercellen

  • Het cellichaam heeft veel vertakkingen voor contact met schakelcellen

Deze slide heeft geen instructies

Schakelcellen

  • Geleiden impulsen binnen het centrale zenuwstelsel

  • Verbinden zenuwcellen met elkaar

  • Verbinden gevoelszenuwcellen met bewegingszenuwcellen

  • Liggen helemaal in het centrale zenuwstelsel

Benadruk dat schakelcellen niet naar spieren of zintuigen lopen; hun werk blijft binnen hersenen en ruggenmerg.

Hoe impulsen worden doorgegeven

Bij het doorgeven van impulsen werken de drie typen zenuwcellen samen:


zintuig → gevoelszenuwcel → schakelcel → bewegingszenuwcel → spier of klier


Zo wordt informatie eerst aangevoerd, daarna verwerkt en tenslotte omgezet in een reactie.

Deze slide heeft geen instructies

Wat is een zenuw?

Een zenuw is een bundel van uitlopers van zenuwcellen.


In werkelijkheid loopt een impuls niet via één enkele uitloper. Impulsen worden via duizenden uitlopers tegelijk doorgegeven. Die uitlopers liggen samen in een zenuw.

Maak het onderscheid expliciet: een zenuwcel is één cel; een zenuw is een bundel van veel uitlopers.

Bouw van een zenuw

  • Om elke uitloper ligt een dun isolerend laagje

  • Dat laagje houdt uitlopers van elkaar gescheiden

  • Impulsen kunnen daardoor niet zomaar overspringen

  • Om de hele zenuw ligt stevig bindweefsel

Deze slide heeft geen instructies

Waarom isolatie en bindweefsel belangrijk zijn

Het isolerende laagje en het bindweefsel hebben verschillende functies:


  • isolerend laagje: voorkomt storing tussen uitlopers

  • bindweefsel: beschermt de zenuw


Daardoor kunnen impulsen betrouwbaar en veilig worden doorgegeven.

Deze slide heeft geen instructies

Drie typen zenuwen

Er zijn drie typen zenuwen:


  • gevoelszenuwen

  • bewegingszenuwen

  • gemengde zenuwen


Het type zenuw hangt af van welke uitlopers erin zitten.

Deze slide heeft geen instructies

Gevoelszenuwen en bewegingszenuwen

  • Een gevoelszenuw bevat alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen

  • Voorbeeld: de oogzenuw

  • Een bewegingszenuw bevat alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen

  • Beide zijn gespecialiseerd in één richting van informatie

De oogzenuw is een helder voorbeeld van een gevoelszenuw: impulsen gaan van zintuigcellen in het oog naar de hersenen.

Gemengde zenuwen

  • Een gemengde zenuw bevat uitlopers van gevoelszenuwcellen én bewegingszenuwcellen

  • De meeste zenuwen in het lichaam zijn gemengde zenuwen

  • Ze voeren impulsen aan én af tussen lichaam en centraal zenuwstelsel

Deze slide heeft geen instructies

Aansluiting op hersenen en ruggenmerg

  • Impulsen van romp en ledematen lopen via het ruggenmerg naar de hersenen

  • Impulsen naar spieren en klieren in romp en ledematen gaan ook via het ruggenmerg

  • Impulsen van en naar hoofd en hals verlopen via de hersenstam

  • Ze gaan dus niet via het ruggenmerg

Laat leerlingen het lichaam als twee routes zien: hoofd/hals via hersenstam, romp/ledematen via ruggenmerg.

Begrippenlijst

zenuwstelsel - het orgaanstelsel dat impulsen verwerkt en spieren en klieren aanstuurt

centrale zenuwstelsel - de grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en het ruggenmerg samen

zenuw - een bundel van uitlopers van zenuwcellen

impuls - elektrisch signaal dat door zenuwcellen wordt doorgegeven

zenuwcel - cel die impulsen ontvangt en doorgeeft

cellichaam - deel van de zenuwcel waarin onder andere de celkern ligt

uitloper - lang deel van een zenuwcel waarlangs impulsen zich verplaatsen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

gevoelszenuwcel - zenuwcel die impulsen van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel geleidt

bewegingszenuwcel - zenuwcel die impulsen van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren geleidt

schakelcel - zenuwcel die impulsen binnen het centrale zenuwstelsel doorgeeft

gevoelszenuw - zenuw met alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen

bewegingszenuw - zenuw met alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen

gemengde zenuw - zenuw met uitlopers van gevoelszenuwcellen en bewegingszenuwcellen

bindweefsel - stevig weefsel dat een zenuw beschermt

Deze slide heeft geen instructies