Werkwoordspelling

Werkwoordspelling DOEN, alles op een rijtje

1 / 31
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 31 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Werkwoordspelling DOEN, alles op een rijtje

Open met het idee dat werkwoordspelling vaak lastig lijkt, maar dat je met een vaste aanpak veel fouten kunt voorkomen.

Lesdoel

Ik kan werkwoorden correct spellen in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en als voltooid deelwoord, ook bij Engelse werkwoorden en wanneer een voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt.

Deze slide heeft geen instructies

Welke werkwoordsvorm vind jij het lastigst?

Gebruik de uitkomsten als startpunt: tegenwoordige tijd, verleden tijd, voltooid deelwoord, vormen met -d/-t, en Engelse werkwoorden zullen waarschijnlijk terugkomen.

Tegenwoordige tijd: de basis

Bij werkwoordspelling begin je met de stam.


  • hele werkwoord: lopen

  • stam (ik-vorm, lop zeg/schrijf je namelijk niet): loop

  • hele werkwoord: worden

  • stam: word


De stam krijg je door -en van het hele werkwoord af te halen.

Benadruk dat leerlingen altijd eerst het hele werkwoord moeten zoeken. Dat voorkomt veel fouten verderop in de les.

Tegenwoordige tijd: persoonsvorm

In de tegenwoordige tijd gebruik je vaste regels.


  • ik + stam: ik loop

  • jij/hij/zij/het/u + stam + t: jij loopt, hij loopt

  • wij/jullie/zij + heel werkwoord: wij lopen


Let op: bij jij komt niet altijd een t.

Noem mondeling ook voorbeelden als 'ik vind' en 'hij vindt' om het verschil tussen stam en stam+t zichtbaar te maken.

Tegenwoordige tijd: let op jij

Bij jij hangt de spelling af van de plaats van de persoonsvorm.


  • Jij loopt naar school.

  • Loop jij naar school?

  • Jij wordt later dokter.

  • Word jij later dokter?


Staat de persoonsvorm voor jij, dan schrijf je meestal geen t.

Veel leerlingen schrijven onterecht 'wordt jij'. Leg uit dat de vorm dan gelijk is aan de stam.

Tegenwoordige tijd: veelgemaakte fouten

  • gebeurd → fout in tt

  • gebeurt → goed: het gebeurt

  • vind → goed: ik vind

  • vindt → goed: hij vindt


Controleer altijd: welk onderwerp hoort erbij?

Laat zien dat dezelfde klank toch een andere schrijfwijze kan hebben. Het onderwerp bepaalt de vorm.

Welke zin is correct gespeld in de tegenwoordige tijd?

A

Wordt jij later dokter?

B

Het gebeurd snel.

C

Hij vindt het leuk.

D

Ik vindt dat goed.

Toetst de regels uit de slides over stam, onderwerp en de uitzondering bij jij. De afleiders zijn veelgemaakte fouten uit de les.

Vul de juiste werkwoordsvormen in

Bij werkwoordspelling begin je met de stam. In de tegenwoordige tijd schrijf je: ik vind, maar hij vindt het goed. Staat de persoonsvorm voor jij, dan schrijf je meestal geen t.

stam
vind
vindt
t
heel werkwoord
vindt
gebeurt
d

Laat leerlingen hardop verwoorden waarom onderwerp en woordvolgorde hier bepalend zijn.

Verleden tijd: sterke en zwakke werkwoorden

In de verleden tijd zijn er twee hoofdgroepen.


  • zwakke werkwoorden: je voegt -te(n) of -de(n) toe

  • sterke werkwoorden: de klinker verandert


Voorbeelden:

  • werken → werkte

  • leven → leefde

  • lopen → liep

Maak duidelijk dat de regel met -te/-de alleen geldt voor zwakke werkwoorden.

Verleden tijd: 't kofschip

Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste letter van de stam.


Zit die letter in 't kofschip? Dan krijg je -te(n).


  • werken → werkte

  • fietsen → fietste


Zit de letter niet in 't kofschip? Dan krijg je -de(n).

Je kunt ook 't ex-kofschip noemen als je met letters als x werkt, maar houd de term in de les verder consequent.

Verleden tijd: met -de(n)

Staat de laatste letter van de stam niet in 't kofschip, dan schrijf je -de(n).


  • leven → leefde

  • branden → brandde

  • redden → redde


Kijk steeds naar de stam, niet naar hoe je het hoort.

Bij 'brandde' en 'redde' kun je wijzen op dubbele medeklinkers of klankverandering in uitspraak versus spelling.

Verleden tijd: sterke werkwoorden

Sommige werkwoorden volgen de regel van 't kofschip niet.


  • zingen → zong

  • drinken → dronk

  • blijven → bleef


Deze vormen moet je herkennen en onthouden.

Leg uit dat sterke werkwoorden vaak veelgebruikt zijn. Herkenning door veel lezen helpt.

Welke verleden tijd hoort bij een zwak werkwoord?

A

bleef

B

zong

C

werkte

D

dronk

De drie foute opties zijn sterke werkwoorden uit of in lijn met de voorbeelden op de contentslides.

Vul de regels van de verleden tijd aan

Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste letter van de stam. Zit die letter in 't kofschip, dan schrijf je vaak -te(n). Zit de letter er niet in, dan schrijf je -de(n).

stam
't kofschip
-te(n)
-de(n)
hele werkwoord
voltooid deelwoord
-t
-d

Controleer of leerlingen echt naar de stam kijken en niet naar de uitspraak.

Voltooid deelwoord: de vorm

Een voltooid deelwoord gebruik je vaak met hebben of zijn.


Vaak ziet het er zo uit:

ge- + stam + -d / -t


Voorbeelden:

  • gemaakt

  • geleefd

  • gewerkt

Noem dat niet elk voltooid deelwoord met ge- begint, maar houd de focus op de basisregel.

Voltooid deelwoord: d of t?

Ook hier gebruik je 't kofschip bij zwakke werkwoorden.


  • stam eindigt op letter uit 't kofschip → -t

  • anders → -d


Voorbeelden:

  • werken → gewerkt

  • leven → geleefd

Laat leerlingen zien dat dezelfde keuze als bij de verleden tijd terugkomt: -te hoort vaak bij -t, -de bij -d.

Voltooid deelwoord: onregelmatig

Sterke en onregelmatige werkwoorden hebben vaak een aparte vorm.


  • zien → gezien

  • schrijven → geschreven

  • komen → gekomen


Deze vormen volg je niet stap voor stap met 't kofschip. Bij deze vormen schrijf je op wat je hoort.

Benadruk dat leerlingen bij veelgebruikte onregelmatige werkwoorden beter op herkenning en woordbeeld kunnen vertrouwen.

Als bijvoeglijk naamwoord gebruikt

Soms gebruik je een voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord.

Dan zegt het iets over een zelfstandig naamwoord:

  • de gesloten deur

  • het gemaakte werk

  • de verbrande toast


Leg het verschil uit tussen 'De deur is gesloten' en 'de gesloten deur'. In beide gevallen lijkt de vorm op een voltooid deelwoord, maar de functie in de zin verschilt.

Voltooid deelwoord als bijvoegelijk naamwoord

Het voltooid deelwoord gedraagt zich dan als een bijvoeglijk naamwoord.


De regel is dat je dit woord zo KORT mogelijk schrijft. Tenzij de uitspraak ermee in de knel komt, dan voeg je er een letter aan toe.

  • de gezette koffie (en niet de gezete koffie)

  • de verlichte straat

Houd het hier eenvoudig: focus op het herkennen dat de vorm bijvoeglijk gebruikt wordt en daarom vaak een extra -e krijgt.

Vul de juiste vormen in

Een voltooid deelwoord gebruik je vaak met hebben of zijn. Als een voltooid deelwoord een zelfstandig naamwoord beschrijft, werkt het als bijvoeglijk naamwoord. Dan krijgt het vaak een extra -e, zoals in: de verstuurde mail. Ook schrijf je een voltooid deelwoord gebruikt als bijvoeglijk naamwoord zo kort mogelijk, mits het de uitspraak niet in de weg zit. Dus dan is het: de verlichte straat.

hebben
zijn
bijvoeglijk naamwoord
-e
kort mogelijk
verlichte
worden
stam
persoonsvorm
-t

Bespreek vooral het verschil tussen 'ik heb de mail verstuurd' en 'de verstuurde mail'.

Engelse werkwoorden in het Nederlands

Ook Engelse werkwoorden krijgen in het Nederlands Nederlandse spellingregels.


Voorbeelden van hele werkwoorden:

  • chatten

  • mailen

  • updaten

  • deleten

Benadruk dat deze woorden in Nederlandse zinnen als gewone werkwoorden behandeld worden.

Tegenwoordige tijd van Engelse werkwoorden

Je maakt eerst weer de stam.

  • chatten → chat

  • mailen → mail

  • updaten → update

Daarna gebruik je de gewone regels:

  • ik chat

  • hij mailt

  • zij updatet

Wijs op vormen die er vreemd uitzien maar volgens de Nederlandse regels toch kloppen, zoals 'updatet'.

Verleden tijd en voltooid deelwoord

Ook hier kijk je naar de Nederlandse uitspraak en spellingregel.


Voorbeelden:

  • chatten → chatte → gechat

  • mailen → mailde → gemaild

  • updaten → updatete / update → geüpdatet


De vorm sluit aan bij Nederlandse werkwoordspelling.

Bij Engelse werkwoorden bestaan soms meerdere schrijfwijzen in gebruik. Houd de focus op het principe: Nederlandse vervoeging en Nederlandse spellingafspraken.

Waarom dit belangrijk is

Engelse werkwoorden komen veel voor in appjes, mails en schoolwerk.


Correct spellen helpt bij:

  • duidelijk schrijven

  • formele teksten

  • minder slordige fouten

Maak de koppeling naar hun eigen schrijftaal: online taalgebruik en schooltaal lopen vaak door elkaar.

Welke vorm past bij Nederlandse spellingregels?

A

hij mailt

B

hij maild

C

Hij delet iets

D

geupdate

De foute opties spelen in op spelling naar klank of op het vergeten van Nederlandse vervoegingsregels bij Engelse werkwoorden.

Vul de vormen van Engelse werkwoorden in

Ook Engelse werkwoorden volgen in het Nederlands gewone regels. Van chatten maak je de stam chat. In de tegenwoordige tijd schrijf je: ik chat en hij mailt. Als voltooid deelwoord schrijf je bijvoorbeeld gemaild. Kijk eens naar de zin: hij deletet zijn berichtje. Het ziet er voor je gevoel heel raar uit, toch klopt de spelling zo.

chatten
chat
mailt
gemaild
deletet
mailen
maild
gechatte
updaten

Benadruk dat deze woorden als Nederlandse werkwoorden behandeld worden zodra ze in een Nederlandse zin staan.

Welke werkwoordsvorm wil je nog extra oefenen? Voltooid deelwoorden, persoonsvorm tegenwoordige tijd, zwakke werkwoorden verleden tijd en/of 't KoFSCHiP, Engelse werkwoorden in het Nederlands?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

stam - de basisvorm van het werkwoord zonder -en

persoonsvorm - het werkwoord dat verandert bij een ander onderwerp of een andere tijd. Komt vaak vooraan als je de zin vragend maakt

tegenwoordig tijd - de werkwoordsvorm voor wat nu gebeurt

verleden tijd - de werkwoordsvorm voor wat eerder gebeurde

zwak werkwoord - werkwoord met verleden tijd op -te(n) of -de(n), kijk naar 't kofschip

sterk werkwoord - werkwoord met klinkerverandering in de verleden tijd, je schrijft wat je hoort

voltooid deelwoord - vorm die vaak met hebben of zijn wordt gebruikt,


Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

't kofschip - ezelsbrug voor de keuze tussen -t en -d of -te en -de. Kijk je alleen naar bij de verleden tijd of bij het voltooid deelwoord

voltooid deelwoord - als bijvoeglijk naamwoord: schrijf je zo kort mogelijk, tenzij de uitspraak in de knel komt.

bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord.

onderwerp - wie of wat doet iets in de zin

onregelmatig werkwoord - werkwoord dat niet de gewone regel volgt, je schrijft wat je hoort, lopen>liep>gelopen

Engels werkwoord - werkwoord uit het Engels dat in het Nederlands wordt gebruikt, je past hier de Nederlands regels op toe

Deze slide heeft geen instructies

Taalblokken

In Taalblokken heb jij een instaptoets gemaakt voor jouw persoonlijke leerroute voor spelling 3F!


Zoals je weet, is spelling en grammatica erg belangrijk voor het examen Schrijven 3F.

Deze slide heeft geen instructies