Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen bij ijs, water en waterdamp?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: vast, vloeibaar, gas, koud, warm, smelten, damp.
Deze slide heeft geen instructies
Drie fasen van een stof
Een stof kan vast, vloeibaar of gasvormig zijn
In elke fase bewegen de moleculen anders
Die beweging bepaalt de vorm en het gedrag van de stof
Water is een bekend voorbeeld van alle drie de fasen
Benadruk dat het steeds om dezelfde stof kan gaan. Alleen de fase verandert, niet de soort stof.
Vaste stof
Moleculen zitten dicht op elkaar
Ze hebben een vaste plaats
Ze trillen alleen
Een vaste stof houdt zijn eigen vorm
Gebruik ijs, metaal of hout als voorbeeld. Corrigeer de misvatting dat moleculen in een vaste stof stilstaan: ze trillen wel.
Vloeistof
Moleculen zitten nog steeds vrij dicht bij elkaar
Ze hebben geen vaste plaats meer
Ze bewegen langs elkaar heen
Een vloeistof neemt de vorm van de beker aan
Deze slide heeft geen instructies
Gas
Moleculen zitten ver uit elkaar
Ze bewegen vrij en snel
Een gas heeft geen eigen vorm
Een gas vult de hele ruimte
Noem waterdamp of lucht als voorbeeld. Leg uit dat je bij 'stoom' vaak kleine waterdruppels ziet; de onzichtbare fase is het gas zelf.
Fasen vergelijken
Vaste stof: dicht op elkaar, trillend
Vloeistof: dicht bij elkaar, langs elkaar bewegend
Gas: ver uit elkaar, vrij bewegend
Meer bewegingsvrijheid geeft een andere fase
Dit is de samenvattende vergelijkingsslide van de drie fasen. Gebruik dezelfde woorden later opnieuw bij de faseovergangen.
Hoe bewegen moleculen in een vaste stof?
vrij en snel
ver uit elkaar
ze trillen
langs elkaar
Controleert het kernverschil met vloeistof en gas. Afleiders komen uit de andere fasen.
De drie fasen
In een vaste stof zitten moleculen dicht op elkaar en trillen ze. In een vloeistof bewegen moleculen langs elkaar heen. In een gas zitten moleculen ver uit elkaar en bewegen ze vrij.
Herhaalt de woorden van de vergelijkingsslide en koppelt die aan de juiste deeltjesbeweging.
Wat is een faseovergang?
Een faseovergang is een verandering van een stof van de ene fase naar de andere fase. De stof blijft dezelfde stof, maar de moleculen gaan anders bewegen en anders ten opzichte van elkaar zitten.
Laat leerlingen het verschil zien tussen 'andere stof' en 'andere fase'. Water blijft water bij smelten, bevriezen en verdampen.
Smelten
Vast → vloeibaar
Moleculen krijgen meer bewegingsvrijheid
Voorbeeld: ijs smelt en wordt water
Deze slide heeft geen instructies
Stollen
Vloeibaar → vast
Moleculen bewegen minder vrij
Voorbeeld: water bevriest en wordt ijs
Noem dat 'bevriezen' een bekend voorbeeld van stollen is bij water.
Verdampen
Vloeibaar → gas
Moleculen gaan nog vrijer bewegen
Voorbeeld: water verdampt uit een plas of pan
Je kunt kort noemen dat verdampen ook zonder koken kan gebeuren, bijvoorbeeld bij natte was die droogt.
Condenseren
Gas → vloeibaar
Moleculen komen weer dichter bij elkaar
Voorbeeld: waterdamp condenseert op een koude ruit
Deze slide heeft geen instructies
Vervluchtigen en rijpen
Sublimeren: vast → gas
Rijpen: gas → vast
Bij deze overgangen wordt de vloeibare fase overgeslagen
Voorbeeld rijpen: rijp op gras in de ochtend
Bij 'rijpen' gaat het om waterdamp die direct ijs wordt. Noem dat dit niet hetzelfde is als gewone condens die daarna bevriest.
Overzicht van faseovergangen
Gebruik deze slide als compleet schema. Let op dat de begrippen precies worden gebruikt.
Welke faseovergang is gas naar vloeibaar?
verdampen
condenseren
stollen
Vervluchtigen
Toetst of leerlingen de richting van de overgang herkennen, niet alleen het woord.
Overgangen herkennen
Als ijs water wordt, heet dat smelten. Als water ijs wordt, heet dat stollen. Als waterdamp druppels op een koude ruit wordt, heet dat condenseren.
Gebruikt alleen voorbeelden uit de inhoud: ijs, water en waterdamp op een ruit.
Wat sla je over bij rijpen?
Bespreek dat bij rijpen waterdamp direct ijs wordt en dat de vloeibare fase wordt overgeslagen. Voorbeeld: rijp op gras.
Smeltpunt
Het smeltpunt is de temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat. Bij die temperatuur begint of gebeurt het smelten.
Gebruik water als voorbeeld als dat helpt, maar houd de nadruk op de betekenis van het begrip.
Stolpunt
Het stolpunt is de temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat. Bij die temperatuur begint of gebeurt het stollen.
Deze slide heeft geen instructies
Per stof verschillend
Het smeltpunt en stolpunt zijn niet bij elke stof gelijk
Elke stof heeft eigen temperaturen voor faseovergangen
Daarom smelt of stolt niet elke stof bij dezelfde temperatuur
Je hoeft hier geen extra stoffen of exacte waarden toe te voegen; het gaat om het idee dat faseovergangen stofeigenschappen zijn.
Herkenbare voorbeelden
IJs dat water wordt: smelten
Water dat ijs wordt: stollen
Water dat damp wordt: verdampen
Waterdamp die druppels wordt: condenseren
Deze slide brengt de begrippen terug naar voorbeelden uit het dagelijks leven en rondt de inhoud af.
Wat betekent smeltpunt?
gas naar vast
vast naar vloeibaar
vloeibaar naar vast
gas naar vloeibaar
Controleert het begrip smeltpunt als faseverandering, niet een losse temperatuurwaarde.
Welk begrip vind je nu nog het lastigst?
smeltpunt
stolpunt
vervluchtigen
rijpen
Deze slide heeft geen instructies
Temperaturen van faseovergang
Het smeltpunt is de temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat. Het stolpunt is de temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat. Deze temperaturen zijn per stof verschillend.
Leg de nadruk op het verschil tussen de twee begrippen en op het idee dat elke stof eigen temperaturen heeft.
Wat is één ding dat je hebt geleerd?
Vrije reflectie. Laat leerlingen kort noemen wat is blijven hangen, bijvoorbeeld een fase of faseovergang.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Vrije reflectie over moeilijkheden. Handig om te zien welke begrippen nog extra uitleg nodig hebben.
Welk voorbeeld hielp jou het best?
Vrije reflectie op wat hielp bij het leren, zoals voorbeelden met water of het overzicht van faseovergangen.
Begrippen
vaste stof - een fase waarin moleculen dicht op elkaar zitten en vooral trillen
vloeistof - een fase waarin moleculen dicht bij elkaar zitten en langs elkaar bewegen
gas - een fase waarin moleculen ver uit elkaar zitten en vrij bewegen
faseovergang - verandering van een stof van de ene fase naar de andere
smelten - overgang van vast naar vloeibaar
stollen - overgang van vloeibaar naar vast
verdampen - overgang van vloeibaar naar gas
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
condenseren - overgang van gas naar vloeibaar
vervluchtigen- overgang van vast naar gas
rijpen - overgang van gas naar vast
smeltpunt - temperatuur waarbij een stof van vast naar vloeibaar gaat
stolpunt - temperatuur waarbij een stof van vloeibaar naar vast gaat
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies