Werkwoordspelling DOEN, alles op een rijtje
Werkwoordspelling DOEN, alles op een rijtje
Open met het idee dat werkwoordspelling vaak lastig lijkt, maar dat je met een vaste aanpak veel fouten kunt voorkomen.
Lesdoel
Ik kan werkwoorden correct spellen in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en als voltooid deelwoord, ook bij Engelse werkwoorden en wanneer een voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord wordt gebruikt.
Deze slide heeft geen instructies
Welke werkwoordsvorm vind jij het lastigst?
Gebruik de uitkomsten als startpunt: tegenwoordige tijd, verleden tijd, voltooid deelwoord, vormen met -d/-t, en Engelse werkwoorden zullen waarschijnlijk terugkomen.
Tegenwoordige tijd: de basis
Bij werkwoordspelling begin je met de stam.
hele werkwoord: lopen
stam (ik-vorm, lop zeg/schrijf je namelijk niet): loop
hele werkwoord: worden
stam: word
De stam krijg je door -en van het hele werkwoord af te halen.
Benadruk dat leerlingen altijd eerst het hele werkwoord moeten zoeken. Dat voorkomt veel fouten verderop in de les.
Tegenwoordige tijd: persoonsvorm
In de tegenwoordige tijd gebruik je vaste regels.
ik + stam: ik loop
jij/hij/zij/het/u + stam + t: jij loopt, hij loopt
wij/jullie/zij + heel werkwoord: wij lopen
Let op: bij jij komt niet altijd een t.
Noem mondeling ook voorbeelden als 'ik vind' en 'hij vindt' om het verschil tussen stam en stam+t zichtbaar te maken.
Tegenwoordige tijd: let op jij
Bij jij hangt de spelling af van de plaats van de persoonsvorm.
Jij loopt naar school.
Loop jij naar school?
Jij wordt later dokter.
Word jij later dokter?
Staat de persoonsvorm voor jij, dan schrijf je meestal geen t.
Veel leerlingen schrijven onterecht 'wordt jij'. Leg uit dat de vorm dan gelijk is aan de stam.
Tegenwoordige tijd: veelgemaakte fouten
gebeurd → fout in tt
gebeurt → goed: het gebeurt
vind → goed: ik vind
vindt → goed: hij vindt
Controleer altijd: welk onderwerp hoort erbij?
Laat zien dat dezelfde klank toch een andere schrijfwijze kan hebben. Het onderwerp bepaalt de vorm.
Welke zin is correct gespeld in de tegenwoordige tijd?
Wordt jij later dokter?
Het gebeurd snel.
Hij vindt het leuk.
Ik vindt dat goed.
Toetst de regels uit de slides over stam, onderwerp en de uitzondering bij jij. De afleiders zijn veelgemaakte fouten uit de les.
Vul de juiste werkwoordsvormen in
Bij werkwoordspelling begin je met de stam. In de tegenwoordige tijd schrijf je: ik vind, maar hij vindt het goed. Staat de persoonsvorm voor jij, dan schrijf je meestal geen t.
Laat leerlingen hardop verwoorden waarom onderwerp en woordvolgorde hier bepalend zijn.
Verleden tijd: sterke en zwakke werkwoorden
In de verleden tijd zijn er twee hoofdgroepen.
zwakke werkwoorden: je voegt -te(n) of -de(n) toe
sterke werkwoorden: de klinker verandert
Voorbeelden:
werken → werkte
leven → leefde
lopen → liep
Maak duidelijk dat de regel met -te/-de alleen geldt voor zwakke werkwoorden.
Verleden tijd: 't kofschip
Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste letter van de stam.
Zit die letter in 't kofschip? Dan krijg je -te(n).
werken → werkte
fietsen → fietste
Zit de letter niet in 't kofschip? Dan krijg je -de(n).
Je kunt ook 't ex-kofschip noemen als je met letters als x werkt, maar houd de term in de les verder consequent.
Verleden tijd: met -de(n)
Staat de laatste letter van de stam niet in 't kofschip, dan schrijf je -de(n).
leven → leefde
branden → brandde
redden → redde
Kijk steeds naar de stam, niet naar hoe je het hoort.
Bij 'brandde' en 'redde' kun je wijzen op dubbele medeklinkers of klankverandering in uitspraak versus spelling.
Verleden tijd: sterke werkwoorden
Sommige werkwoorden volgen de regel van 't kofschip niet.
zingen → zong
drinken → dronk
blijven → bleef
Deze vormen moet je herkennen en onthouden.
Leg uit dat sterke werkwoorden vaak veelgebruikt zijn. Herkenning door veel lezen helpt.
Welke verleden tijd hoort bij een zwak werkwoord?
bleef
zong
werkte
dronk
De drie foute opties zijn sterke werkwoorden uit of in lijn met de voorbeelden op de contentslides.
Vul de regels van de verleden tijd aan
Bij zwakke werkwoorden kijk je naar de laatste letter van de stam. Zit die letter in 't kofschip, dan schrijf je vaak -te(n). Zit de letter er niet in, dan schrijf je -de(n).
Controleer of leerlingen echt naar de stam kijken en niet naar de uitspraak.
Voltooid deelwoord: de vorm
Een voltooid deelwoord gebruik je vaak met hebben of zijn.
Vaak ziet het er zo uit:
ge- + stam + -d / -t
Voorbeelden:
gemaakt
geleefd
gewerkt
Noem dat niet elk voltooid deelwoord met ge- begint, maar houd de focus op de basisregel.
Voltooid deelwoord: d of t?
Ook hier gebruik je 't kofschip bij zwakke werkwoorden.
stam eindigt op letter uit 't kofschip → -t
anders → -d
Voorbeelden:
werken → gewerkt
leven → geleefd
Laat leerlingen zien dat dezelfde keuze als bij de verleden tijd terugkomt: -te hoort vaak bij -t, -de bij -d.
Voltooid deelwoord: onregelmatig
Sterke en onregelmatige werkwoorden hebben vaak een aparte vorm.
zien → gezien
schrijven → geschreven
komen → gekomen
Deze vormen volg je niet stap voor stap met 't kofschip. Bij deze vormen schrijf je op wat je hoort.
Benadruk dat leerlingen bij veelgebruikte onregelmatige werkwoorden beter op herkenning en woordbeeld kunnen vertrouwen.
Als bijvoeglijk naamwoord gebruikt
Soms gebruik je een voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord.
Dan zegt het iets over een zelfstandig naamwoord:
de gesloten deur
het gemaakte werk
de verbrande toast
Leg het verschil uit tussen 'De deur is gesloten' en 'de gesloten deur'. In beide gevallen lijkt de vorm op een voltooid deelwoord, maar de functie in de zin verschilt.
Voltooid deelwoord als bijvoegelijk naamwoord
Het voltooid deelwoord gedraagt zich dan als een bijvoeglijk naamwoord.
De regel is dat je dit woord zo KORT mogelijk schrijft. Tenzij de uitspraak ermee in de knel komt, dan voeg je er een letter aan toe.
de gezette koffie (en niet de gezete koffie)
de verlichte straat
Houd het hier eenvoudig: focus op het herkennen dat de vorm bijvoeglijk gebruikt wordt en daarom vaak een extra -e krijgt.
Vul de juiste vormen in
Een voltooid deelwoord gebruik je vaak met hebben of zijn. Als een voltooid deelwoord een zelfstandig naamwoord beschrijft, werkt het als bijvoeglijk naamwoord. Dan krijgt het vaak een extra -e, zoals in: de verstuurde mail. Ook schrijf je een voltooid deelwoord gebruikt als bijvoeglijk naamwoord zo kort mogelijk, mits het de uitspraak niet in de weg zit. Dus dan is het: de verlichte straat.
Bespreek vooral het verschil tussen 'ik heb de mail verstuurd' en 'de verstuurde mail'.
Engelse werkwoorden in het Nederlands
Ook Engelse werkwoorden krijgen in het Nederlands Nederlandse spellingregels.
Voorbeelden van hele werkwoorden:
chatten
mailen
updaten
deleten
Benadruk dat deze woorden in Nederlandse zinnen als gewone werkwoorden behandeld worden.
Tegenwoordige tijd van Engelse werkwoorden
Je maakt eerst weer de stam.
chatten → chat
mailen → mail
updaten → update
Daarna gebruik je de gewone regels:
ik chat
hij mailt
zij updatet
Wijs op vormen die er vreemd uitzien maar volgens de Nederlandse regels toch kloppen, zoals 'updatet'.
Verleden tijd en voltooid deelwoord
Ook hier kijk je naar de Nederlandse uitspraak en spellingregel.
Voorbeelden:
chatten → chatte → gechat
mailen → mailde → gemaild
updaten → updatete / update → geüpdatet
De vorm sluit aan bij Nederlandse werkwoordspelling.
Bij Engelse werkwoorden bestaan soms meerdere schrijfwijzen in gebruik. Houd de focus op het principe: Nederlandse vervoeging en Nederlandse spellingafspraken.
Waarom dit belangrijk is
Engelse werkwoorden komen veel voor in appjes, mails en schoolwerk.
Correct spellen helpt bij:
duidelijk schrijven
formele teksten
minder slordige fouten
Maak de koppeling naar hun eigen schrijftaal: online taalgebruik en schooltaal lopen vaak door elkaar.
Welke vorm past bij Nederlandse spellingregels?
hij mailt
hij maild
Hij delet iets
geupdate
De foute opties spelen in op spelling naar klank of op het vergeten van Nederlandse vervoegingsregels bij Engelse werkwoorden.
Vul de vormen van Engelse werkwoorden in
Ook Engelse werkwoorden volgen in het Nederlands gewone regels. Van chatten maak je de stam chat. In de tegenwoordige tijd schrijf je: ik chat en hij mailt. Als voltooid deelwoord schrijf je bijvoorbeeld gemaild. Kijk eens naar de zin: hij deletet zijn berichtje. Het ziet er voor je gevoel heel raar uit, toch klopt de spelling zo.
Benadruk dat deze woorden als Nederlandse werkwoorden behandeld worden zodra ze in een Nederlandse zin staan.
Welke werkwoordsvorm wil je nog extra oefenen? Voltooid deelwoorden, persoonsvorm tegenwoordige tijd, zwakke werkwoorden verleden tijd en/of 't KoFSCHiP, Engelse werkwoorden in het Nederlands?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
stam - de basisvorm van het werkwoord zonder -en
persoonsvorm - het werkwoord dat verandert bij een ander onderwerp of een andere tijd. Komt vaak vooraan als je de zin vragend maakt
tegenwoordig tijd - de werkwoordsvorm voor wat nu gebeurt
verleden tijd - de werkwoordsvorm voor wat eerder gebeurde
zwak werkwoord - werkwoord met verleden tijd op -te(n) of -de(n), kijk naar 't kofschip
sterk werkwoord - werkwoord met klinkerverandering in de verleden tijd, je schrijft wat je hoort
voltooid deelwoord - vorm die vaak met hebben of zijn wordt gebruikt,
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
't kofschip - ezelsbrug voor de keuze tussen -t en -d of -te en -de. Kijk je alleen naar bij de verleden tijd of bij het voltooid deelwoord
voltooid deelwoord - als bijvoeglijk naamwoord: schrijf je zo kort mogelijk, tenzij de uitspraak in de knel komt.
bijvoeglijk naamwoord - woord dat iets zegt over een zelfstandig naamwoord.
onderwerp - wie of wat doet iets in de zin
onregelmatig werkwoord - werkwoord dat niet de gewone regel volgt, je schrijft wat je hoort, lopen>liep>gelopen
Engels werkwoord - werkwoord uit het Engels dat in het Nederlands wordt gebruikt, je past hier de Nederlands regels op toe
Deze slide heeft geen instructies
Taalblokken
In Taalblokken heb jij een instaptoets gemaakt voor jouw persoonlijke leerroute voor spelling 3F!
Zoals je weet, is spelling en grammatica erg belangrijk voor het examen Schrijven 3F.
Deze slide heeft geen instructies