§6.2 De drie fasen en het deeltjesmodel (kgt)
6
Moleculen
Paragraaf 6.2
De drie fasen en het deeltjesmodel
Een ijsblokje in je hand wordt water. Waar blijft het water van een plas als de zon schijnt?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Introductie
Onderdelen in deze les
6
Moleculen
Paragraaf 6.2
De drie fasen en het deeltjesmodel
Een ijsblokje in je hand wordt water. Waar blijft het water van een plas als de zon schijnt?
Gemaakt bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, vmbo-kgt
vmbo-kgt
Les bij Nova NaSk MAX 1|2, deel B, hoofdstuk 6 Moleculen, paragraaf 6.2 De drie fasen en het deeltjesmodel. Ongeveer 40 minuten, leerjaar 2 vmbo-kgt. Image credit: LessonUp Image credit: Omslag Nova NaSk 1|2 deel B vmbo-kgt, Malmberg
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
6.2 De drie fasen en het deeltjesmodel
Leerdoelen
6.2.1
Je kunt de drie fasen vast, vloeibaar en gas beschrijven met het deeltjesmodel.
6.2.2
Je kunt de zes faseovergangen noemen en herkennen.
6.2.3
Je kunt het smeltpunt en het kookpunt van water noemen.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Foto: Rashid Idrees Rana (CC BY 4.0)
Startvraag
Een ijsblokje in je hand
Je houdt een ijsblokje vast. Het wordt steeds kleiner en je hand wordt nat.
Hoe heet dit?
stollen
verdampen
condenseren
smelten
Het ijs wordt vloeibaar: smelten. De warmte van je hand zorgt daarvoor. Vraag door: welke woorden voor fasen ken je al uit hoofdstuk 2? Image credit: Rashid Idrees Rana, Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Drie fasen
Een stof kan vast, vloeibaar of gas zijn. De moleculen blijven hetzelfde, maar bewegen anders.
Vast
De moleculen zitten dicht op elkaar, elk op een vaste plek. Ze trillen alleen. De stof houdt zijn vorm.
Vloeibaar
De moleculen zitten dicht bij elkaar, maar schuiven langs elkaar. De stof neemt de vorm van het bakje aan.
Gas
De moleculen zitten ver uit elkaar en vliegen snel alle kanten op. Een gas vult de hele ruimte.
Laat drie leerlingen de fasen uitbeelden: stil staan en trillen, langs elkaar lopen, door het lokaal rennen. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Kennis
1
In welke fase zitten de moleculen ver uit elkaar en bewegen ze snel alle kanten op?
gas
vast
vloeibaar
In een gas zitten de moleculen ver uit elkaar. Daardoor kun je een gas samenpersen, een vloeistof bijna niet.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Van de ene fase naar de andere
Een stof kan van fase veranderen. Dat heet een faseovergang.
smelten: vast wordt vloeibaar
stollen: vloeibaar wordt vast
verdampen: vloeibaar wordt gas
condenseren: gas wordt vloeibaar
sublimeren: vast wordt meteen gas
rijpen: gas wordt meteen vast
De moleculen zelf veranderen niet. Alleen hoe ze bewegen en hoe ver ze uit elkaar zitten, verandert.
Teken een driehoek met vast, vloeibaar en gas op de hoeken en zet de zes pijlen erbij. Image credit: LessonUp
Welke faseovergang is het? Vul in.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Kennis
2
Boter in een warme pan wordt vloeibaar: smelten
Een plas water wordt in de vorst ijs: stollen
Na het douchen is de spiegel nat: condenseren
Smelten, stollen, condenseren. Bij de spiegel: waterdamp uit de lucht wordt tegen het koude glas weer water.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Smeltpunt en kookpunt
Bij het smeltpunt smelt een stof. Bij dezelfde temperatuur stolt hij ook weer.
Bij het kookpunt kookt een vloeistof. Dan ontstaan overal in de vloeistof gasbellen.
Voor water geldt:
smeltpunt: 0 °C
kookpunt: 100 °C
Verdampen gaat ook onder het kookpunt. Een natte jas droogt ook zonder dat het water kookt.
Verdampen gebeurt aan het oppervlak, bij elke temperatuur. Koken gebeurt in de hele vloeistof, bij het kookpunt. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
3
Je hangt natte was buiten. Na een paar uur is de was droog. Waar is het water gebleven?
Het is gesmolten
Het is in de stof getrokken
Het is gecondenseerd
Het is verdampt en zit in de lucht
Het water is verdampt. De watermoleculen zitten nu als waterdamp in de lucht. Ze zijn niet verdwenen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
4
Je verwarmt ijs steeds verder. Zet in de goede volgorde.
Leg de nadruk op de twee faseovergangen: smelten bij 0 °C en koken bij 100 °C.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
Een spuit met lucht kun je een stuk indrukken. Een spuit met water bijna niet. Leg dit uit met het deeltjesmodel.
Steropdracht. In lucht (een gas) zit veel lege ruimte tussen de moleculen. Die kun je kleiner maken door te duwen. In water (een vloeistof) zitten de moleculen al dicht bij elkaar. Er is bijna geen ruimte om ze dichter op elkaar te duwen.
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
V E R D E R K I J K E R
Rijp op de bladeren
Foto: Agnes Monkelbaan (CC BY-SA 4.0)
Op een koude, heldere ochtend liggen er soms witte ijskristallen op bladeren en gras. Dat is rijp.
Waterdamp uit de lucht wordt dan meteen ijs, zonder eerst water te worden. Die faseovergang heet ook rijpen.
Rijp ontstaat als bladeren en gras kouder zijn dan 0 °C. Doorvragen: wat is de omgekeerde faseovergang? Sublimeren, van vast meteen naar gas. Image credit: Agnes Monkelbaan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 6
Paragraaf 6.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
6.2.1 Drie fasen in het deeltjesmodel
6.2.2 Faseovergangen herkennen
6.2.3 Smeltpunt en kookpunt van water
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp
