Fasen en faseovergangen

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkunde / ScheikundeMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 4

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen bij ijs, water en waterdamp?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: vast, vloeibaar, gas, koud, warm, smelten, damp.

Deze slide heeft geen instructies

Drie fasen van een stof

  • Een stof kan vast, vloeibaar of gasvormig zijn

  • In elke fase bewegen de moleculen anders

  • Die beweging bepaalt de vorm en het gedrag van de stof

  • Water is een bekend voorbeeld van alle drie de fasen

Benadruk dat het steeds om dezelfde stof kan gaan. Alleen de fase verandert, niet de soort stof.

Vaste stof

  • Moleculen zitten dicht op elkaar

  • Ze hebben een vaste plaats

  • Ze trillen alleen

  • Een vaste stof houdt zijn eigen vorm

Gebruik ijs, metaal of hout als voorbeeld. Corrigeer de misvatting dat moleculen in een vaste stof stilstaan: ze trillen wel.

Vloeistof

  • Moleculen zitten nog steeds vrij dicht bij elkaar

  • Ze hebben geen vaste plaats meer

  • Ze bewegen langs elkaar heen

  • Een vloeistof neemt de vorm van de beker aan

Deze slide heeft geen instructies

Gas

  • Moleculen zitten ver uit elkaar

  • Ze bewegen vrij en snel

  • Een gas heeft geen eigen vorm

  • Een gas vult de hele ruimte

Noem waterdamp of lucht als voorbeeld. Leg uit dat je bij 'stoom' vaak kleine waterdruppels ziet; de onzichtbare fase is het gas zelf.

Fasen vergelijken

  • Vaste stof: dicht op elkaar, trillend

  • Vloeistof: dicht bij elkaar, langs elkaar bewegend

  • Gas: ver uit elkaar, vrij bewegend

  • Meer bewegingsvrijheid geeft een andere fase

Dit is de samenvattende vergelijkingsslide van de drie fasen. Gebruik dezelfde woorden later opnieuw bij de faseovergangen.

Hoe bewegen moleculen in een vaste stof?

A

vrij en snel

B

ver uit elkaar

C

ze trillen

D

langs elkaar

Controleert het kernverschil met vloeistof en gas. Afleiders komen uit de andere fasen.

De drie fasen

In een vaste stof zitten moleculen dicht op elkaar en trillen ze. In een vloeistof bewegen moleculen langs elkaar heen. In een gas zitten moleculen ver uit elkaar en bewegen ze vrij.

vaste stof
vloeistof
gas
smelten
condenseren
stolpunt

Herhaalt de woorden van de vergelijkingsslide en koppelt die aan de juiste deeltjesbeweging.

Wat is een faseovergang?

Een faseovergang is een verandering van een stof van de ene fase naar de andere fase. De stof blijft dezelfde stof, maar de moleculen gaan anders bewegen en anders ten opzichte van elkaar zitten.

Laat leerlingen het verschil zien tussen 'andere stof' en 'andere fase'. Water blijft water bij smelten, bevriezen en verdampen.

Smelten

  • Vast → vloeibaar

  • Moleculen krijgen meer bewegingsvrijheid

  • Voorbeeld: ijs smelt en wordt water

Deze slide heeft geen instructies

Stollen

  • Vloeibaar → vast

  • Moleculen bewegen minder vrij

  • Voorbeeld: water bevriest en wordt ijs

Noem dat 'bevriezen' een bekend voorbeeld van stollen is bij water.

Verdampen

  • Vloeibaar → gas

  • Moleculen gaan nog vrijer bewegen

  • Voorbeeld: water verdampt uit een plas of pan

Je kunt kort noemen dat verdampen ook zonder koken kan gebeuren, bijvoorbeeld bij natte was die droogt.

Condenseren

  • Gas → vloeibaar

  • Moleculen komen weer dichter bij elkaar

  • Voorbeeld: waterdamp condenseert op een koude ruit

Deze slide heeft geen instructies

Vervluchtigen en rijpen

  • Sublimeren: vast → gas

  • Rijpen: gas → vast

  • Bij deze overgangen wordt de vloeibare fase overgeslagen

  • Voorbeeld rijpen: rijp op gras in de ochtend

Bij 'rijpen' gaat het om waterdamp die direct ijs wordt. Noem dat dit niet hetzelfde is als gewone condens die daarna bevriest.

Overzicht van faseovergangen

Gebruik deze slide als compleet schema. Let op dat de begrippen precies worden gebruikt.

Welke faseovergang is gas naar vloeibaar?

A

verdampen

B

condenseren

C

stollen

D

Vervluchtigen

Toetst of leerlingen de richting van de overgang herkennen, niet alleen het woord.

Overgangen herkennen

Als ijs water wordt, heet dat smelten. Als water ijs wordt, heet dat stollen. Als waterdamp druppels op een koude ruit wordt, heet dat condenseren.

smelten
stollen
condenseren
verdampen
rijpen
gas

Gebruikt alleen voorbeelden uit de inhoud: ijs, water en waterdamp op een ruit.

Wat sla je over bij rijpen?

Bespreek dat bij rijpen waterdamp direct ijs wordt en dat de vloeibare fase wordt overgeslagen. Voorbeeld: rijp op gras.

Smeltpunt

Het smeltpunt is de temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat. Bij die temperatuur begint of gebeurt het smelten.

Gebruik water als voorbeeld als dat helpt, maar houd de nadruk op de betekenis van het begrip.

Stolpunt

Het stolpunt is de temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat. Bij die temperatuur begint of gebeurt het stollen.

Deze slide heeft geen instructies

Per stof verschillend

  • Het smeltpunt en stolpunt zijn niet bij elke stof gelijk

  • Elke stof heeft eigen temperaturen voor faseovergangen

  • Daarom smelt of stolt niet elke stof bij dezelfde temperatuur

Je hoeft hier geen extra stoffen of exacte waarden toe te voegen; het gaat om het idee dat faseovergangen stofeigenschappen zijn.

Herkenbare voorbeelden

  • IJs dat water wordt: smelten

  • Water dat ijs wordt: stollen

  • Water dat damp wordt: verdampen

  • Waterdamp die druppels wordt: condenseren

Deze slide brengt de begrippen terug naar voorbeelden uit het dagelijks leven en rondt de inhoud af.

Wat betekent smeltpunt?

A

gas naar vast

B

vast naar vloeibaar

C

vloeibaar naar vast

D

gas naar vloeibaar

Controleert het begrip smeltpunt als faseverandering, niet een losse temperatuurwaarde.

Welk begrip vind je nu nog het lastigst?

1

smeltpunt

2

stolpunt

3

vervluchtigen

4

rijpen

Deze slide heeft geen instructies

Temperaturen van faseovergang

Het smeltpunt is de temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat. Het stolpunt is de temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat. Deze temperaturen zijn per stof verschillend.

smeltpunt
stolpunt
stof
gas
verdampen
fase

Leg de nadruk op het verschil tussen de twee begrippen en op het idee dat elke stof eigen temperaturen heeft.

Wat is één ding dat je hebt geleerd?

Vrije reflectie. Laat leerlingen kort noemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld een fase of faseovergang.

Wat vond je het lastigst in deze les?

Vrije reflectie over moeilijkheden. Handig om te zien welke begrippen nog extra uitleg nodig hebben.

Welk voorbeeld hielp jou het best?

Vrije reflectie op wat hielp bij het leren, zoals voorbeelden met water of het overzicht van faseovergangen.

Begrippen

vaste stof - een fase waarin moleculen dicht op elkaar zitten en vooral trillen

vloeistof - een fase waarin moleculen dicht bij elkaar zitten en langs elkaar bewegen

gas - een fase waarin moleculen ver uit elkaar zitten en vrij bewegen

faseovergang - verandering van een stof van de ene fase naar de andere

smelten - overgang van vast naar vloeibaar

stollen - overgang van vloeibaar naar vast

verdampen - overgang van vloeibaar naar gas

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

condenseren - overgang van gas naar vloeibaar

vervluchtigen- overgang van vast naar gas

rijpen - overgang van gas naar vast

smeltpunt - temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat

stolpunt - temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies